Pelléas et Mélisande

Toen Ernest Guiraud Claude Debussy vroeg welk soort auteur hem zou kunnen verleiden tot het schrijven van een opera, antwoordde de componist: Iemand die de dingen half verwoordt en me de kans biedt mijn droom op de zijne te enten, en die personages schept van wie het verhaal tijdloos is. Maurice Maeterlinck bleek de perfecte keuze. De Belgische dichter van de stilte en het discrete gebaar inspireerde Debussy tot een opera die op uiterst subtiele wijze het mysterie van het menselijke innerlijk aftast. Actie is er nauwelijks. De dialoog tussen de personages heeft geen specifieke functie: vragen worden met vragen beantwoord, of met onduidelijke, halve of foute antwoorden. Niets wordt uitgesproken. Het verhaal vertelt over Golaud die tijdens een jachtpartij in het woud Mélisande vindt. Hij neemt haar mee naar het kasteel en huwt haar. Na het huwelijk worden Pelléas, de halfbroer van Golaud, en Mélisande verliefd op elkaar. Jaloersheid, liefde en haat raken steeds meer verstrengeld en uiteindelijk doodt Golaud Pelléas. Mélisande sterft na de geboorte van haar dochtertje. De gedetailleerde psychologie in de karaktertekening en de subtiele manier waarop de driehoeksverhouding wordt geëvoceerd, maken dit werk tot een unieke opera. Debussy maakte een werk zonder koor, zonder ensembles, zonder arias, zonder orkestrale uitbarstingen. Om de verstaanbaarheid van de tekst te garanderen, kiest hij voor een soort Sprechgesang dat slechts hier en daar enigszins lyrisch wordt. Het orkest van de Vlaamse Opera brengt deze opera van Debussy onder leiding van chefdirigent Massimo Zanetti. De hoofdrollen worden vertolkt door Nicolas Rivenq (Pelléas), Alexia Cousin (Mélisande) en Laurent Nauori (Golaud). De regie is in handen van Richard Jones. Hij wil het werk werk niet dramatiseren, maar eenvoudig aanreiken wat Maeterlinck en Debussy creëerden. Vlaamse Opera (Gent) - zo 4, di 6, vr 9 en wo 14 nov om 19.30 uur en op zo 11 nov, om 15 uur - 09/225.24.25 Vlaamse Opera (Antwerpen) - do 22, za 24, di 27, vr 30 nov en di 4 dec om 19.30 uur en op zo 2 dec om 15 uur - 03/233.66.85Portret MonteverdiEen van de belangrijkste muzikale figuren uit de vroege barok is ongetwijfeld de Italiaan Claudio Monteverdi. Zowel voor het motet, het madrigaal als de opera was hij een absolute trendsetter. In 1600 viel de theoreticus Artusi Monteverdi aan omdat hij zich in enkele werken niet hield aan de gevestigde regels van het contrapunt. Monteverdi hanteerde de regels soms soepel, vooral voor de dissonantie, omdat hij de tekst bijzonder treffend trachtte weer te geven. Het madrigaal was een ideaal genre om met de nieuwe mogelijkheden te experimenteren. Het ensemble Currende onder leiding van Erik van Nevel brengt in Kortrijk een programma met uitsluitend werk van Monteverdi. Door de bezetting van zes solozangers, twee violen en een continuogroep af te wisselen, kan Currende verschillende aspecten uit Monteverdis oeuvre belichten. Op het programma staan onder meer motetten, madrigalen, waaronder de Madrigali Amorosi e Guerrieri en de speelse Scherzi Musicali, een bundel waarin Monteverdis principes voor zijn nieuwe gedurfde stijl in het voorwoord vermeld staan. O.L.Vrouwkerk (Kortrijk) - ma 5 nov, 20.15 uur - 056/23.98.55OntdekkingDe Akademie für Alte Musik en het Collegium Vocale onder leiding van Hans-Christoph Rademann brengen een programma waarin gevestigde waarden en onbekend repertoire gecombineerd worden. Dixit Dominus van Händel behoort tot het vertrouwde repertoire, het werk van Jan Dismas Zelenka is ondanks verwoede pogingen van diverse ensembles afgelopen decennia nog onvoldoende tot een breed publiek doorgedrongen. Zelenkas oeuvre bestaat vooral uit kerkmuziek die hij voor het hof van Dresden componeerde. In 1741 begon hij aan een reeks van zes missen die hij de titel Missae Ultimae gaf. Er bleven drie missen van bewaard, waaronder de Missa Dei Filii, die op het programma staat. DeSingel (Antwerpen) - ma 5 nov, 20 uur - 03/248.28.28Cees NooteboomDe