Voor altijd Emmanuelle

Toen was Bangkok nog niet bij de deur. Fitnesscentra en zonnebanken waren een rariteit, rotan meubelen de mode en videorecorders de toekomst. Toen was Sylvia Kristel nog jong. Tweeentwintig om precies te zijn, maar al een wereldster van formaat. La Kristel was, en is voor altijd, Emmanuelle. Vraag het maar aan al die paren, jong en oud, die in 1974 op de Antwerpse Meir, de Brusselse Avenue Aldolphe Max of de Parijse Champs Elysees in rij stonden te popelen om hun zitjes in de bioskoop te bemachtigen. Het was de eerste keer dat een expliciet erotische speelfilm in de grote cinemazalen draaide en voor velen betekende deze 'pornoprent' een respectabel zij het risque avondje uit. Porno is een groot woord voor wat 'Emmanuelle' te bieden had, en heeft. Zeker nu, bijna dertig jaar na de feiten, laat de moeder aller softcore zich bekijken als een boodschap uit een ver verleden. Tegenover de pikante erotiek die elke commerciele zender dagelijks de huiskamer instuurt, houdt regisseur Just Jaeckin het behoorlijk beschaafd. Zijn verleden als modefotograaf laat zich niet wegsteken. Integendeel, de pose wint het van de actie. De regels van het zachte genre schrijven sowieso simulatie voor. Lul noch kut komt in beeld. De spelers doen alsof. De cameraman kadreert zeer precies vanuit de juiste hoek. De klankman zorgt voor de finishing touch: de climaxen moeten het vooral hebben van het nagesynchroniseerde gehijg op de klankband. Als er al sprake kan zijn van opwinding bij het bekijken van dit belegen schandaalsucces is ze veeleer van sociologische dan wel van seksuele aard. Het valt moeilijk te geloven, maar toen 'Emmanuelle' na een initieel vertoningsverbod uitgroeide tot een van de succesvolste Franse filmproducties aller tijden hing er zowaar een zweem van kunstzinnigheid rond de prent. De filmmaker dankte het arty cachet wellicht aan de 'goede smaak' (lees: audiovisuele kitsch) waarmee hij al het rampetampen inkleedt. Als jong en wulps model deelt Emmanuelle in de Thaise hoofdstad het neokoloniale luxeleven van haar echtgenoot-diplomaat. Exotische locaties, elegante jurken, mondaine conversaties, exquisiete verveling: de introductie van stomende seks in de Frans-Europese commerciele film kan blijkbaar enkel mits ze wordt gesitueerd in een jet-setenclave in den vreemde. Ver van het thuisland, in het parallelle universum van een geprivilegieerde klasse, is er plaats voor partnerruil, voyeurisme, exhibitionisme, lesbische uitstapjes, masturbatie in gezelschap en copulatie in open lucht. Een pittige versie van Club Med dus. En inderdaad: de postkaartesthetiek van ongerepte landschappen en glimmende airbussen in volle vlucht bezorgen 'Emmanuelle' de allure van een veredelde promoclip voor deze of gene touroperator. De verleiding is groot om 'Emmanuelle' te beschouwen als een mo(nu)ment van pure onschuld in de lange geschiedenis van de pornofilm. Argumenten genoeg om die stelling in retrospectief te onderschrijven: Kristels flagrante promiscuiteit dateert zonder meer van voor het aids-tijdperk, haar kwetsbare, androgyne verschijning is categoriek pre-Lara Croft, haar ongespierde lichaam met blanke huid onder de brandende zon vandaag een even groot en ontwapenend anachronisme als de mannen met baarden die ze begeert. In interviews onderstreept de actrice nu nog steeds de sereniteit en de kwetsbaarheid die ze in haar beslissende rol legde. Genoeg paren zijn haar dankbaar voor de leerschool der zinnelijke liefde die ze destijds tijdens de negentig minuten van 'Emmanuelle' doorliepen. Een pornoklassieker met educatieve functie? Ongetwijfeld is het documentaire karakter bij momenten het bijverschijnsel van elke blootfilm, toch