Orlacs Handen

In het kader van het Internationaal Filmfestival van Vlaanderen wordt de stille filmklassieker van Robert Wiene Orlacs Hände uit 1924 geprojecteerd. De Duitse componist Henning Lohner schreef op basis van deze film een gelijknamig werk, dat ook als de muziekscore werd opgevat. Het Nationaal Orkest van België onder leiding van Dirk Brossé brengt in de Vlaamse Opera de oeropvoering van Orlacs Hände van Henning Lohner. Wiene is vooral bekend voor zijn fantasierijke film Das Kabinett des Doktor Caligari dat als een van de klassiekers van het Duitse Expressionisme wordt gezien. Orlacs Hände is gebaseerd op de novelle Les Mains dOrlac van Maurice Reinard en vertelt het verhaal van de gevierde pianist Paul Orlac die bij een treinongeval beide handen verliest. Een chirurg naait hem twee handen aan van een pas ter dood gebrachte roofmoordenaar. Orlac verneemt de herkomst van zijn nieuwe handen en gelooft onder invloed van de moordenaar te staan. Hij verglijdt zo naar de rand van de waanzin en voelt een onweerstaanbare drang om te doden.De componist Lohner heeft sterke banden met enerzijds de Duitse dramatische traditie, anderzijds met het medium film. Midden de jaren tachtig was Lohner de assistent van Karlheinz Stockhausen in diens operacyclus Licht. Later werd hij muziekadviseur voor Louis Malles film May Fool. Hij werkte mee aan de projecten van Steve Reich, The Cave en Different Trains. Lohner regisseerde zelf een aantal videos, waarvan de documentaire film Die Rache der toten Indianer opgedragen aan en handelend over John Cage het bekendst is. De partituur van Lohner vertelt een muzikaal verhaal parallel aan de film, Lohner kent aan de noot bes een gelijksoortige dwalende zoektocht toe. De piano krijgt begrijpelijkerwijs een prominente rol. Toch benadert Lohner de piano evenzeer als een percussie-instrument, mede door het principe toe te passen van prepared piano, waarbij bepaalde voorwerpen tussen de snaren worden gestoken. De benadering van de andere instrumenten is telkens met de rol van de piano verbonden. Dat de celesta, met haar klokjesachtige klank, ook tot het instrumentarium behoort, kan dan niet verwonderen. Zij vormt niet enkel het klankmatige verband tussen de piano en het slagwerk, maar is evenzeer de geladen verafschaduwing van de piano, of overdrachtelijk van Orlacs handelingen. Orlacs Hände door het NationaalOrkest van België o.l.v. Dirk Brossé op 14 oktober om 20 uur in de Vlaamse Opera in Gent. Inlichtingen en reservatie: 0900/84.300Meer klanklaboratoria(Audio)Incident bracht in een periode van een viertal jaar een rist elektronische artiesten op het scherp van de snee naar de hoofdstad. De door VZW Incident opgezette concertreeks in de Kaaitheaterstudios kreeg veel bijval en navolging: niet alleen verruimde het initiatief de blik van de concertganger, andere platformen startten een soortgelijk laboratorium voor de klank. Zo loopt in Recyclart sinds dit voorjaar de serie Lo-Tracks.