Nederlandse auteur Cees Nooteboom is bij het grote publiek bekend als reiziger die de wereld vol twijfel en verwondering gadeslaat. Nooteboom heeft ook tien dichtbundels op zijn actief. In de cyclus Muziek & Poëzie brengen Nooteboom en de gerenommeerde Amerikaanse pianiste Sarah Rothenberg een programma met de titel Zelfportret van een Ander. Nooteboom leest voor uit recent eigen werk: Allerzielen, Zelfportret en Bitterzoet. Sarah Rothenberg brengt muzikale intermezzi van 20ste-eeuwse componisten als Feldman, Takemitsu, Schat, Schönberg en Sjostakovitsj. Paleis voor Schone Kunsten (Brussel) - ma 5 nov, 20 uur - 02/507.82.00Traditie en moderniteitDe Franse pianist Pierre-Laurent Aimard musiceert op 7 november samen met Joseph Silverstein (viool), Tabea Zimmermann (altviool) en Jean-Guihen Queyras (cello). Ze brengen een programma waarin traditie en moderniteit verbonden worden, twee aspecten die ook in de carrière van Pierre-Laurent Aimard voortdurend geconfronteerd worden. Nog voor Aimard op zijn twaalfde in contact kwam met Olivier Messiaen had hij zich al voorgenomen zijn muzikaal talent ten dienste te stellen van de nieuwe muziek. Ik volg de ontwikkelingen van de hedendaagse muziek met grote interesse, soms zelfs zeer gepassioneerd, maar ik heb de hedendaagse muziek nooit boven de traditionele muziek gesteld, zei hij onlangs in een interview voor Tijd-Cultuur. Ik beoefen oude en nieuwe muziek zonder onderscheid, maar omdat ik van kindsbeen af reeds aanvoelde dat de nieuwe muziek sterk ondergewaardeerd werd, nam ik me voor vooral voor deze muziek te vechten. Ik hou echter niet van een strijd op basis van polemiek of van brutaliteiten. Ik denk dat men beter door het geven van de juiste informatie en met sterke argumenten zijn tegenstanders tot inzicht brengt. Zelfs de muziek die tijdens de eerste helft van de 20ste eeuw modern was, is nog niet altijd een vanzelfsprekendheid voor een traditioneel concertpubliek, en daarom kiest Aimard voor een combinatie van die werken met composities uit de romantiek. In deSingel brengen zijn collegas een streng dodecafoon strijktrio uit 1946 van Arnold Schönberg. Aimard vergezelt de strijkers in pianokwartetten van Schumann en Brahms. DeSingel (Antwerpen) - wo 7 nov, 20 uur - 03/248.28.28LagrimeEen groot meesterwerk van Orlandus Lassus is zonder meer de Lagrime di San Pietro op teksten van Luigi Tansillo. Lassus realiseerde een synthesestijl die de verwezenlijkingen van de renaissance samenbrengt. Het rationele en technische van het contrapunt wordt er gecombineerd met expressie en gevoel. De aandacht voor de relatie tussen tekst en muziek is bovendien opmerkelijk. In zijn Italiaanse madrigalen bereikt Lassus een gecondenseerde dramatische uitdrukkingskracht die in zijn opus ultimum, de Lagrime di San Pietro, een hoogtepunt kent. Het werk staat op het programma van het Vlaams Radio Koor dat onder leiding van Johan Duijck vijf uitvoeringen presenteert. Het werk wordt met de Psalms of Repentance van Schnittke samengebracht. In deze compositie bereikte Schnittke zijn ideaal van complexe eenvoud. Onder een laag van schijnbaar onwezenlijke muziek, peilt hij naar het poëtische van deze twaalf Psalmen.Begijnhof (Leuven) - di 6 nov, 19 uur - 016/22.21.13Museum voor Schone Kunsten (Antwerpen) - do 8 nov, 19 uur - 0900/00.600Museum voor Schone Kunsten (Gent) - vr 9 nov, 19 uur -0900/00.600Memlingmuseum (Brugge) - za 10 nov, 19 uur - 050/44.86.86Modemuseum (Hasselt) - za 17 nov, 19 uur - 011/22.99.31Vespers van AllerheiligenDe leden van de koorvereniging Cantabo zijn al meer dan tien jaar bezig met de studie van manuscripten uit de negende en tiende eeuw. De informatie en ervaringen worden gebruikt bij de uitvoering van gregoriaanse gezangen. Cantabo stelt zijn gregoriaanse groep nu voor als de Schola Gregoriana Antwerpen. Dit ensemble zingt op 1 november om 18 uur de Vespers van Allerheiligen in de koorbeuk van de Antwerpse Sint-Pauluskerk.Sint-Pauluskerk (Antwerpen) - do 1 nov, 18 uur Samenstelling: Tom EELEN