Tussen suggestie en expressie

Het Brusselse ensemble Het Collectief ijvert sinds zijn ontstaan in 1997 voor de waardering van het twintigste-eeuwse en hedendaagse kamermuziekrepertoire. Kenmerkend is dat ze naast minder gespeeld en gekend werk ook aandacht houden voor de mijlpalen van het genre. Nu brengen ze naast Le Quatuor pour la fin du temps van Olivier Messiaen werken van Kaija Saariaho.Hoewel Messiaen en Saariaho van nationaliteit, generatie en toonspraak verschillen zorgt het samenbrengen van beiden voor een zekere continuïteit en coherentie. Enerzijds is er de band met Pierre Boulez. Messiaen speelde zeker in het begin van Boulez compositorische ontwikkeling een aanzienlijke rol. Boulez op zijn beurt was de bezieler en drijvende kracht van Ircam, het Parijse centrum dat zich toelegt op de ontwikkeling van elektro-akoestisch muziek. Hoewel ze Finse is, kan men Saariaho zien als een belangrijke exponent van dit Ircam en het spectralisme dat er is ontstaan. Maar er zijn meer affiniteiten tussen Messiaen en Saariaho. Zij maken een gelijkaardige expressieve zoektocht. Kenmerkend daarbij is een grote openheid van de klanken en het zoeken naar expressieve waarden binnen de zuiver muzikale ontwikkelingen. Er spreekt een zucht naar tijdeloze schoonheid uit. Hun muziek heeft ook een meditatief karakter, al is de bron ervan heel anders: Messiaen vertrekt van zijn katholiek geloof en van vogelgeluiden, Saariahos bespiegelingen verwijzen meer algemeen naar natuurelementen.In het eerste deel van het programma brengt Het Collectief vier werken van Saariaho. Ze hebben allemaal een verwante, fijngevoelige klankspectrum. Ze openen met Mirrors voor fluit en cello uit 1997. Het is een beetje een bouwpakket dat bestaat uit cellen van twee à vier maten waarin telkens een reflexie of bespiegeling besloten zit. De volgorde waarin deze cellen gespeeld worden, kiezen de uitvoerders. Daarna volgt ... de la terre voor viool, live-elektronica en tape. Dit zeer rustige en stille stuk is gebaseerd op een tekst over natuur. Noa-Noa voor fluit en live-elektronica verwijst naar een houtsnede van Paul Gauguin naar aanleiding van diens verblijf in Thaïti. Saariaho citeert ook uit het dagboek dat Gauguin in die periode bijhield. In Cendres voor altfluit, cello en piano herwerkt ze een deel uit haar à la fuméé voor fluit, cello en orkest (1990). Van Messiaen brengen ze het onvolprezen meesterwerk Le Quatuor pour la fin du temps uit 1941 voor piano, fluit, viool, cello en klarinet. Ik hoorde het Collectief dit werk reeds brengen met een grote gedrevenheid en sprekende intensiteit.Peter Paul DE TEMMERMANHET COLLECTIEFbrengt werk van Saariaho en Messiaen op 18 februari om 20.30 uur in dImprimerie, Fabrieksstraat 43 in Brussel en op 19 februari om 20.30 in de kapel van het Hogenheuvelcollege, Naamsestraat 69 in Leuven. Kaarten en inlichtingen: 016/20.08.15 of www.hetcollectief.be