Advertentie
Advertentie

Oorzaak en gevolg zonder doel

Een volle vuilniszak tolt aan een touw. De roterende beweging windt de koord los. De baal zakt. Hij stoot tegen een rechtopstaande autoband die van een schuine plank rolt. De band haalt snelheid, hotst een paar trapjes naar beneden en stoot een kan met vloeistof om. Het nat mengt met zich met vocht in een ijzeren bak. Een lichtflits. Ontvlamde schuimvlokken stromen over de rand en zetten meteen een volgende kettingreactie in gang. Tussen start en finish van dit vreemde parcours zullen nog heel wat meer banden rollen, planken omvervallen, vloeistoffen ontvlammen en dingen exploderen. Der Lauf der Dinge is de registratie van een orgie van oorzaak en gevolg. Een half uur lang spelen banale objecten en wegwerpmaterialen de hoofdrol in een spannend verhaal waar geen mens aan te pas komt. Aan plotwendingen en cliffhangers nochtans geen gebrek in deze video die het midden houdt tussen installatiekunst, performance en uitvindersbeurs.Der Lauf der Dinge is het werk van het Zwitserse kunstenaarsduo Peter Fischli en David Weiss. Sinds 1979 bezingen zij in hun conceptueel werk de banaliteit van het alledaagse bestaan en relativeren zij met de nodige humor de betrachtingen van de Grote Kunst. Hun close-ups van bloemen, landschap-opnames van luchthavens en toeristische kiekjes van over de hele wereld (zonder hiërarchisch onderscheid samengezet in hun encyclopedische boek Sichtbare Welt, 2000, Walter König Verlag) flirten doelbewust met inhoud en vorm van de amateurfotografie, alsof de Kunstenaars met permanente vakantie zijn. Ook in Der Lauf der Dinge lijken zij vertrokken en mag het werk zichzelf voltooien. De voorbereidingen zijn natuurlijk genomen: de meterslange constructie die ze in hun atelier-hangar hebben opgetrokken uit oud ijzer, ladders, ballonnen en noem maar op, is een geëlaboreerde kinetische sculptuur. Een machine met kunsthistorische referenties (Tinguely qua constructie, Beuys qua materialen). Een toestel met wortels in de fysicaklas (een audiovisuele handleiding in begrippen als energie, evenwicht, zwaartekracht).Een onechte Rube Goldberg, dat is nog de beste omschrijving voor dit bouwsel van Fischli & Weis. Goldberg (1883-1970) was een Amerikaanse uitvinder-cartoonist wiens naam als substantief de encyclopedie gehaald heeft. In de Websters Dictionary staat onder Rube Goldberg: a device or method to accomplish by extremely complex and roundabout means a job that actually could be done simply. De jongsten onder ons kennen die methode misschien uit Peewees Big Adventure (Tim Burton, 1985). De eerste zes minuten van die film etaleert Peewees ingewikkelde constructie om hem het leven gemakkelijker te maken: een low-tech mechanische kettingreactie maakt hem wakker, helpt hem in zijn kleren, schotelt hem en zijn hond het ontbijt voor. Een echte Rube Goldberg dus, evenwaardig aan de krankzinnig complexe uitvindingen van de man om motten te verdelgen of potloden te scherpen (voor een volledige, geïllustreerde lijst van zijn verwezenlijkingen: http://www.unitedmedia.com/ncs/goldberg.html en http://www.anl.gov/OPA/rube).Het verschil tussen de bedenksels van Goldberg en die van Fischli & Weiss is groot. Allemaal getuigen ze zowel van een inzicht in de wetten van de mechanica en de chemie als van een levendige verbeelding. Maar waar Goldberg functionele machines assembleert om simpele dagelijkse taken als het opsteken van een sigaar of het wiegen van een baby op omslachtige wijze uit te voeren, bricoleert het kunstenaarsduo een automaat zonder functie of doel. Elke kandidaat-uitvinder weet weliswaar dat baanbrekende uitvindingen ook het gevolg kunnen zijn van toeval, ongeluk of onvoorziene uitkomsten van experimenten, maar dan nog lijkt aan de probeersels in Der Lauf der Dinge geen resultaatgerichte hypothese vooraf te gaan. De camera kijkt in stilte toe, er is geen soundtrack, geen commentaarstem die uitleg verschaft of enige bedoeling toelicht. De machine leeft: ze sist, hist, trilt, rommelt, roept, schreeuwt, en explodeert. Buiten beeld hebben de kunstenaars haar aangezet om haar te laten stilvallen. Een performer die zichzelf uitput. Een kunstwerk dat zichzelf vernielt.Der Lauf der Dinge van Peter Fischli en David Weiss, 1987, 30 min., VHS & dvd.Fictie is documentaireTruffaut heeft er nooit doekjes omgewonden, volgens hem begon de Nouvelle Vague dankzij Jacques Rivette. Van al zijn collegas critici-filmmakers bij de Cahiers Du Cinéma Claude Chabrol, Jean-Luc Godard, Eric Rohmer en Truffaut is Rivette al die jaren nochtans de minst bekende gebleven. In cinefiele kringen wordt hij op handen gedragen sinds Paris nous appartient, zijn filmdebuut in 1960. Bij het grote publiek heeft hij maar een echt commercieel succes gekend: La réligieuse (1960), een schandaalverfilming van Diderots die jarenlang door de Franse overheid met vertoningsverbod werd beloond. Rivettes overige films maakten en maken om heel andere redenen ophef, wegens hun duur bijvoorbeeld. LAmour fou (1968): 4 uur. Out 1: Noli me tangere (1970): 13 uur. Céline et Julie vont en bateau (1974): 3 uur. In die drie films ontwikkelde de Franse filmmaker gaandeweg zijn eigen stijl die hij zelf het huis der