Advertentie
Advertentie

Reizende ster in een kunstmatige wereld

Haar werk is uitermate bevallig: de pastelkleuren overheersen, de poses zijn lichtvoetig, de enigmatische gelaatsuitdrukkingen die van een fotomodel en de technologie is verleidelijk hightech. De Japanse Mariko Mori is al een paar jaar een graag geziene gaste op internationale kunstmanifestaties. Als een speelse toverfee trekt Mariko Mori moeiteloos alle aandacht naar zich toe. Birth of a Star (1995) is zon typisch werk van haar, een levensgrote quasi-holografische foto waarop Mori ons als een teenage cybergeisha toelacht van tussen de kleurrijke bollen. In een vroeger leven werkte de drieëndertigjarige artieste zich al in de kijker als fotomodel en popicoon. Na haar studies in Japan trok ze naar Londen voor een hogere kunstopleiding en sinds 1992 woont ze heel strategisch in New York. In haar werk blijft ze evenwel expliciet vertrekken vanuit de Japanse cultuur, al is het maar omdat ze haar eigen lichaam steeds centraal blijft stellen. In haar poses combineert ze het raffinementvan de streng geritualiseerde Japanse etiquette met de niet minder vernuftig gecodeerde lichaamstaal uit de reclamefotografie.In Parijs presenteerde Mori dit voorjaar een nieuwe video-installatie in het Centre Pompidou, in het Centre National de la Photographie hangt tegelijkertijd haar fotowerk prominent aan de muren. Eerdere fotos van haarzelf in een glazen stolp op beroemde locaties (Entropy of Love) keerden terug in de video-installatie. Naast de piramides en nog een aantal archetypische plekken op onze aardbol, koos Mori in Londen, New York en Parijs (ze is echt een reizende ster) vooral voor de drukke sites zoals Trafalgar Square, Times Square en La Défense om zich als een comateus Sneeuwwitje te installeren in haar overdekte badkuip. In de marge van de overdrukke tentoonstelling Le Temps, Vite functioneerde Mariko Moris installatie Beginning of the End als een heel wat rustgevender tijdmachine. Ook de kijker werd immers gevraagd zich terug te trekken in een cocon en de cycli van dag en nacht over zich heen te laten komen. De trip rond de wereldgeschiedenis duurde zon acht minuten, maar zoals in een perfecte chill out-kamer was de tijdservaring erg subjectief. Langzame ambientmuziek met een paar noten Björk hielpen de claustrofobie te overstijgen. Vóór de opkomst van de cinema trokken mensen zich op vergelijkbare wijze terug in een panoramisch schilderij, om te ontsnappen aan de dagelijkse realiteit en zich volledig in een andere atmosfeer te wanen. Het was het begin van de virtuele realiteit, een verlangen zich volledig elders te wanen in een perfecter, overgecontroleerd universum. Dat die escapistische kunstmatige wereld steeds nadrukkelijk de plaats van de grauwe werkelijkheid gaat innemen, illustreerde Mariko Mori eerder al met haar reusachtige foto van een artificieel strand in Tokyo, inclusief kunstmatige golfslag en azuurblauwe hemel. Met de installatie Beginning of the End en haar recentere fotowerk confronteert ze de kijker evenwel niet langer met dit soort Center Parcs in de overtreffende trap. Ze vraagt nu dat de bezoeker zich daadwerkelijk onderdompelt in haar verleidelijk virtuele videobehang. En net zo paradoxaal als bij de panoramaschilderijen kan de illusie van tastbare nabijheid slechts bestaan doordat de kijker nergens aan kan komen.Al lijkt Mariko Mori door haar obsessieve strategie van zelfportrettering principieel veel gemeen te hebben met bijvoorbeeld Cindy Sherman, toch zijn de verschillen doorslaggevender. Mariko Mori maakt van haar lichaam een waarmerk, niet door een vraagstelling te provoceren naar de waarheid van haar beelden, maar veeleer naar de economische waarde ervan. Net als vroeger videokunstenaar Nam June Paik flirt Mori met een provocerende oppervlakkigheid met oosterse levensbeschouwingen als het shintoïsme, het taoïsme en het boeddhisme. Bij Nam June Paik resulteerde dat in de betere gevallen in een intrigerend paradoxale installatie die wel degelijk tot contemplatie aanzet. Steeds vaker uitte zijn filosofie zich in een complexloze overgave aan de technologische tendenzen van het moment. Ook Mori's werk wordt technologisch steeds indrukwekkender, ze speelt behaagzuchtig met de nieuwste snufjes inzake digitale trucages, virtuele realiteit en andere speciale effecten. Het volmaakt gladde, heldere en smetteloze oppervlak van haar kunst doet geen moeite meer om de leegte te maskeren. Totale acceptatie en overgave aan de spitstechnologie: je moet het je wel kunnen permitteren. Een toeval dat Mariko Moris oom een van de machtigste Japanse sponsors voor de kunst is? ECMariko Mori in het Centre National de la Photographie Rude de Berryer 11 Parijs, nog tot en met 29 mei.