Advertentie
Advertentie

Wenen om de doden

Deze tijd van het jaar rijdt de hele stad Wenen uit om de kerkhoven te bezoeken. Op 1 november worden zelfs speciale stadsbussen ingelegd en de radio geeft aanwijzingen voor het verkeer. Maar al weken tevoren zijn kransen uitgezocht, graven geboend en is de familie op Kaffee en Kuchen uitgenodigd. Weense bloemenhandelaars verkopen op 1 november rond de vijf miljoen chrysanten.In geen enkele wereldstad wordt er nog zoveel gezongen en gemijmerd over de dood. Zo is er Franz Schubert met zijn honderden liederen over het graf, het lijk en de zelfmoord. Gustav Mahler componeerde in Wenen de Kindertotenlieder. En wie denkt zich bij de Heurigen of in de wijnlokalen uitbundig te amuseren, komt bedrogen uit. Want de echte Weense Heurigen ademen eerder een melancholieke dan een vrolijke sfeer uit en heel wat wijnliederen wijzen er ons nog steeds op hoe vergankelijk het leven wel is.Sigmund Freud maakte in Wenen de Todestrieb of doodsdrift beroemd. En de psycho-analyticus Erwin Ringel richtte hier Europas eerste crisisinterventiecentrum ter preventie van zelfmoord op. Voor eine schöne Leich (letterlijk een prachtig lijk, een mooie begrafenis) heeft de Wener veel over. Ofwel spaart hij er zo nodig zijn leven lang voor ofwel verzekert hij zich fiks. Van de 58 begraafplaatsen in Wenen zijn er nog 54 in gebruik. De meesten verkiezen het Zentralfriedhof. Een (ere)graf op dit kerkhof is een begeerlijk bezit.Aan de ingang van het Zentralfriedhof, met zijn 2,5 km2 een van de grootste in Europa, kan je niet voorbij de geur van gebakken worsten en van gepofte kastanjes. En daartussenin zijn er de kraampjes met herfstbloemen. Hier is de laatste rustplaats van meer dan drie miljoen mensen, net iets meer dan het huidige inwonersaantal. Ze liggen begraven in 330.000 graven en voor ieder geloof, ras of nationaliteit is er plaats voorzien. Dat was de wens van de oprichter, de verlichte keizer Joseph II.In opdracht van de Weense burgemeester Karl Lueger ontwierp architect Max Hegele hier de imposante toegangspoort en de prachtige Luegerkerk met plaats voor 1.600 mensen. De stad Wenen, eigenaar van dit kerkhof, doet heel wat inspanningen om dit grondgebied met zijn andere bewoners te onderhouden. Afhankelijk van het seizoen werken er hier tussen de 430 en 520 mensen. Bezoekers worden vriendelijk verzocht om verwelkte kransen en bloemstukken op het graf van hun geliefden in speciale composteerbakken te deponeren. Het gebruik van pesticiden is verboden en de planten op de graven mogen maximaal 70 cm hoog groeien.Drie stadsbeambten houden het kerkhofwild zoals fazanten, wilde hazen en konijnen op peil. Het kerkhof heeft een eigen hoveniersbedrijf, zeven parkeerterreinen, acht telefooncellen en elf openbare toiletten. Er is een gratis bus die bezoekers tot in de verste uithoeken van het kerkhof brengt. Wie met zijn wagen het kerkhof op wil, betaalt 25 shilling (75 frank).Rond het Zentralfriedhof hebben zich hoveniers en steenhouwers gevestigd. Nog in de buurt van het kerkhof zijn er talloze kraampjes, cafés, restaurants, zelfs hotels, goed voor zon tienduizend tewerkgestelden. Zij bedienen rouwgezelschappen en gewone toeristen. In de zomermaanden is dit een druk bezocht park.Jaarlijks komen er zon 120.000 toeristen de grafmonumenten bezoeken van beroemdheden als Beethoven, vader en zoon Strauss. Ze kijken er naar de Jugendstilinterieurs van de lijkenhallen of ze bezoeken de Karl Lueger-Gedächtniskirche. Bruno Stricko, een van de bedrijfsleiders van het kerkhof, heeft plannen om de vereniging Es lebe der Zentralfriedhof in het leven te roepen. Hij wil onder meer de bewegwijzering in het kerkhof in het Japans laten vertalen.Een graf op het Zentralfriedhof is niet goedkoop. Maar dat deert de Weners niet. Ze willen er graag voor betalen. Een half miljoen Oostenrijkers waaronder heel wat Weners verzekeren zich zelfs van een goede begrafenis bij de maatschappij Wiener Verein. Met een omzet van zon 200 miljard shilling (600 miljard frank) is dat wellicht de grootste begrafenisverzekeringsmaatschappij in de wereld.Een schone, eenvoudige begrafenis kost minimaal 50.000 shilling (150.000 frank). Voor die prijs krijg je een kist, het vervoer van huis of ziekenhuis naar parochiekerk of lijkenhal, de uitvaartdienst, de tocht naar het graf en natuurlijk de grafplaats. De grafplaats zelf is niet te koop. De aankomende dode of zijn nabestaanden huren hem voor tien of twintig jaar. Of voor zestig jaar als het een familiegraf of een bijzetting in een columbarium betreft. De huur van het graf kan met telkens weer tien of twintig jaar worden verlengd.Wie zich zeer verdienstelijk maakt voor de stad Wenen (of voor het land), verdient een eregraf, wat niets kost. Zon 338 Weners vielen deze eer reeds te beurt. Op 360 m2 en met 600 objecten toont het Bestattungsmuseum in de Goldeggasse hoe de Weners door de eeuwen heen met de dood en met begraven omgaan. Het lugubere Tischsarg of tafeldoodskist waarin een nagemaakt menselijk geraamte ligt dat bekropen wordt door wormpjes, is er het favoriete voorwerp van curator Heinz Riedl.Dit museum maakt deel uit van het kantoorgebouw van de Stedelijke uitvaartdienst of Bestattung Wien die volledig eigendom is van de stad. De stad heeft hier namelijk het begraafmonopolie. 58 lijkwagens staan ter beschikking van 500 beambten. Dagelijks leggen ze er 3.200 km mee af.Het Friedhof der Namenlosen in de buurt van de havenwijk Albern, is het kleinste en ontroerendste kerkhof van Wenen. Het is niet meer in gebruik. De meeste graven zijn waarschijnlijk van zelfmoordenaars: lichamen die aanspoelden via de Donau, die op enkele meters afstand stroomt. Van de 104 graven zijn er 61 nooit geïdentificeerd. Op hun graf staan afgedankte kruisen van het Zentralfriedhof. Bezieler van dit kerkhofje was Joseph Fuchs. Hij ligt er nu zelf begraven. MDK