Advertentie
Advertentie

Prof. Van de Walle :"De nieuwe Japanse generatie kan ingrijpende veranderingen brengen'

LEUVEN (tijd) - "Japan is voor mij een onvoltooid experiment. Het bruist en fermenteert daar geweldig. Het is fascinerend om vast te stellen hoe ze hun tradities mixen met Westerse kultuur en daar een heel persoonlijke draai aan geven. Het is een konstante verandering, en dat maakt het boeiend. Niets is daar af,' zegt prof. Willy Vande Walle, japonoloog en voorzitter van het wetenschappelijk komitee van Europalia Japan. Over Japan als onvoltooid experiment geeft Vande Walle trouwens in de komende dagen een boek uit. Het boek "Japan. De onzichtbare drijfveren van een wereldmacht' van de Nederlandse journalist Van Wolferen wekte de nodige opschudding. Van Wolferen beschreef er een vrijwel statische maatschappij in met de alles dominerende politieke invloed van de LDP, de liberaal demokratische partij. Precies dat is de jongste tijd, onder druk van geld- en seksschandalen flink veranderd. De LDP staat voor een afgrond. "De stelling van Van wolferen over de LDP lijkt achterhaald. De hegemonie van die partij staat toch serieus op de tocht. De macht van de administratie is wel ongeschonden. Om een politieke verandering te ondergaan, moet de socialistische partij de zwakte van de LDP wel kunnen verzilveren. Dat is de grote vraag die nu speelt. Als de huidige situatie nog blijft aanhouden, zou de LDP in laatste instantie toch nog kunnen rechtkrabbelen. De Japanners zelf hebben vaak goedkope kritiek op de socialistische oppositie. In het verleden is de LDP altijd teruggekomen. De Japanners hebben een soort aarzeling tegenover de socialistische partij. Anderzijds is de socialistische partij wat gematigder geworden in haar standpunten en dat kan haar populariteit verhogen. Ik denk dat we politiek naar een meer evenwichtige verhouding zullen gaan,' aldus Vande Walle. "De Japanners hebben wel een zeer stabiele politieke kultuur. Zelfs als de socialistische partij de macht zou overnemen. Er zullen andere aksenten komen, maar grote verandering verwacht ik niet.' "Veel belangrijker lijkt me de verandering van generaties. Er is een enorm snelle en grondige wijziging van generaties. De nieuwe, jonge generatie van Japanners is totaal anders van ingesteldheid. Daardoor wisselt de hele maatschappelijke atmosfeer snel op ingrijpende wijze. De jonge generatie heeft een totaal ander kultuurpatroon. De traditionele waarden zijn overboord gezet voor meer materialistische en zelfs hedonistische idealen. Er gaapt een diepe generatiekloof. Die is niet zoals in het Westen in de jaren '60 ontstaan uit een protestbeweging, maar is ingegeven door een grotere konsumptiedrang.' "Voor de eerste maal in de geschiedenis is er een enorme overvloed in Japan. Het land baadt in de overvloed. Dat brengt een totaal andere ingesteldheid met zich mee. Meer vrijetijdkultuur. De generaties die daar in opgevoed zijn, hebben ook niet geleerd om de buikriem aan te halen, om te sparen, om zich dingen te ontzeggen. De jonge generatie zet zich dan ook niet in voor een hoger doel, maar wil vooral het eigen persoonlijk geluk. De 100 procent inzet voor het bedrijf of voor "Japan' bestaat dus niet meer bij die jeugd. Het is ook minder nodig natuurlijk, maar het is zeker ook minder aanwezig.' "Wellicht zit daar ook de grote verandering in de toekomst. Als we in het Westen nog met een aantal ideeën over het traditionele Japan zitten, dan komt dat omdat de huidige generatie van bedrijfsleiders wellicht de laatste is met nog die traditionele achtergrond. Bij de volgende