Advertentie
Advertentie

[smeren en versieren naaktheid als afgewerkt product]

De talrijke producten en praktijken die tot doel hebben het uiterlijk te beheersen, te onderhouden en te verfraaien, getuigen in het geheel genomen van een sterk toegenomen bewustzijn van het lichaam en van de verbreiding van de lichaamscultuur, beide uitermate kenmerkend voor onze tijd. De reusachtige markten die vandaag bestaan rond schoonheid en gezondheid, rond de lijn en de vorm, voorzien in een vraag die op grote schaal wordt opgewekt, door het normatieve model waarvan de goederen en diensten die op die markten worden verhandeld vergezeld gaan, en door het nieuwe schuldgevoel waarmee degenen die zich niet conformeren aan dit model worden opgezadeld. In dit gesloten systeem zorgt de zelfhaat, opgewekt door de schaamte voor het lichaam, ervoor dat men een vale gelaatskleur, een afstotelijke sinaasappelhuid, ongewenste beharing en overmatig zweet vreest en in de ban slaat, en dat de reclame langzaam aan toegang krijgt tot een bastion dat tot nu toe met hand en tand verdedigd werd tegen iedere inval van buiten. Vormden het lichaam en zijn omhulsel immers, na het huis en de binnenkleding, na de slaapkamer en het nachtgoed, na het bed en het ondergoed, niet de laatste concentrische cirkel van een onaantastbare intimiteit, het binnenste Russische poppetje van het privé-leven? Maar nu is het lichaam het doelwit geworden van een taalgebruik dat direct en expliciet spreekt over de allergeheimste uithoeken ervan en over de heimelijkste handelingen, wanneer het de noodzaak van het gebruik van deodorant, de functionaliteit van maandverband of de zachtheid van toiletpapier aanprijst. Dergelijke producten dedramatiseren misschien wel het prozaïsche karakter van het alledaagse leven, maar door hun gebruikswijze beladen ze gedragingen die tot dan toe altijd strikt persoonlijk waren, met een maatschappelijke verantwoordelijkheid. Er goed uitzien is een plicht geworden.Hoe meer het naakt gedevalueerd wordt, omdat het extensieve gebruik ervan tot inflatie leidt, hoe kleiner de zones van de schaamte en het verlangen worden, des te groter worden die van het toezicht op de gezondheid, van de anatomische controle, de hygiënische waakzaamheid en de cosmetische surveillance. De geleidelijke verdwijning van de handschoen, en daarmee van de erotiek van de hand, valt samen met de opkomst van de nagellak. De verdwijning van de hoed en van de erotiek van het haar valt samen met een heropleving van de belangstelling voor haarverven. De verdwijning van de lange jurk en de erotiek van de kuit valt samen met een volkomen nieuwe aandacht voor de ontharing van de benen. Het nudisme dat tegenwoordig op de stranden wordt beoefend, getuigt misschien wel op tragische wijze van het volgende verschijnsel: van bikini naar monokini, van monomini naar mononakie. Hoe meer het lichaam voor het oog van de buitenwereld wordt ontbloot des te meer wordt het seksueel gebanaliseerd, en des te meer wordt het maatschappelijk gecultiveerd met ontelbare crèmes, diëten, lichaamsoefeningen en zelfs chirurgische ingrepen. De huid wordt doordrenkt met vitamines, collagenen of elastine, bijeengetrokken of opgeblazen met siliconen, ingesneden, gladgetrokken, schoongemaakt, geëpileerd, gehydrateerd, getonifieerd, verstevigd, versoepeld, verzacht, vlak en glad gemaakt en gebruind. Pas in haar moeizaam tot stand gebrachte perfectie is de huid toonbaar, want dan kan ze aan haar naaktheid ontkomen, omdat ze in haar ideale aanzien een nieuw kledingstuk wordt, zonder vouwen of naden, zonder scheuren of plooien, zonder versleten plekken. En het schaamhaar, dat tot een onberispelijke driehoek is gemodelleerd, wordt omgetoverd tot een cache-sexe die in feite niets meer verbergt. De schoonheidscultus van de naturisten en gelijksoortige bewegingen hebben de erotiek en de intense emoties waarmee deze gepaard gaat, achter zich gelaten. Want ook al worden bij het gezamenlijk baden de mechanismen van afstand tussen de lijven en de regeling van de gebaren volkomen puriteins nageleefd, het verlangen dat zich immers voedt met obstakels dat wil zeggen: met complicaties en kunstgrepen raakt uitgeput, wanneer in naam van de eenvoud en de natuurlijkheid de visuele verboden worden opgeheven. Met de uitbanning van de helse verschrikkingen van het taboe heeft onze tijd misschien ook haar paradijselijke genietingen opgeheven. Het oprukken van het naakt betekent in ieder geval een nederlaag van de seks, van het imaginaire en van het symbolische; en de lichaamscultus blijkt een bijkomende factor te zijn van angst, onzekerheid en frustratie.Philippe Perrot: Le corps féminin. XVII-XIXe siècle, Seuil, Paris 1984 (1991), blz. 204-206. We maakten gebruik van de Nederlandse vertaling door Karin van Dorselaer: Werken aan de schijn, SUN, Amsterdam, 1987, blz. 202-205.