fictie doopte: een amalgaam van acteerimprovisatie en vertelexperiment dat enerzijds zijn vroege oorsprong vindt in de stille film van Louis Feuillade en anderzijds het werk van cineasten als Straub & Huillet en Chantal Akerman sterk heeft beïnvloed.Rivettes films zijn lang tussen twee stoelen gevallen, te experimenteel voor de bioscoopzalen en te gewoon voor het experimentele circuit. Maar sinds de jaren tachtig is hij erin geslaagd zijn niche te bezetten: elke nieuwe Rivette is in filmland een gebeurtenis die garant staat voor labyrintische verhaalconstructies die laveren tussen romantische detectiveplots en filosofische traktaten over de schemerzone tussen werkelijkheid en illusie. Zo L'amour par terre (1983, 169 min.): een komedie voor vier verliefde geesten geobsedeerd door de verdwijning van een vijfde. Iets tussen een Pirandello-stuk en een Franse boulevardkomedie hanteert deze comeback en eerste samenwerking met scenarist Pascal Bonitzer de geliefde Rivette-methode van een vertelling-in-een-vertelling, een opvoering-in-een-opvoering. Hurlevent (1984, 126 min.) is een adaptatie van de eerste hoofdstukken uit Brontës Wuthering Heights gezet in het zonovergoten landschap van Zuid-Frankrijk dat dienst doet als podium en decor van een antieke tragedie.La bande des quatre (1988, 155 min.) vormt een huit-clôs te moeilijk om na te vertellen. Een citaat van Rivette brengt soelaas: Als men een onderwerp neemt dat over theater gaat, zit men midden in de cinema: het is onvermijdelijk een vraag rond de waarheid met middelen die noodzakelijk vals zijn... Een filmploeg smeedt een complot en niemand is er ooit in geslaagd om de realiteit van zon complot te filmen. De bende van vier die de filmmaker deze keer voor zijn camera brengt, raakt verstrikt in zon complot dat voor de gelegenheid de vorm van een theatercursus aanneemt.La belle noiseuse (1990, 229 min.): een schilder op leeftijd en zijn jong naaktmodel aan het werk in het atelier vormen de springplank voor een uitvoerige analyse van de wetten van de film, het theater, de schilderkunst en de liefde. Bekijken, bespelen, bezitten en andere complexe gevoelens passeren de revue in Rivettes beste bewijslevering van zijn eigen stelling, namelijk dat elke film een documentaire over zijn eigen tournage is.Haut bas fragile (1994, 164 min.): drie meisjes en een jongen in een zomerromance geïnspireerd door kleine en snelgemaakte MGM-musicals uit de jaren vijftig (waarop filmcriticus Rivette toen verzot was). Een familiemysterie ontrafeld door liedjes en dansnummers heen, met acteurs en actrices die van kop tot teen in beeld worden gebracht en zoals gewoonlijk een commentaar hun eigen spel formuleren.Secret défense (1997, 166 min.): een vrouw neemt de TGV van Gare dAusterlitz in Parijs naar Chagny in Bourgogne om wraak te nemen voor het onrecht dat haar familie is aangedaan. Een kruising tussen Elektra en een polar, gefilmd in lange plan-séquences die alweer dicht aanleunen bij een documentaire in real time, dit keer over lichaam en gelaat van actrice Sandrine Bonnaire, die het lange lijstje aanvult van beroemde acteurs die maar al te graag met Rivette werken.Arte heeft deze zes films nu in integrale en gerestaureerde versies op dvd uitgebracht in een handige box, goed voor maar liefst 21 uur en twintig minuten. Dat is nog eens niet het volledige recente oeuvre van deze 74-jarige cineast. Jeanne la pucelle: Les Batailles (1994, 160 min.), Jeanne la pucelle: Les Prisons (1994, 176 min.) en Va savoir! (2001, 220 min.) ontbreken nog, maar om die mankementen goed te maken hebben de samenstellers de nodige extras aan het pakket toegevoegd: een onuitgegeven interview met de filmmaker, een documentaire over de totstandkoming van de filmtitels en een geïllustreerde geschiedenis van deze uitzonderlijke scenarios waarbij de dialogen op de set worden geschreven, s avonds aan de acteurs worden overhandigd om de volgende dag meteen te worden gedebiteerd à limproviste. De kerstdagen van de cinefiel zullen goed gevuld zijn.Jacques Rivette, 6 films, 1.280 min., dvd. Bestellen via www.artefrance.fr/dvd/rivette_coffret. Of in de Fnac van Rijsel.Samenstelling: Herman ASSELBERGHSOO7In de zalen lopen momenteel origineel en afkooksel, ook al is het onderscheid niet langer merkbaar: Die Another Day, XXX en Goldmember. Wie zijn James Bond graag bewust geparodieerd ziet, kan in de (betere) buurtvideotheek terecht voor:Casino RoyaleVal Guest e.a., 1967, 131 min.Peter Sellers als Sir Bond, de redder van de westerse beschaving, bijgestaan door zijn onwettelijke dochter, zijn kleine neefje en een all-star cast (Woody Allen, Ursula Andress, Orson Welles) zoals het een Eurotrash productie uit de sixties betaamt.In Like FlintGordon Douglas, 1967, 114 min.James Coburn als Derek Flint, de superspion die al zijn charmes en gadgets hanteert om te vermijden dat een stel rondborstige vrouwen de macht over de wereld grijpen. Austin Powers favoriete film.Le MagnifiquePhilippe de Broca, 1973, 95 min.Jean-Paul Belmondo als François Merlin, de schrijver van populaire spionageverhalen die inspiratie vindt in zijn dagelijkse omgeving en daardoor als geheim agent Bob Saint-Clair in de armen van zijn wulpse buurvrouw belandt.