(Sonic)Square, de opvolger van (Audio)Incident, focust op de mogelijkheden van de stem. Voorlopig staan tot juni 2002 vijf edities gepland. Wat opvalt in de programmering is de band van de artiesten met elektronica. Improvisatorisch, berekend gecomponeerd of in mengvorm: haast allen maken ze van analoge of digitale apparaten gebruik om hun stem te sturen en/of te begeleiden. Hoogtepunten zijn onder meer de Duitsers Thomas Köner (10/12), Oswald Wiener (25/2), Barbara Morgenstern (15/4) en de Amerikaan Brandon Labelle (3/6). Elke editie van (Sonic)Square kreeg een ronkende subtitel mee en op de eerste, maandag 15 oktober, klinkt het streetwise Noisebrothelmood. De nieuwe concertreeks neemt een voorzichtige start, maar loopt in crescendo. Bij de eerste editie maken slechts twee artiesten hun opwachting. De Franse zanger Olivier Lambin aka Red plaatst op het goed een jaar geleden verschenen Felk elektronica in een bluesy context. Steunend op een adoratie voor Chuck Berry, een cursus klassieke gitaar en een carrière in enkele rockbands waaronder het nagenoeg onbekende La Cuve, verfijnt Lambin zijn invloeden met behulp van synths en effecten. Op (Sonic)Square licht Red zijn net verschenen Songs from a room toe: een integrale maar onconventionele remake van de gelijknamige klassieke plaat van Leonard Cohen uit 1969. Red werkte voor zijn eerste uitgave met Rectangle-labelbaas Noël Akchoté, maandag de tweede gast in de Kaaitheaterstudios. Akchoté hanteert zijn elektrische gitaar meestal minimaal en afstandelijk: een klankenkader in het luchtledige. Tegelijkertijd is de Fransman een virtuoos in ongebreideld improviseren. Dat liet hij onder meer aan de zijde van Marc Ribot en Eugene Chadborne horen. Zowel Akchoté als Red laten zich stemgewijs bijstaan door de Brusselse Lucile Desamory. Roger Sillon of Philippe Delvosalle rijgt met een deejayset de avond aaneen. (IS)(Sonic)Square, maandag 15 oktober (20.30 uur) in Kaaitheaterstudios,Onze-Lieve-Vrouw van Vaakstraat 81 in Brussel. Inlichtingen en reservatie: 02/ 201.59.59.Het Dafo strijkkwartetHet Poolse strijkkwartet Dafo brengt in ons land drie concerten, twee in Mechelen en een in Brussel, met werk van vier landgenoten dat muzikaal bijna de hele vorige eeuw omvat. Naast de grote namen Krzysztof Penderecki en Karol Szymanowski stellen ze ook de hier minder bekende Grazyna Bacewicz en Aleksander Lason voor. De concerten kaderen in Mechelen in de Paul Collaer-cyclus en in Brussel in Europalia Polska. Bacewicz (1909 - 1969) was violiste en componiste. In haar vroege werken was haar taal sterk beïnvloed door Szymanowski, waarbij ze ook elementen van Franse neo-classicisme gebruikte. In de periode 1944-1958 voegde ze aan deze neo-classisistische stijl ook elementen uit de volksmuziek toe. Van 1958 tot aan haar dood experimenteerde ze met sonoriteiten, twaalftoonstechnieken, aleatoriek en collage. Van haar brengt Dafo het vierde strijkkwartet uit 1951. Ook de muziek van Aleksander Lason kan men tot het neo-classisisme rekenen. Hij voegt er bovendien een romantisch toontje aan toe. Van hem wordt Relief for Andrzej uitgevoerd (1995), dat Lason schreef als hommage aan de overleden componist Krzanowski. Szymanowsky (1882-1937) is het boegbeeld van de Poolse muziek uit het begin van de 20ste eeuw. In het hier gebrachte tweede strijkkwartet (1927) combineert hij folkloristische elementen met zijn eigen taal, die op dat moment verbanden toont met Sjostakovitsj. Van Penderecki brengen ze diens tweede strijkkwartet (1968). Het behoort nog tot zijn muzikaal radicale periode waarin vooral de massieve klankbeelden aan Xenakis verwant zijn.Het Dafo strijkkwartet brengt werk van Bacewicz, Lason, Szymanowski en Penderecki op 11 oktober om 15 en 20u30 in TheaterTeater, Begijnenstraat 9 in Mechelen, tel: 015/29.75.22 en werk van Szymanowski, Gorecki en Penderecki op 14 oktober om 11u in het Paleis voor Schone Kunsten in Brussel, tel: 02/507.82.00 of www.sofil.beSamenstelling:Peter-Paul DE TEMMERMAN