Op grootmoeders wijze

Het laatste bastion is gevallen. Het Arbitragehof, dat op 1 oktober 1984 plechtig werd geïnstalleerd, was een burcht van discretie. Terwijl vertrouwelijke notas aan de ministerraad, rapporten van het Rekenhof, adviezen van de Raad van State en dossiers van de Staatsveiligheid al vele jaren hun weg vinden naar de media, bleef het Arbitragehof een lekdichte vesting. De inhoud van zijn arresten was geheim tot op het ogenblik waarop de voorzitter er voorlezing van deed. Ook dat is verleden tijd.Sinds dinsdag en misschien al vroeger wist men in de paars-groene meerderheid dat het Arbitragehof het Brabantse deel van de hervorming van het kiesstelsel zou schorsen. Ook parlementsleden van de oppositie waren dinsdagmiddag van de strekking van het arrest op de hoogte. Het nieuws drong algauw tot de redacties door. Het verdict dat het Arbitragehof een etmaal later uitsprak, was allesbehalve een verrassing.Het lek het eerste in ruim 18 jaar komt hoogst ongelegen. De 12 rechters beseffen dat maar al te goed en nemen de zaak bijzonder ernstig. Er worden maatregelen genomen om een herhaling te voorkomen, en dat valt alleen maar toe te juichen. De hoogste hoeder van de grondwet en de rechtsstaat moet boven elke verdenking staan. Als er lekken zijn naar partijen, ministers of parlementsleden, loert het gevaar voor politisering van de instelling om de hoek en dreigt het vertrouwen in het Arbitragehof af te brokkelen.AdviesMet het Brabant-arrest is andermaal bewezen dat het nodig is een onafhankelijk rechtscollege te laten waken over de toepassing van de grondwetsregels. Parlementsleden en ministers zweren bij hun ambtsaanvaarding weliswaar de grondwet na te leven, maar in de dagelijkse politieke praktijk durven zij die eed wel eens te breken. Tot twee keer toe heeft de Raad van State er vorig jaar het parlement in een advies voor gewaarschuwd, dat de verkiezingsregels die voor de voormalige provincie Brabant in de maak waren, niet strookten met de grondwettelijke bepalingen over de verdeling van de kamerzetels over de verschillende kieskringen. De meerderheid legde de waarschuwing hooghartig naast zich neer. Het Arbitragehof heeft er haar duidelijk voor terechtgewezen.De paars-groene verkiezingsregels voor Brabant zijn geschorst. Over enkele maanden volgt ongetwijfeld de vernietiging. Voor de verkiezingen van 18 mei zal die geen gevolgen meer hebben. Maar de volgende regering staat voor de opdracht de verkiezingsregels voor Brabant te stroomlijnen met die voor de rest van het land en in overeenstemming te brengen met de federale staatsinrichting. De splitsing van de kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde is onafwendbaar. Het wordt een harde communautaire noot om te kraken.Het Arbitragehof heeft met zijn Brabant-arrest zijn rol als beschermer van de grondwet waargemaakt en zijn onafhankelijkheid bewezen. Voor een college waarvan de helft van de rechters oud-politici zijn en de anderen volgens een partijpolitieke verdeelsleutel benoemd werden, ligt dat niet voor de hand. De rechters hebben de vorderingen tot schorsing behandeld in een recordtijd van vier weken, om de federale verkiezingen van 18 mei in grondwettige omstandigheden te kunnen laten plaatshebben en om het parlement in staat te stellen eventueel nog een nieuw initiatief te nemen.De meerderheid heeft wijselijk geoordeeld zich bij het arrest neer te leggen. Op 18 mei stemmen de kiezers van Brabant op grootmoeders wijze. Het zou inderdaad niet kies zijn geweest om elf weken vóór de stembusgang de spelregels te veranderen. Dat de meerderheid zolang gewacht heeft om met de hervorming van het kiesstelsel - die premier Verhofstadt al in mei 2000 had aangekondigd - naar het parlement te komen, was al niet erg zindelijk. Precies door dat getreuzel is er nu geen tijd meer om een deugdelijk alternatief voor de geschorste regeling te ontwerpen en door het parlement te loodsen. LambermontDe drie oppositiepartijen, CD&V, het Vlaams Blok en de N-VA, die het schorsings- en vernietigingsberoep hebben ingediend, triomfeerden. Alsof hij de hertog van Wellington was die zopas Napoleon had verslagen, legde CD&V-senator Hugo Vandenberghe meteen na de voorlezing van het arrest, voor het oor van de microfoons en het oog van de cameras, een ronkende verklaring af over het herstel van het onrecht dat de Leuvenaars was aangedaan en over de overwinning van de rechtsstaat.De oppositie kreeg van het Arbitragehof nochtans niet over de hele lijn gelijk. De regering wees er terecht op dat het Arbitragehof de kiesdrempel en de mogelijkheid tegelijk kandidaat te zijn voor de Kamer en Senaat overeind heeft gelaten. Dat premier Verhofstadt in dezelfde adem het behoud van de provinciale kieskringen en de afschaffing van de apparentering noemde, was dan weer niet terecht. Tegen die onderdelen van de hervorming van het kiesstelsel was immers geen beroep aangetekend.Verhofstadt zei niet zwaar te tillen aan het arrest. Hij kan zich inderdaad beter zorgen maken over wat hem boven het hoofd hangt. Over enkele weken velt het Arbitragehof zijn arrest over de Lambermont-staatshervorming. De Raad van State heeft indertijd ernstige bezwaren geformuleerd tegen onderdelen daarvan, inzonderheid de betwistbare regels voor de samenstelling van de Brusselse Hoofdstedelijke Raad. Als die vernietigd worden, stuikt een deel van de Lambermont-constructie in. Voor de politieke wereld zou dat veel zwaarder wegen dan het feit dat de kiezers van Brussel-Halle-Vilvoorde straks niet voor Rik Daems kunnen stemmen.ModelstaatEnkele uren vóór Hugo Vandenberghe de overwinning van de rechtsstaat had gevierd, jubelde Frank Vanhecke, de voorzitter van het Vlaams Blok, over de overwinning van de democratie en de vrije meningsuiting. De modelstaat België lijkt wel een feit te zijn, merkte een medewerker van een minister na het horen van die oppositielofzangen schamper op. Meer nog dan de schorsing van de kieswet, verheugde het Vlaams Blok zich woensdag over het arrest van het hof van beroep in Brussel. Voor de tweede keer verklaarde een rechter zich onbevoegd om te oordelen of drie satellietorganisaties van de partij al dan niet de racismewet overtreden hebben. Rechters zijn geen wereldvreemde wezens. Zij weten ook dat het in die zaak niet zozeer om racisme gaat, maar om de uitschakeling van een politieke partij. Kan men het hen kwalijk nemen dat zij daarvoor bedanken?Het arrest van het hof van beroep is, zoals dat van de rechtbank van eerste aanleg, een signaal aan de politici dat, als er een probleem is met het Blok, zij dat zelf moeten oplossen. VLD-voorzitter Karel de Gucht heeft dat begrepen. Het is niet aan de rechter om te vonnissen in een politieke discussie, zei hij. Zijn sp.a-collega Patrick Janssens hoopt dat het Centrum voor Gelijke Kansen en Racismebestrijding en de Liga voor de Mensenrechten ervan afzien cassatieberoep in te stellen. Het is niet zeker dat ze die wijsheid aan de dag leggen.