Verzet is geen verzetje

Een beetje terzijde van de grote producties brengt de Munt, in coproductie met het Festival de Liège en Muziektheater Transparant, de kameropera Weisse Rose van Udo Zimmermann. Op 31 januari beleefde die in Luik zijn Belgische première hoewel het werk, in zijn tweede versie, uit 1986 stamt. In de Duitstalige landen is het een van de succesvolste operas van de jongste decennia. Het onderwerp is daar ongetwijfeld debet aan: de morele maar noodlottige moed van twee jonge mensen, Hans en Sophie Scholl, om, in 1942, via schotschriften verzet te bieden aan de barbarij van het nazi-regime. Dat niet alle Duitsers blind waren voor het hen omringende kwaad blijkt een heikel onderwerp. De Scholls staan symbool voor de vrije geest die in weerwil van een tirannieke macht niet het zwijgen kan worden opgelegd. De jonge Münchense artsstudent Hans Scholl stichtte samen enkele anderen, onder wie een professor, de verzetsbeweging Die Weisse Rose. De bloem stond symbool voor het reine. Hun actie bestond erin antifascistische pamfletten te drukken en te verspreiden, waarbij de gruwel van het regime aan het licht werd gebracht. Sophie Scholl kwam achter de activiteiten van haar broer en sloot zich bij de beweging aan. Allen beseften ze dat als ze betrapt werden hen een zekere dood te wachten stond. Hans en Sophie werden, bij het verspreiden van de schotschriften, als eersten aangehouden, opgesloten en na een kort schijnproces, waarbij ze de namen van de anderen niet prijsgaven, ter dood gebracht. Enkele maanden later zijn ook de anderen terechtgesteld. Udo Zimmermann gebruikte, nog tijdens zijn studententijd, dit onderwerp in 1967 in Dresden, in het toenmalige Oost-Duitsland, voor zijn eerste opera in een vrij traditioneel verhalende, haast documentaire stijl. De medestanders van de Scholls kwamen nog aan bod en het verloop van de feiten werd chronologisch vastgelegd. Bij de herwerking in 1987, samen met de jonge librettist Wolfgang Willascheck, werd hier resoluut van afgestapt. Broer en zus Scholl blijven als enige personages over. Het uitgangspunt vormt het laatste uur van hun leven, waarbij hun gedachten en herinneringen de leiddraad van de opera vormen. Hiervoor baseerden de makers zich op brieven en dagboeknotities van de Scholls, op de pamfletten, op geschriften van de theoloog Dieter Bonhöfer en op de bijbel (zij waren diepgelovige christenen). De nadruk ligt daarom niet op de historische situatie of op een biografie, maar op de existentiële nood van beiden. De omgang hiermee is soms sterk contrasterend. Hans en Sofie voeren in het stuk geen echte dialoog, maar proberen elk voor zich met hun angst voor de dood om te gaan. Door te verzaken aan een stringente historische weergave willen ze het gegeven een universeler karakter verlenen. De opera bestaat uit een geheel van beelden, die soms metaforisch dan weer uitermate concreet zijn. Er is bijvoorbeeld een evocatie van het Beierse landschap, maar evenzeer het beeld van een moeder die het lijk van haar kind wegsleurt. Het citaatachtige en gefragmenteerde karakter van de gedachtengangen, aanmaningen en klaagzangen van de Scholls vinden hun muzikale evenknie in de verwijzingen naar traditionele protestantse koorzangen, het Duitse kunst- en strofenlied en volksmuziek. Torsten Mosgraber schrijft in het Muntmagazine: Het spectrum aan vocale uitdrukkingsvormen is immens, gaande van extatisch fluisteren in pianissimo tot fortissimo geschreeuw... De muzikale ingrediënten voor Weisse Rose zijn ontleend aan verschillende stijlen en tijdsperiodes: zowel de eenvoudige melodie van het volkslied, het draaiorgelritme van een wals en de ritmische eenvoud van een mars, als het twaalftonenstelsel en de vrije vormen van de aleatorische muziek zijn aanwezig het werk. Peter-Paul DE TEMMERMANWeisse Rosevan Udo Zimmermann door het Kamermuziekensemble van de Munt, Sinfonieta en Anja van Engeland (22/3), Elise Gäbel, Thomas Blondelle (22/3) en Hagen Matzeit o.l.v. Peter Tomek op 22 en 23/3 om 15 uur en op 25/3 om 20 uur in de Munt te Brussel. Regie: Caroline Petrick. Kaarten en inlichtingen: 070/23.39.39, info@demunt.be of www.demunt.be