Objecten van idolatrie

In de recente publicatie 'Kunst in Crisis' (samengesteld door Rutger Wolfson, directeur van de Vleeshal in Middelburg) wordt door een aantal vooraanstaande spelers uit het actuele kunstveld in Belgie en Nederland een analyse gemaakt over het statuut en de autonomie van de beeldende kunst. Dat is niet zinloos in tijden waarin interdisciplinariteit en cross-overs in de beeldende kunst hoog in het vaandel worden gevoerd. Het boek begint met een uitvoerige beschrijving en analyse van een werk van videokunstenaar Chris Cunningham, 'Windowlicker'. Daarin wordt een soort van persiflage gebracht van de manier waarop vandaag heel wat muziek wordt gepromoot. In deze video (met muziek van Aphex Twin) worden twee verleidelijke vrouwen ten tonele gevoerd die een in een scheldtirade ontaardende conversatie voeren met twee mannen die in een glamoureuze wagen met open dak zitten. De vrouwen in veel te kleine bikini's behouden tijdens het schelden en later het dansen ten allen tijde hun verleidelijke lichamen maar hun hoofden verworden tot monsterlijke creaturen die ontleend lijken aan de creaturen die Matthew Barney's Cremasters bevolken. 'Windowlicker', als clip regelmatig getoond op MTV, wordt in dit boek uitgespeeld als symbool voor de vervaging tussen artistieke disciplines en het vermengen van hoge en lage cultuur. Een andere kunstenares die centraal staat in het aangehaalde betoog van Wolfson is Vanessa Beecroft, de Amerikaanse kunstenares die performances brengt waarin affiniteiten te vinden zijn met alweer een ander aspect van de zogenaamde 'lage cultuur', de mode. Beide kunstenaars staan nu ook met voornoemde werken op het programma bij Z33 in Hasselt waar een tentoonstelling wordt gebracht die werd samengesteld door mode-ontwerper Raf Simons. Simons, die op het vlak van de beeldende kunst niet aan zijn proefstuk toe is (hij organiseerde eerder een tentoonstelling in Chicago en heeft zelf stappen gedaan in de kunstfotografie) stelde de tentoonstelling samen onder de titel 'Guided by Heroes'. Hij laat toeschouwers kennismaken met zijn fascinatie voor het beeld, de kunst of kunstenaars in het bijzonder. Daarnaast wordt de idee van fascinatie en idolatrie in het algemeen centraal gesteld in de tentoonstelling. 'Guided by Heroes' wordt op die manier een mengeling van persoonlijke statements en voorkeuren en meer algemene uitspraken over kunst. Dat levert niet op elk moment een sterke en coherente tentoonstelling op: 'Guided By Heroes' mist bij momenten een interessant of sterk samenspel tussen de werken. Zo is bijvoorbeeld de confrontatie tussen het werk van Cady Noland (waarin de Amerikaanse geschiedenis op de korrel wordt genomen en in het bijzonder de figuur van Lee Harvey Oswald, de vermoedelijke moordenaar van J.F. Kennedy) en het portret, vol met verwijzingen naar de Christusfiguur, van David Bowie door Anton Corbijn wat eenduidig en voor de handliggend. Maar dat Simons een bezieling heeft voor kunst mag dan weer uit andere treffende combinaties blijken. Zo vulde hij twee zalen met werk van Felix Gonzalez-Torres en David Claerbout, een combinatie die niet alleen bijzonder onverwacht is, maar bovenal inhoudelijk ontroert. In deze combinatie van werken voel je een sterk persoonlijk engagement van iemand die vanuit de buik naar kunst kijkt. Simons is begeesterd door het interfereren van de verschillende kunstdisciplines. Zelf heeft hij als mode-ontwerper een hekel aan het label mode. Het vermengen van verschillende kunstvormen en van hoge en lage cultuur ontvangt hij dan ook met open armen. Voor Simons houdt de vermeninging een soort van bevrijding in, een opening om te ontsnappen aan een al te beklemmende structuur. Een absolute meerwaarde in het verschijnsel van de crossover vindt hij in de communicatie die tussen de verschillende domeinen ontstaat. Zo ziet Simons graag hoe verschillende publieken (het publiek van de muziekscene, het publiek van de beeldende kunst) zich vermengen. Waar Simons geheel geen rekening mee lijkt te houden is het feit dat elk specialisme, en dus ook de beeldende kunst, een vorm van voorkennis vereist zonder hetwelk tenminste een aspect van het wezen van de discipline onbereikbaar blijft. 'Guided by Heroes' wordt dan ook gepresenteerd als een mogelijkheid tot een grote, democratische deelname aan beeldende kunst, ook voor een publiek met niet al te veel kennis van zaken. Dat leidt op deze tentoonstelling tot vreemde vaststellingen. Heeft een beeld van Rineke Dijkstra bijvoorbeeld, waarin een jong meisje op het strand in haar pose en allure verwijst naar het beeld van de Italiaanse Renaissance, de Venus van Botticelli, dezelfde impact voor iemand die deze connotatie niet kan leggen? Simons heeft het wel aangedurfd om een hele reeks minder bekende kunstenaars op te voeren en heeft daarbij ook nog de idee opgevat om deze oeuvres in komende, kleinere tentoonstellingen meer uitgebreid te belichten. Dat zal ondermeer gebeuren in een reeks van performances en kleinere voorstellingen in de begijnhofgebouwen waar ondermeer het werk van Alex K. (GB, 1978) uitgebreider wordt voorgesteld. Op deze tentoonstelling stelt K. een inspirerend werk voor waarbij tekst, beeld, fascinatie en herinnering een boeiend spel opleveren. Tijdens het Pukkelpop-festival volgt nog een muzikaal deel van 'Guided by Heroes', en ten slotte ook een driedaags filmfestival in openlucht tijdens de maand augustus. In al die luiken (beeldende kunst, muziek, film) zullen de persoonlijke voorkeuren en de fascinatie van Simons zelf dienen als selectiecriterium. Door het opvoeren van deze sterk persoonlijk en gevoelsgebonden keuzes dreigt de mode-ontwerper natuurlijk zichzelf te herleiden tot object van idolatrie. Hadden we niet net begrepen dat hij als mode-ontwerper daaraan een gloeiende hekel had? Els ROELANDT 'Guided By Heroes' tot 9 november bij Z33, Zuivelmarkt 33, 3500 Hasselt. Open van dinsdag tot zaterdag van 10 tot 17u en op zondag van 14 tot 17u. Tel. 011/29.59.60. Rutger Wolfson - Kunst in Crisis - 2003, Amsterdam. ISBN 90446013334.