rijst in dit geval de vraag wie wat onschuldig noemt. Het is waar dat 'Emmanuelle' veel vrouwelijke kijkers in zijn publiek telde. Maar ongetwijfeld is het ook waar dat diezelfde vrouwen eens flink moesten (grim)lachen met de mannelijke fantasieen die Kristel mocht belichamen. Wat anders te denken van de potsierlijke plot waarin de vrouw door haar man op avontuur wordt gestuurd met het oog op haar vervollediging als sekshongerig dier? Na een omweg via de vrouwenliefde (lesbische scenes fungeren in heteroporno al sinds mensenheugenis als opwarmer voor het echte werk) belandt Emmanuelle in het vangnet van een oudere man die haar langs filosofische weg zal inleiden in de transgressieve krachten van de erotiek. Een publieke vernedering, een verkrachting en een trio met leermeester en onbekende later is de heldin aan het eind van de ontdekkingstocht en de film gekomen. Te midden van de mysterieuze natuur en haar geile, wilde bevolking heeft ze het juk van de heersende moraal en het conformisme van de (vrouwelijke) jaloezie afgeworpen. Ze is nu klaar om zich volledig, en met kennis van zaken, aan haar echtgenoot te geven. Hoeveel vrouwelijke kijkers zouden deze 'educatieve' boodschap over de 'onschuldige' geneugten van de mannelijke bezitsdrang hebben verwelkomd? Na een tijd moet Kristel er zelf genoeg van hebben gekregen. De instant filmhit (13 jaar lang ononderbroken op de affiche van een Parijse bioscoop) betekende voor haar en de regisseur het begin van een carriere. Jaeckin wist een decennium lang op hetzelfde elan voort te gaan met ronkende titels uit de softcorecatalogus: 'Histoire d'O' (1975), 'Madame Claude' (1977), 'Collections privees' (1979), 'Lady Chatterley's Lover' (1981) en 'Gwendoline' (1984). Kristel ontpopte zich tot een volwassen vrouw in drie opeenvolgende sequels, stuk voor stuk volgens de beproefde exotische formule maar van alsmaar bedenkelijker allooi. In nummer 4 geeft ze er al vroeg in de film zelf de brui aan: om te ontsnappen aan een afgedankte minnaar kiest Emmanuelle voor plastische chirurgie en het is een andere, 13 jaar jongere actrice die verrijst van de operatietafel waarop Kristel is gaan liggen. Ongeloofwaardige gedaanteverwisselingen hebben het beroemd-beruchte personage nooit gedeerd. Emmanuelle gaat ondertussen al 30 jaar mee, goed voor ongeveer 60 en meer titels uit Italie, Spanje, Duitsland, Japan, de Verenigde Staten,... en telkens verandert ze probleemloos van fysiek, fysionomie, leeftijd, nationaliteit. Black Emmanuelle. Brown Emmanuelle. White Emmanuelle. Wild Emmanuelle. Yellow Emmanuelle. Seoul Emmanuelle. Hong Kong Emmanuelle. Tokyo Emmanuelle. Emmanuelle goes Greek. Emmanuelle goes Japanese. Emmanuelle in America. Emmanuelle in Paradise. Emmanuelle in Hell. Young Emmanuelle. Daughter of Emmanuelle. Emmanuelle: Queen Bitch. Emmanuelle, l'anti-vierge. Emanuelle e le porno notti nel mondo. Io, Emanuelle. Emmanuelle: Sinnlichkeit hat tausend Namen. Being Emmanuelle. Goodbye, Emmanuelle. Een eindeloze lijst van titels heeft zich geent op het origineel. Een orgie van exploitatie. Onechte vervolgen, flauwe afkooksels, verre echo's, vage schimmen die zich allemaal bedienen van de (niet gedeponeerde?) merknaam. Van 'goede smaak' is al vlug na nummer 1 geen sprake meer, van sterrendom voor de titelrol of de regisseur evenmin. Haastig ineengeflanste vehikels waarvan het gros voorgoed verdwenen is bij de teloorgang van de vieze buurtbioscoop. De deftige bioscopen op de Antwerpse Meir en de Brusselse Avenue Aldolphe Max waar 'Emmanuelle' in premiere ging, zijn ook al lang afgebroken. De recentste titels hebben geen uitstaans meer met een cinemacircuit, ze zijn meteen voor de videomarkt bedoeld. Een