Advertentie
Advertentie

Onbeperkte diversiteit kan niet

De publicatie van Fukuyamas boek Het einde van de geschiedenis en de laatste mens veroorzaakte wereldwijd deining. Fukuyama bouwde in dat boek voort op de theorieën van grote denkers als Hegel en Plato. De eerste leverde hem het denkkader voor zijn boek, bij Plato haalde hij inspiratie over het zijn van de mens (thymos). Mensen zien de geschiedenis gewoonlijk als een opeenvolging van feiten: conflicten, markante gebeurtenissen, data. Maar dat is niet wat Hegel bedoelde met Geschiedenis. Het einde van de geschiedenis houdt volgens Fukuyama dan ook niet in dat er plots niets meer gebeurt, wel dat er een eind komt aan gebeurtenissen die de loop van de geschiedenis fundamenteel veranderen.Volgens Fukuyama bereikten we in het begin van de jaren negentig het lang gezochte evenwicht. Zowel extreem linkse als extreem rechtse leiders moesten immers bakzeil halen, ten voordele van de wereldwijde opkomst van de liberale democratie als staatsvorm. Het succes van de liberale economie bewijst volgens Fukuyama dan ook dat deze staatsvorm de beste garanties biedt op vreedzame coëxistentie in en tussen de staten, en op groeiende welvaart voor een groot deel van de bevolking.Zoals gewoonlijk trok Fukuyamas zienswijze bewonderaars en critici van alle slag. Maar na de aanslagen op 11 september en met de groeiende aanhang van extreem rechtse partijen in Europa, lijkt hij het ongelijk wel erg aan zijn kant te krijgen. Het klopt dat er verschuivingen zijn die ik niet verwacht had, geeft hij toe. Misschien blijft de geschiedenis zichzelf inderdaad herhalen en zit het in onze aard om verder te evolueren. De tegenstelling links-rechts is nog niet volledig verdwenen. Maar links en rechts hebben een andere politieke agenda dan vroeger, en in die zin vervaagt het onderscheid tussen de twee. Ex-communisten in Frankrijk stemmen nu voor Le Pen. Extreem rechts spreekt nu de arbeidersklasse van weleer aan. Maar de themas die mensen vandaag bezighouden, verschillen ook van die van dertig, veertig jaar geleden. Het gaat nu meer om immigratie, om de strijd om jobs, enzovoort.Fukuyama heeft overigens de indruk dat de Europese democratieën minder democratisch zijn dan de VS. Je merkt dat bijvoorbeeld aan de reacties in de media en de politiek op het veiligheidsthema. Mensen probeerden de angst voor misdaad op de agenda te zetten, maar de gevestigde klasse klasseert die gevoelens snel onder de noemer fascisme. Terwijl extreem rechts juist uit die angstgevoelens, die toch ergens een basis moeten hebben in de realiteit, zijn profijt haalt. Het toont aan dat de belangrijke themas niet meer bij de klassieke politieke verdeling van veertig jaar geleden passen.Die angst voor misdaad en het migrantenprobleem hebben we in de VS trouwens ook gekend, maar de overheid heeft dat aangepakt. Het gevolg is dat het misdaadcijfer met ongeveer 35 procent daalde in de jaren negentig. Een deel van het migrantenprobleem kan opgelost worden door de assimilatie van vreemdelingen te versnellen, zodat mensen weer dat geborgen gevoel van een gemeenschappelijke, eigen cultuur krijgen. Ik denk dat ook Europa dat aankan, en dat de democratische instellingen sterk genoeg zijn om deze crisis te overwinnen.Maar wat denkt hij van de stelling dat net de liberale democratie extreem rechts stuwt? Die staatsvorm creëert immers een rijke klasse, terwijl de kloof tussen arm en rijk er groter door wordt. De rijke klasse stemt vaak extreem rechts om zijn bezit veilig te stellen. Ja, maar het is ook de welvaart die de immigratie op gang brengt. Voor migranten betekent de verhuizing naar een ander land vaak een aanzienlijke verbetering van hun levensstandaard. Of het opent tenminste perspectieven op welvaart die ze in hun land van herkomst nooit zouden hebben. Het probleem is niet de vrije markt of het welvaartsniveau, maar het managen van liberaal pluralisme. Liberale landen kunnen onbeperkte culturele diversiteit niet tolereren. Elk Europees land vraagt zich bijvoorbeeld af hoe het moet omgaan met moslims die vrouwen willen blijven discrimineren, hun dochters uit het onderwijs houden, enzovoort. Multiculturele samenlevingen kunnen niet slagen als ze niet een zeker niveau van assimilatie nastreven. Ik denk niet dat je dat oplost door je grenzen te sluiten, maar veeleer door nieuwkomers via het onderwijs te vormen.