Verraderlijke lichtheid

Het Brusselse ensemble Ictus brengt in het Antwerpse kunstencentrum deSingel een portret van de Siciliaanse toondichter Salvatore Sciarrino. Voor Ictus vormt het concert het hoogtepunt van de samenwerking met de componist, die als gastdocent fungeerde in hun internationale compositieseminarie in juni en november. Voor de luisteraar vormt het een uitgelezen kans om een overzicht te krijgen van het klankenspectrum van deze intrigerende kunstenaar, waarin een periode van meer dan 25 jaar wordt overbrugd.De muziek van Sciarrino wordt gekenmerkt door een zoektocht naar de grenzen van de muzikale waarneembaarheid, de grens tussen stilte, geruis en klank waarbij het timbre van de instrumenten, de ademhaling bij de blazers en het tactiele bij de anderen de fundamenten vormen van een vloedgolf van boventonen. Bovendien zat in zijn werk steeds een grote aandacht voor het nachtelijke, het duistere. Dat vindt men niet enkel in de sfeer van zijn muziek terug, maar even vaak in de titels. Op dit concert worden bijvoorbeeld Tre notturni brillanti voor altviool uit 1973 en Introduzione alloscuro voor twaalf instrumenten uit 1981 gebracht. Deze duistere stilte bij Sciarrino heeft vaak aanleiding gegeven om zijn muziek als zacht, contemplatief en intimistisch te omschrijven, maar er is wezenlijk meer aan de hand. Hoewel hij van de stille componisten wellicht de stilste is, roept de muziek bij hem vaak een wereld van angst en gewelddadigheid op, waarbij men haast verglijdt in een soort tijdeloosheid. Er is in zijn werk haast nooit een stuwende cadans of opbouw naar een climax, maar dat versterkt net de onzekerheid en richtingloosheid. Zo wordt zijn muziek niet enkel qua klankbeeld, maar ook qua atmosfeer een schemerzone. Wie er de oren wil voor spitsen vindt in de klankwereld van Sciarrino iets obsessiefs dat je na beluistering verbluft achterlaat, ofwel als vervelend gefluister overkomt. Naast de al genoemde werken brengt Ictus Quintettino n 1 voor klarinet en strijkkwartet uit 1976, Centauro marino voor klarinet, strijktrio en piano uit 1984, en Le ragioni delle conchiglie voor piano en strijkkwartet uit 1986.Ictus brengt werk van Sciarrino op 29/11 om 20 uur in deSingel te Antwerpen. Kaarten en inlichtingen: 03/248.28.28 of www.desingel.bePowder her faceIn de Vlaamse opera staat de Belgische creatie van Powder her face op stapel. Deze opera van Thomas Adès geldt als een van de meest populaire die de jongste decennia zijn geschreven. In acht bedrijven worden het leven en de teloorgang geschetst van Margaret Whigham (1912-1993), een roemruchte societyfiguur in het naoorlogse Londen en in New York. Whigham was de dochter van de gouverneur van de Bank of England. Zij werd in haar land geroemd om haar schoonheid. Zij floreerde in de jetset, maar haar blazoen werd duchtig besmeurd tijdens haar roemruchte echtscheidingsproces in 1963. In een hard en langdurig verdict wordt haar afwijkend seksueel gedrag toegeschreven door haar veelvuldige overspel. In de Britse pers werd het verhaal uitvoerig uitgesmeerd, waardoor ze nog beroemder werd, zij het evenwel nefast voor haar mentale gezondheid. In een poging aansluiting te houden met haar gelukkige verleden verliest de hertogin zich in fantasieën en belandt zij in een psychotische toestand waar droomwereld en werkelijkheid samenvallen.Adès schreef deze opera in 1995 op 24-jarige leeftijd. Het is zijn eerste en tot dusver zijn enige opera, waarop tot vandaag grotendeels zijn imago en de internationale waardering rust. In dit werk combineert Adès vrijelijk zeer uiteenlopende stijlelementen, die hij handig weet in te zetten om het verhaal te ondersteunen. Hoewel zijn muziek een onmiddellijk effect nastreeft, is de toonspraak niet banaal en erg virtuoos. Hij stelt hoge eisen aan de vier zangers en de 15 muzikanten door dikwijls op de grens van het bereik van hun instrumenten of stem te schrijven. De syntax is vaak fragmentair en onsamenhangend, maar tevens onbeschaamd en oneerbiedig. Adès weet daarenboven erg rijk geschakeerd te instrumenteren. Alles samen krijg je daarmee een erg directe en overtuigende toonspraak.Powder her face van Thomas Adès wordt gebracht op 28, 30/11 en 1/12 in het Antwerpse deSingel, telkens om 20 uur (03/233.66.85) en op 4.6 en 7/12 in de Gentse Vooruit, eveneens om 20 uur (09/225.24.25)Samenstelling: Peter-Paul DE TEMMERMAN