generaties is die achtergrond weggevallen. Dat hoor ik ook als ik in Japan kom. Oudere mensen zeggen me dat ze hun eigen kinderen nog nauwelijks herkennen.' Nood aan ruimte Nogal wat waarnemers stellen dat Japanners vrij weinig nodig hebben. Ondanks hun intrinsieke rijkdom ligt de konsumptie toch laag of niet ? "Ik denk dat dat sinds de jaren '80 grondig gewijzigd is. Ik vind dat Japan een ontzettend verbruikt, het is een konsumptieparadijs of -hel, zoals je wil. Er wordt daar nu meer en met een totale overgave gekonsumeerd. Maar die koopdrang richt zich op kleinere produkten, elektronika, auto's en dergelijke. Het levensniveau in Japan kan iets lager liggen, maar dat ligt enkel en alleen aan de krappe woonmarkt.' "De behuizing en de natuurlijke omgeving zijn de enige faktoren waar Japan nog achterloopt op het Westen. De geografie van Japan stelt ook zeer strikte grenzen. De natuurlijke omgeving laat eenvoudig niet toe dat die hoge levensstandaard ook ontplooid wordt. Japan heeft geen plaats meer, het land barst uit zijn voegen. Dat komt omdat de bewoonbare oppervalkte zo klein is dat alles gekoncentreerd wordt in de kustzones en meer bepaald rond de steden Tokio en Osaka. Daardoor krijg je een koncentratie die je enkel nog in Hongkong of Singapore gaat vinden.' "Dat probleem stelt zich ook voor de weginfrastruktuur. De natuurlijke omgeving laat niet toe om wegen aan te leggen. Om de haverklap stoot je op een berg. Ik denk dat Japan de meeste tunnels ter wereld heeft om dit moment. De alternatieven zijn ook niet meteen duidelijk. Nu lijkt wel een tendens te ontstaan om nieuwe steden te creëren. Deze nieuwe steden zijn wel groeipolen, maar nemen geen volk weg uit Tokio of Osaka.' "Daar botst het land dus op de grenzen van zijn groei. Het zit gewoon vol. Als je daar naartoe gaat, merk je dat ook fysiek. Ik heb nog nergens zo'n drukte meegemaakt. Nu werkt men daar wel aan natuurlijk. Na de ekonomische welvaart wordt nu gedacht aan het welzijn. De vraag is natuurlijk in welke mate het mogelijk is om de supersteden als Tokio of Osaka te ontlasten. Het is een bijna onoplosbaar probleem.' "Nu bestaat de idee om de hoofdstad te verplaatsen. Tokio zou dus een gedeelte van zijn funkties verliezen. De vraag is maar in hoeverre dat kan. Bovendien is het ook bij ons niet gebruikelijk dat men wegtrekt van de hoofdstad. de aantrekkingskracht van een grote stad speelt in alle kulturen. Ook de ontwikkeling van de baai van Tokio ligt op tafel. Ik geloof niet dat al die oplossingen zullen werken. Ik denk niet dat de druk op Tokio zal afnemen.' Het lappendeken Europa Europa en Japan. Europalia moet Japan voor een stuk dichter bij huis brengen, maar in welke mate is Japan vertrouwd met Europa ? Heeft Japan na de Amerikaanse verkenning haar aandacht verlegd naar Europa? Vande Walle gelooft dat Japan niet onmiddellijk meer aandacht heeft voor Europa. "Europa is een mozaïek van staten en minder monolitisch dan de VS. De verhouding tussen Japan en de VS ligt al een tijdje vast. Ze kennen elkaars hebbelijkheden en zwakheden. Voor Japan is Europa moeilijker te benaderen, trouwens omgekeerd kennen wij als Europeanen weinig van Japan. De komst van de eenheidsmarkt heeft de nodige onrust gewekt bij de bedrijfsleiders. Voorheen was Europa opgedeeld in het noorden waar het een relatief open markt was en de Latijnse landen waar het moeilijker was om produkten te verkopen. De angst die nu leeft, of eerder de vraag die men zich nu in Japan stelt is : wat wordt de norm ? Wordt de Europese markt een vestiging met sterke buitengrenzen of niet ? Daarom wordt de relatie