snelle, oppervlakkige Google-zoekopdracht levert meteen drie veelbetekenende adressen op: www.emmanuelle-xxx.com, www.mistress-emmanuelle.com en www.callgirlparis.com. Emmanuelle leeft zonder twijfel voort in cyberspace. En Kristel? Die is niet meer zo jong, maar nog wel en voor altijd een diva. Sinds haar jeugdige glansrol wordt ze sporadisch gevraagd voor een Europese auteurfilm, van Robbe-Grillet ('Le jeu avec le feu', 1975) tot Robbe de Hert (Lijmen/Het been, 2000). Ze kan terugblikken op een kort Hollywoodparcours met 'Private Lessons' als hoogtepunt. Weinigen herinneren zich nog de film of haar rol van een rijpe vrouw die op haar beurt een tiener in de geheimen van de liefde inwijdt, maar in 1980 was deze mainstream komedie een van de grootste publieke en commerciele successen van het jaar. Zoals het een ware diva betaamt, wisselen hoge toppen af met diepe dalen. Getuige daarvan is haar 'terugval' in de eerste helft van de jaren negentig met gastrollen in 'Emmanuelle's Secret' (1992), 'Emmanuelle's Revenge' (1992), 'Emmanuelle's Perfume' (1992), 'Emmanuelle 's Magic' (1992), 'Emmanuelle au 7ieme ciel' (oftewel 'Emmanuelle 7', 1993), 'Emmanuelle's Love' (1993), 'Emmanuelle in Venice' (1993) en, hoe kan het anders, 'Emmanuelle Forever' (1993). 'Emmanuelle' van Just Jaeckin met Sylvia Kristel, 1974, 90 min., DVD. Ook verkrijgbaar in een jubileumuitgave met 'Emmanuelle 2' (1975), 'Goodbye Emmanuelle' (1977) en 'Emmanuelle 4' (1984). Samenstelling: Herman ASSELBERGHSHittegolf Bij 36 C is de koele thuisbioscoop de beste plek om te vertoeven. Wie nu al heimwee heeft naar de voorbije hittegolf en zijn of haar warme hartje wil ophalen aan een paar hete films, kan in de (betere) buurtvideotheek terecht voor: Do the Right Thing Spike Lee, 1989, 120 min. Te warm om het hoofd koel te houden. En bijgevolg loopt de druk op de ketel hoog op tot de ontploffing erop volgt. Het is de heetste dag van het jaar in de Bed-Stuy-buurt van Brooklyn, New York. De raciale spanningen in deze overwegend zwarte wijk nemen exponentieel toe. Het werk van oproerkraaiers? De natuurlijke gang van zaken? Of een structureel verschijnsel in de zogenaamde 'melting pot' van Amerikaanse makelij? De Koreaanse kruidenier en de Italiaanse pizzabakker blijven het antwoord schuldig maar zitten wel met de gebakken peren. De Afro-Amerikanen likken hun eigen wonden. Pauline a la plage Eric Rohmer, 1983, 94 min. Te warm om het lijf te activeren. En bijgevolg is het praten, praten en nog eens praten geblazen. Een zwoele late zomer aan het strand van Normandie vormt het decor voor een komedie van hardnekkige misverstanden tussen jongens en meisjes. Marion is pas gescheiden en moet alweer kiezen tussen tussen nieuwe amoureuze gevoelens voor een oud lief en een beredeneerde flirt met diens opportunistische vriend. Haar pubernichtje Pauline is de stille getuige van de 'mature' liefdesperikelen van haar rolmodellen. Met stijgende verbazing en toenemende verwarring luistert ze naar de weldoordachte woorden waarmee volwassenen hun ondoordachte gedrag plegen te legitimeren. Rockers Ted Bafaloukos, 1978, 100 min. Te warm om ook maar iets te doen of te denken. En bijgevolg is het lekker niks doen op de tonen van de slome reggaebeat. Drummer Leroy heeft zijn buik vol van de gevestigde muziekindustrie en besluit zijn eigen platen in en rond Kingston, Jamaica te verdelen op een rode motorfiets. Een flinterdun verhaal als alibi voor een ontspannen semi-documentaire rondrit langs het kruim van de toenmalige reggae- en dubscene. De dreadlockharen wapperen weelderig en fier. De ganjadampen hangen laag en dik. De bassen rollen zwaar. Leve het warme weer. Ook al wordt de brommer al vlug gestolen.