Advertentie
Advertentie

Niet te slechten heilige huisjes: financiële transfers en de wafelijzerpolitiek

In zijn naar aanleiding van de jaarwisseling op 8 januari in Antwerpen gehouden rede heeft prof. Jef Roos, voorzitter van het Vlaams Economische Verbond, moedige en klare taal gesproken in verband met de voor de Vlamingen onaanvaardbare financiële transfers tussen Vlaanderen, Wallonië en Brussel. Prof. Roos maakte volgende gevatte opmerking: Wallonië moet volop de kans krijgen om zelf te zorgen voor eigen groei. Het zou getuigen van grote kortzichtigheid om blijvend te rekenen op massale transfers vanuit Vlaanderen. De transfers van Vlaanderen naar Wallonië zijn vandaag onvoldoende gericht op het structureel verhogen van de dynamiek van Wallonië, en dus op het op termijn overbodig maken van deze transfers. Vandaag ontvangt elke Waal meer dan 50.000 frank vanuit Vlaanderen. Deze geldader kan niet eeuwig open blijven. De huidige transfermechanismen in dit land kunnen zelfs pervers genoemd worden, want ze belonen het achterblijven.Maar er is meer. Niet allen handhaaft de federale regering de financiële aderlating die Vlaanderen economisch en sociaal enorme schade berokkent, ze heeft helaas ook opnieuw haar toevlucht genomen tot de nefaste wafelijzerpolitiek.De federale regering besliste, in akkoord met de gewesten, om 7,5 miljard frank uit te trekken voor de financiering van de deelname van Belgische bedrijven in het A3XX-project van vliegtuigbouwer Airbus. Voor ondernemingen uit Vlaanderen is daarvan circa 3 miljard weggelegd. Met het akkoord verstomde het regionale gehakketak over de verdeling van deze federale pot. Maar, dat bleek snel onvoldoende.Andermaal werd de regionale vrede afgekocht. Het oorspronkelijk voorziene budget van 5 miljard wordt nu met ruim de helft opgetrokken om ook aan de Vlaamse verzuchtingen tegemoet te kunnen komen zonder af te pingelen op de Waalse behoeften. Tot dusver prefinancierde de federale overheid enkel de zogenaamde non recurring costs (NRC), of de vaste kosten die de bouwers van onderdelen en motoren moeten maken voor hun deelname aan het Airbusprogramma en slechts op lange termijn kunnen recupereren. Vooral Waalse ondernemingen zijn hiermee gediend. Om ook Vlaamse toeleveranciers - die vooral elektronische uitrusting leveren - te steunen zal de federale overheid voortaan ook onderzoeks- en ontwikkelingskosten hiervoor prefinancieren. Het beruchte wafelijzer heeft opnieuw gewerkt, zij het niet volledig want de Vlaamse wafel valt behoorlijk kleiner uit dan die van Luik en Charleroi.Maar, het akkoord is tekenend voor de nieuwe politieke cultuur in zoverre het zich volledig inschrijft in een federale recuperatiepolitiek. De tussenkomst voor de NRC in het Airbusprogramma is een element van industriepolitiek, sinds lang een onbetwist regionale materie. Slechts omdat de gewesten dit gedogen, kan de federale overheid hier optreden.De vorige Vlaamse regering had plannen om af te stappen van dit gedoogdbeleid. De huidige Vlaamse regering stapt opnieuw volop mee, na de belofte dat Vlaanderen wat meer krijgt uit de federale pot. Om dit extraatje mogelijk te maken, gedoogt zij dat de federale overheid nog meer het regionale bevoegdheidsterrein binnendringt. De federale regering zal voortaan immers ook onderzoek en ontwikkeling in het kader van Airbus steunen.De gewesten worden steeds meer in de rol van uitvoerders van het federale beleid geduwd, dat daarbij bevoegdheden van gemeenschappen en gewesten opnieuw gaat inlijven. Dat gaat van kinderopvang over het mobiliteitsbeleid en preventief gezondheidsbeleid tot vorming en de plaatsing van werkzoekenden. Met als natuurlijke gevolg regionale heibel over de verdeling van al dat federale manna dat uit de lucht komt gevallen. Zo werd onlangs nog een communautair robbertje gevochten rond de verdeling van het federale fonds voor kinderopvang en neemt onderhuids de spanning toe rond de regionale verdeling van de miljarden voor het Gewestelijk Expresnet (GEN) rond Brussel.Dat de federale regering voor dit soort van federale recuperatie blijkbaar wel vele miljarden veil heeft kan deels op rekening geschreven worden van het feit dat de federale overheid vrijwel uitsluitend de vruchten van de economische groei plukt. Het Lambermontakkoord verandert daar wel iets aan, maar niet meteen. Wie de centen heeft, heeft de macht. De federale dadendrang kan ook niet los gezien worden van de globale marsrichting van deze coalitie: meer België.Het is een dood spoor. In tegenstelling tot de beoogde zogenaamde communautaire vrede, leidt federale recuperatie enkel tot meer communautair getouwtrek: ieder wil zijn deel van de pot. Het is een spoor dat naar het herstel van de wafelijzerpolitiek leidt en een versterking van het consumptiefederalisme. Vlaanderen is tweemaal de klos. Het betaalt vooreerst het grootste deel van de federale wafelijzerpolitiek. En de ervaring leert dat het er anderzijds het minste uithaalt. Vlaanderen haalt hooguit 30 procent uit het federale fonds voor kinderopvang. Het Vlaamse aandeel in de Airbus-gelden beloopt 24 procent tot 40 procent, naargelang de bron. In het GEN-project worden voornamelijk Waalse lijnen federaal gefinancierd buiten de klassieke verdeling van de NMBS-kredieten om. De Antwerpse hoogleraar Ludo Cuyvers berekende recentelijk dat Vlaanderen de jongste jaren amper 43 procent ophaalt van de exportkrediet- verzekeringen toegestaan door de Nationale Delcrederedienst, terwijl het wel instaat voor driekwart van de Belgische export.Vlaanderen is niet zo bedreven in het melken van de federale koe, allicht ook omdat vooral Vlaanderen de koe moet voeden. Terwijl de transfers van Vlaanderen naar de rest van België via het financieringsstelsel van gewesten en gemeenschappen de voorbije jaren zijn afgenomen, namen ze opnieuw toe via het kanaal van de federale begroting.Het is een triest schouwspel.Em. Prof. Robert SenelleUniversiteit Gent