met Europa wat beter verzorgd.' "Daar komt bij de Europa een imago heeft van een verfijnde kultuur. Voor de elite is het de 'bon ton' om over Europese kunst te praten. Onder intellektuelen is er altijd wel een voorkeur geweest voor Europa. Maar dat is een randverschijnsel. De ekonomische motieven geven natuurlijk de doorslag. En ekonomisch is het nog steeds gemakkelijker de Amerikaanse markt te bereiken. De taalproblemen mogen ook niet onderschast worden. Daarom krijgt het Verenigd Koninkrijk de voorkeur in Europa, omdat Engels daar de voertaal is.' Europalia Japan groeide eerst moeizaam. Dank zij de Honda Fondation kwam er een zekere stroomversnelling. Voor Japan is België niet een "eersterangs'-land. "Voor West-Duitsland, Frankrijk of het Verenigd Koninkrijk vormen dit soort initiatieven geen financieel probleem. België staat niet op die ranglijst. De aantrekkingskracht van België is verhoogd doordat de Europese Kommissie haar standplaats daar heeft. De naam Europalia was een bijkomende troef. voor Japan is Europalia dus een soort etalage voor heel Europa. België is daar kennelijk voldoende neutraal voor.' Europalia is een kultuurtempel. De kunst en kultuur die in Brussel wordt tentoon gespreid, behoort tot de historische rijkdom van het land. Van de dagdagelijks kultuur zal men maar weinig terugvinden, hoewel in de rand een aantal manifestaties doorgaan die wel een betere benadering geven van het Japan van vandaag. Een van de Westerse opvattingen over Japan is dat de traditie daar met meer respekt wordt behandeld dan in West-Europa. Prof. Vande Walle is toch voorzichtig over deze gemeenplaats. "Ik vind dat vooral het onderwijs in Japan op een hoger niveau staat en dat er een grotere gevoeligheid is voor het verleden. De gemiddelde Japanner heeft wel meer gevoeligheid voor het verleden. Er is een bepaald stuk gemeengoed dat duidelijk verspreid is dan hier in Vlaanderen onze historische kultuur verspreid is.' "Toch is dat ook aan het verdwijnen. Wellicht heeft men in Japan meer aandacht voor het verleden dan hier, maar het blijft relatief. Zoals eerder aangegeven is er bovendien een grondige mentaliteitswijziging aan de gang en de nieuwe generatie - men spreekt in Japan zelfs over de "nieuwe mensheid' - bekijkt dat verleden toch ook op een andere manier. Ik zou dus voorzichtig zijn met dergelijke algemene uitspraken.' Onvoltooid experiment "Ik voel me echt in Japan thuis. Hoe komt dat ? Ik heb altijd belangstelling gehad voor Japan. Ik heb net een boek af over Japan "Het onvoltooide expiriment'. Ik vind het land een laboratorium waar voortdurend proeven worden gedaan. Het bruist er van de ideeën en men is met van alles bezig. Men mengt en konfronteert de eigen kultuur met buitenlandse vondsten. Ze nemen steeds Westerse dingen over maar ze vormen dat naar eigen inzicht. Japan is geen verworvenheid. Teveel ideeën dringen zich op. Het land is een konstante ontdekking. De kulturele kode is ook totaal anders. De Westerse kledij wordt op een heel andere manier gekodeerd.' "Een grote fascinatie heb ik ook voor de audiovisule kultuur daar. Ze is overal aanwezig tot op het opdringerige af. Overal word je gebombardeerd met signalen,' zegt Vande Walle. "Als je hier over Leuven uitkijkt, zie je daken, vensters en straten. In Japan zou het stadsbeeld vol met neonreklame zijn. Hier is het enorm sober. Daar is het vol met reklame en karaktertekens. Het landschap zendt veel meer signalen uit. De vreemde kombninatie van de typische Japanse eigenheid met de Westerse elementen en de verdraaiïng daarvan, dat vind ik nog steeds zeer boeiend.'JV >