Religieuze daden

Meimaand, Mariamaand, zo wil het de katholieke traditie. Of de drijfveren van de Handelsbeurs zo vroom zijn, valt te betwijfelen, maar alvast snijden de organisatoren met het festival 'Acta Religiosa' wel een boeiend thema aan. Het religieuze is immers bij uitstek eeuwenlang de voedingsbodem geweest voor de westerse kunstproductie. Maar met de secularisering van de maatschappij en de hiermee gepaard gaande tanende macht van de kerk is dat religieuze aspect op de achtergrond geraakt. Daarom is het interessant om even te bezinnen over de relatie religie en muziek. Het begrip religiositeit werd door de festivalorganisatoren alvast uit zijn strikt kerkelijke en zelfs godsdienstige context gehaald, hoewel in sommige concerten deze band wel primordiaal blijft. Men is evenmin strikt binnen de grenzen van de traditie van de westerse kunstmuziek gebleven, wat het festival genreoverschrijdend maakt. Alvast blijkt uit de keuzes dat religiositeit voor de hedendaagse mens wel nog slaat op iets dat moeilijk te benoemen valt, maar niet noodzakelijk op het verhevene. Ook het demonische komt aan bod. Gisteren dinsdag opende het festival met een erg abstracte benadering van het begrip. Arne Deforce bracht er 'Music for cello with one or more amplified vases' uit 1993 van Alvin Lucier. In deze vazen zijn microfoons aangebracht. De cellist verhoogt geleidelijk en constant de noten binnen het bereik van de cello om zo tot de frequentie te komen die de vazen laat resoneren. Muziek wordt zo benaderd als een fysiek fenomeen. Hierna volgde 'Silent Songs' (1974-1977) voor bariton en piano van Valentin Silvestrov. Deze reeks van 24 liederen op teksten van Keats, Shelley, Poesjkin, Mandelstam en Lermonitov wordt gekenmerkt door een uiterste eenvoud en alludeert naar verschillende stijlen. De begrippen religiositeit en schoonheid liggen hier erg dicht op elkaar. Vandaag woensdag brengt de Italiaanse Compagnia Sacco di Ceriana profane en sacrale liederen uit de orale traditie. Het bezwerende is hier een kernpunt. Donderdag brengt het Goeyvaerts Consort 'De Boetepsalmen' uit 1988 van Alfred Schnittke. Hij schreef het voor de viering van het duizendjarige bestaan van het orthodoxe christendom in Rusland. De 15de-eeuwse teksten die hij uitkoos, zijn uitgesproken donker. Dat is ook de toon van het werk dat geschreven is in het kenmerkende polystilisme van Schnittke. Zelf staat Schnittke op het kruispunt van verschillende religieuze tradities. Zijn vader was een Duitse jood, zijn moeder een Duitse katholieke, hijzelf vanaf 1982 een katholiek. Vanaf de jaren zeventig krijgt zijn muziek vaak een introspectieve religieuze inslag, parallel aan de ontwikkelingen bij componisten als Part, Oestvolskaija en Goebaidoelina. Muzikaal heeft de orthodoxe liturgie een belangrijke invloed op zijn werk zoals duidelijk te horen is in 'Vier Hymnen' voor kamerensemble, 'Concerto voor gemengd koor' en deze 'Boetepsalmen'. Kenmerkend hier zijn de consonante, gereciteerde gezangen, waarbij de bassen tot in het diepste van hun bereik gaan. De sopranen tasten daarentegen de hoogste pieken af. Het is een virtuoos, sterk geladen werk dat tot de sleutelstukken uit zijn oeuvre kan gerekend worden. Het Goeyvaerts Consort brengt hierna 'Dyptich' voor a capella koor uit 1995 van Silvestrov gebaseerd op 'Testament' van Taras Chevtchenko, een Oekraiense vrijheidsstrijder. De dag nadien brengen Daan en Elena Vassilieva een confrontatie tussen de rocksong en de traditie van het lied. Het festival besluit zaterdag met het Patriarchate koor uit Moskou. Deze groep vertegenwoordigt een recent fenomeen in Rusland: als gelovige orthodoxen onderzoeken zij de orthodoxe muzikale traditie en streven ze naar een historisch correcte uitvoeringspraktijk. Peter-Paul DE TEMMERMAN 'Acta Religiosa' nog tot 17/5 telkens om 20 uur 15 in de Handelsbeurs, Kouter 29 in Gent. kaarten en inlichtingen: 09/265.91.65 of www.handelsbeurs.be