Advertentie
Advertentie

Op zoek naar geloofwaardigheid

De oorlog in Irak toonde niet de irrelevantie van de Verenigde Naties aan, maar het feit dat de internationale instelling niet langer naar behoren kan functioneren. Volgens de Amerikaanse president ,George W. Bush, kon de VN vorig jaar kiezen tussen overbodigheid of geloofwaardigheid. Dit jaar is voor de president vooral een rol als gulle geldschieter weggelegd voor de VN. Het internationale diplomatieke overleg is blijkbaar voor de VS geen optie meer. Het was dan ook de secretaris-generaal van de VN, Kofi Annan, die de puntjes op de i zette. Hij uitte zware kritiek op het Amerikaanse standpunt inzake unilaterale oorlogsvoering. Kritiek die overigens totaal genegeerd werd door Bush. En toch sloeg Annan de spijker op de kop door te stellen dat eenzijdige oorlogsvoering een gevaarlijk internationaal precedent schept. Alleen de Amerikaanse minister van Defensie, Donald Rumsfeld, is er blijkbaar van overtuigd dat Irak op weg is om 'een voorbeeld van de democratie te worden'. De rest van de wereld, en zelfs een gedeelte van de Amerikaanse regering, is iets genuanceerder. Nu de kruitdamp is opgetrokken, blijven mensen sterven in Irak. Zelfs de overgangsregering, aangesteld door de VS notabene, komt in opstand en wil meer zeggenschap over het bestuur van het land. Dat stemt tot nadenken. De discussie over de oorlog in Irak is allesbehalve afgerond. Maar het wordt steeds duidelijker dat Irak al lang op de Amerikaanse agenda stond en dat de aanslagen van 11 september 2001 een perfect excuus vormden om het regime van Saddam Hoessein aan te pakken. Irak werd aangevallen omdat de huidige Amerikaanse regering dat wilde en enkel en alleen daarom. De hele argumentatie is, naast een hele hoop valse of overtrokken informatie, opgebouwd uit gelegenheidsargumenten. Dat de VN een dergelijke logica niet willen volgen, ligt voor de hand. De VN zijn nu eenmaal de vertegenwoordigers van alle leden, niet het sloofje van de VS. Maar Annan is realistisch genoeg om te beseffen dat hij zijn instelling dringend moet herzien. Dat wil zeggen een betere werking op vrijwel alle vlakken. Te beginnen bij de Veiligheidsraad, het centrale sluitstuk van de internationale organisatie. Want los van de hele discussie omtrent de oorlog in Irak, blijft het een feit dat een staat zich mag en moet kunnen verdedigen tegen naderend onheil, in de vorm van terrorisme of massavernietigingswapens. Dat de VN-Veiligheidsraad uiteindelijk geen toestemming gaf voor de oorlog in Irak, betekent nog niet dat die raad nooit meer een militaire interventie kan goedkeuren. De VN hebben daarom behoefte aan nieuwe evenwichten in de organisatie, zeker in de Veiligheidsraad. Dat heeft de oorlog tegen Irak ook duidelijk gemaakt. Maar om die nieuwe evenwichten te krijgen, moeten de traditionele grootmachten wel bereid zijn een open discussie te voeren over de toekomst van de VN. En dat is geen eenvoudige opgave. Nu lijkt de zogenaamde Europese 'anti-oorlogscoalitie', bestaande uit Frankrijk, Duitsland en Rusland, veel minder naar het verleden te kijken en zich te richten op de wederopbouw van Irak en de vernieuwing van de VN. Maar de VS houden zich Oost-Indisch doof als het gaat om meer VN-inspraak in de wederopbouw van Irak. En de hervorming van de VN is voor de VS sowieso geen punt, ze verklaren immers zelf dat ze geen rekening houden met internationale instellingen die hun visie niet willen volgen. Alleen de situatie in Irak zelf en de Amerikaanse presidentsverkiezingen kunnen deze patstelling doorbreken. In Irak, omdat daar de chaos op een of andere manier onder controle gebracht moet worden en dus meer internationale betrokkenheid nodig is. De Amerikaanse presidentsverkiezingen als die op een nederlaag van de Amerikaanse president uitlopen en dus ook de neoconservatieve kliek rond hem verwijderen. Maar het ene noch het andere staat vast. Kofi Annan beloofde een commissie die met concrete voorstellen moet komen voor de hervormingen van de VN. De aanbevelingen moeten klaar liggen tegen de volgende Algemene Vergadering. Maar het zijn de leden die de hervorming moeten doorvoeren, zoals ook Annan maar al te goed weet.