Van Rhodesië tot Zimbabwe

Cecil John Rhodes, een jonge Brit die rond 1860 fortuin gemaakt had met land en diamanten in Zuid-Afrika, droomde van nog meer goud en diamanten noordwaarts van Johannesburg. Van de Britse kroon kreeg hij toelating om meer kolonies in bezit te nemen. Dat mondde uit in de bezetting rond 1890 van wat nu Zimbabwe is. De British South Africa Company (BSAC) veroverde het gebied en beheerde het als een private onderneming tot 1924. Na een referendum onder de blanke bewoners ging de Britse kroon ermee akkoord het een semi-autonoom statuut te verlenen onder de naam South Rhodesia.Na de Tweede Wereldoorlog hadden zich naar schatting 200.000 blanken gevestigd in het land met ongeveer 5 miljoen zwarte bewoners. De blanken namen de helft van de landbouwgrond in, waarop ongeveer 6.000 grootschalige boerengezinnen een uiterst moderne landbouw bedreven. Ze werden wereldwijd erkend als experts in het verbouwen van Virginia-tabak. Zimbabwe werd naast Brazilië het grootste exportland voor tabak. Ondertussen werd de zwarte bevolking teruggedrongen op amper de helft van het land, in heuvelachtige gebieden met slechte regenval en grond van mindere kwaliteit.In de jaren zestig werden veel Afrikaanse landen onafhankelijk. Het Verenigd Koninkrijk wilde ook in Rhodesia een proces op gang brengen dat moest leiden naar een meerderheidsbewind waarin de Afrikaanse bevolking uiteindelijk het land zou regeren. De regering van Rhodesia probeerde dat tegen te gaan: in 1965 verklaarde de toenmalige blanke premier Smith Rhodesia eenzijdig onafhankelijk van de Britse kroon. Dat was in Britse termen een daad van rebellie tegen de kroon, die de geschiedenis in ging als Unilateral Declaration of Independence (UDI). Het land werd onder sancties van de Verenigde Naties geplaatst tot de onafhankelijkheid getekend werd in 1980.Er brak toen een bittere strijd uit tussen het Rhodesische leger en de guerrilla van de Afrikaanse nationalisten. Direct na de onafhankelijkheid won Robert Mugabe de verkiezingen, vormde een regering en verkondigde als nieuwe premier een beleid van verzoening af, met respect voor alle bezittingen van de blanken inclusief de boerderijen. Het verdrag van de onafhankelijkheid voorzag er uitdrukkelijk in dat Zimbabwe niet aan de landverhouding kon raken tot na 1990.Vanaf 1998 werd een drastisch nieuw beleid van landhervorming ingevoerd. Met nieuwe wetten werd het land van de blanke boeren genationaliseerd. De regering wilde 5 miljoen hectaren landbouwgrond nationaliseren en daarop 200.000 zwarte boeren hervestigen. Vanaf februari 2000 begonnen de oorlogsveteranen met geweld vele boerderijen te bezetten.In maart 2002 hadden presidentsverkiezingen plaats. Die verkiezingen, die voorafgegaan werden door een periode van spanning en geweld, werden gewonnen door de zittende president Mugabe. Maar de resultaten werden niet erkend door de VS, de Europese landen en de blanke leden-landen van het Britse Gemenebest. Het Gemenebest schorste Zimbabwe voor zijn topbijeenkomsten voor een periode van twee jaar. Rusland, China, de meeste Aziatische landen, de overgrote meerderheid van de Afrikaanse landen en de Afrikaanse Unie erkenden de verkiezingen.Na de verkiezingen werd het nieuwe land- en landbouwbeleid met nog grotere ijver doorgevoerd. Uiteindelijk zou tot 90 procent van de blanke boeren hun boerderijen verliezen. Op de onteigende boerderijen kwam het herhaaldelijk tot incidenten en gevechten tussen enerzijds de boer en zijn landbouwarbeiders, en anderzijds de nieuwe bezetters. Daarom verordende de regering dat boeren 90 dagen na de nationalisering hun land en woning moesten ontruimen en verlaten.Voor velen is die periode nu aangebroken. Begin deze maand moesten honderden van die blanke boeren hun land en huis verlaten hebben. Wie niet weg was, zou worden gearresteerd. Op dit moment zijn 200 blanke boeren gearresteerd, sommigen van hen werden opnieuw vrijgelaten na het betalen van een borgsom.Ondertussen kijken de blanke boeren uit om zich elders te vestigen. Een heel pak is al uitgeweken naar Australië en Nieuw-Zeeland. Ook Canada is bereid emigrerende boeren uit Zimbabwe te voorzien van werk en verblijfsvergunning. Een pak van de boeren uit het oosten van Zimbabwe heeft onderkomen gevonden in de provincie Manica van Mozambique. En sinds zeer kort proberen boeren aan de slag te geraken in Botswana. PVL