Advertentie
Advertentie

Verzamelde gedachten

Onder de titel Desert of Fragments toont Ria Pacquée vanaf zaterdag haar eigenzinnige fotowerk in het Muhka. Eind de jaren 70 startte ze als performancekunstenaar, halfweg de jaren 80 begon ze de fotografie te gebruiken om haar acts te vereeuwigen. In verschillende vermommingen trok Pacquée de straat op, gevolgd door een fotograaf. Als eenzaam dametje van middelbare leeftijd of als een zonderlinge onzijdige figuur beleefde ze even bizarre als banale avonturen. Madame vroeg op reis aan passanten de weg of was getuige van een optocht van de Queen in Engeland. In de huid van een ander personage sleepte ze als It een zware bol mee door de stad. Pacquées stijl is ongekunsteld en direct. Ook bij de vele verzamelingen van alledaagse objecten die ze bij elkaar fotografeerde is het niet anders: obsessief beweegt ze van het ene sculpture trouvée naar het andere. De foto is daarbij eenvoudige drager van het moment van de vondst. De titel Desert of Fragments slaat op het gegeven dat een geheel slechts kan worden gelezen door de optelling van losse elementen. Veel van Ria Pacquées werken bestaan uit samengestelde fotos, fragmenten die samen een nieuw geheel vormen. The Act of Sheathing is een van die dwangmatige beeldverzamelingen die getoond worden in het Muhka. Ze bestaat uit een reeks uit de kluiten gewassen ingepakte en dichtgeklapte paraplus van marktkramers. Absurde fallussen lijken het waarover een katoenen condoom geschoven zit. Bij de fotoreeks hoort ook een video waarop we marktkramers de omhulling zien aanbrengen. De strategie van het ontkrachten van de betekenis van een herkenbaar object lijkt een constante in Pacquées werk. Geërodeerde beeldjes op een kerkhof geven nog nauwelijks de contouren van een gezicht aan en worden een gestileerde stenen bol waarop de invloed van de tijd duidelijk zichtbaar is. Voor het recente werk Sea of Dead Letters trok Pacquée ook naar een kerkhof. Op een joodse begraafplaats trof ze een reeks zandkleurige zerken aan waarop de tand des tijds de opschriften had verminkt. Het werk bestaat uit een wandvullende groep fotos die door hun egale kleur één vlak lijken te worden. Voor de fotos staan twee tafels opgesteld waarop kleinere fotos uitgestald liggen. Allemaal stellen ze aftakeling van tekst voor in de vorm van afgescheurde affiches, verweerde reclame, vergeten displays en zo meer. Pacquée vraagt zich af of in deze anglofiele communicatietijden onze taal zal standhouden en ook niet dreigt te verdwijnen als drukwerk in de zon.WitIn een andere zaal toont ze In Search of White, een indrukwekkende totaalinstallatie waarbij Pacquée vertrekt van het voorprogrammeren van de perceptie op de kleur wit. Gelijk welk onderwerp kan voor de verzameling in aanmerking komen, zolang er maar een wit object centraal staat: een zebrapad, witte handschoenen, een filmscherm... Het enige verband tussen al deze smoezelige nietszeggende en in zichzelf gekeerde objecten is Pacquées keuze zich te beperken tot wit. In vroegere reeksen deed ze dit ook al met de kleuren blauw of rood om zo beeldgroepen samen te stellen die een autonome plasticiteit en betekenis krijgen, gedragen door hun consequente eenvoud en obsessieve volharding. Aan een lange wand krijgen we een aantal maquettes te zien van aanzetten tot soortgelijke beeldreeksen: telkens twee mensen met dezelfde kleren aan, veranderende situaties van de hoek van een straat of achtergelaten kledingstukken zijn het resultaat van classificering van de directe omgeving. De vernauwing van de waarneming ervaren we vaak ook zelf: als we op dieet zijn, zien we overal eten; wanneer onze relatie stukloopt horen we de hele dag liefdesliedjes op de radio. De realiteit als objectieve totaliteit wordt op die manier een onzichtbaar gegeven, en de manier waarop we de werkelijkheid waarnemen, wordt bepaald door het standpunt dat we innemen. We zien slechts stukken en brokken van het geheel dat we betekenis noemen.Jemen 2000 sluit dan weer aan bij de oudere performances. Pacquée maakte vorig jaar een reis naar Jemen. Twee grote fotos tonen haar tussen de inheemse bevolking, de videocamera in aanslag. Op een gesluierde monitor zien we een videoverslag van de reis. De persoonlijke ervaring wordt ook performance, Pacquées bestaan als een levenslange act. In een ander werk dat een paar maanden geleden voor het eerst in de kunstenaarsvereniging NICC werd getoond, zien we Pacquée verkleed als pelgrim naar enkele belangrijke musea van België stappen. Ze ondernam deze pelgrimstocht als aanklacht tegen de benarde sociale positie van de beeldende kunstenaar die nog steeds geen eigen statuut heeft. Onderweg schreef ze met krijt een paar woorden op de grond. Het gaat hier om begrippen die horen bij de artistieke daad, maar die niets te maken hebben met het kunstwerk als verkoopbaar product. De termen Motivating, Posing, Rambling of Questioning moeten duidelijk maken dat het uiteindelijke kunstwerk slechts een gevolg is van het kunstenaarschap en dat heel wat artistieke arbeid onmeetbaar is. Gelukkig is de ironie nooit ver weg en wordt Pacquée geen moraalridder omdat ook deze act de typische Pacquée-lichtheid in zich draagt. De kunstenaar in pij met staf, gewapend met stoepkrijt kan je moeilijk zonder korrel zout nemen. Het relatieve en het existentiële gaan steeds hand in hand in Pacquées werk. Een mooi voorbeeld daarvan is een werk (dat niet in deze tentoonstelling is opgenomen) waar we twee identieke handgeschreven lijnen zien. Volgens een bijschrift werd de ene getrokken zonder emotie, de andere mét. De onzichtbaarheid van de bezieling of de diepe roerselen van de artiest worden hier gevat op de korrel genomen.Het lijkt erop dat Ria Pacquée via een visueel spel met de dingen, tracht vat te krijgen op de grote filosofische vragen. Al ordenend, catalogiserend en construerend beginnen de dingen echter een eigen leven te leiden en schept Pacquée een betekenisvolle absurde verwarring. De authentieke poëzie die dat proces oplevert, is in al zijn naïviteit treffend accuraat. Bert DANCKAERTDesert of Fragmentsvan Ria Pacquée van 20 januari tot 29 april 2001 in het Muhka.