Advertentie
Advertentie

Woordenboek van eufemismen en politiek correct taalgebruik

De lexicografie is ooit omschreven als plagiaat in alfabetische volgorde, maar het kan natuurlijk net zo goed een leesfeest voor de weetgierige mens zijn. Lexicograaf Marc de Coster heeft zijn sporen al verdiend. In het verleden stortte hij zich achtereenvolgens op jargon, slang, populaire uitdrukkingen, clichés, kreten, slogans en neologismen. Wat het ook weze, hij doet het met wetenschappelijke ijver en grote nauwgezetheid. Vaak ook met een bescheiden gevoel voor humor en met goedgekozen voorbeelden. Sla het verschil erop na tussen een management assistent en een personal assistent. De eerste is een secretaresse, de tweede een huishoudelijke bediende. Dit vooral ter info van wie over geen van beiden kan beschikken. Wat in de permissieve jaren 60 proletarisch winkelen werd genoemd, bestaat nog steeds. Alleen, nu heet het sociaal inkopen. Versta dus: pikken in de supermarkt. Een maatje pink is geen vers aangevoerde jonge haring, maar een eufemistische uitdrukking voor een klein geschapen mannelijk lid, tevens een allusie op impotentie. Het valt trouwens op dat uitdrukkingen in de seksuele sfeer, dito lichaamsdelen en activiteiten, veruit in de meerderheid zijn. Het lijkt wel of ons Nederlands een vorm van voortplanting is. En Vlaanderen laat zich op dit stuk (?) zeker niet onbetuigd. Een beduimelboek om wat licht te brengen in de donkere dagen tussen Kerstmis en Nieuwjaar.Marc de Coster - Woordenboek van eufemismen en politiek correct taalgebruik - 2001, Amsterdam/Antwerpen, Het Taalfonds (Veen), 480 blz., 45,36 euro (1.830 fr.), ISBN 90-204-2044-5.Ik heb toch niets te verbergenKunnen politie- en inlichtingendiensten gesprekken of andere contacten afluisteren of bespieden, ook als het om bijvoorbeeld pay-and-gokaarten of surfen op het internet gaat? Het antwoord is ondubbelzinnig: ja. Mogen ze het ook? Dat is bij ons nog niet wettelijk geregeld. In Nederland staan ze al iets verder met hun Wet Bescherming Persoonsgegevens, maar ook daar zijn ze er niet helemaal uit - precies omdat de technische mogelijkheden vrijwel onbeperkt zijn. Onze privacy strekt zich natuurlijk ook uit tot andere menselijke activiteiten dan veiligheid in de strikte zin: welzijns- en gezondheidszorg, winkelen, geldzaken en verzekeringen, contacten met de overheid. We doen haast niets meer zonder dat we, bewust of onbewust, vertrouwelijke gegevens over onszelf doorspelen. De Nederlandse wet maakt een onderscheid tussen identificerende en gevoelige gegevens. Bij de eerste categorie gaat het om gegevens als naam, adres, woonplaats, geboortedatum, geslacht, administratieve kenmerken, klantnummer, toegangscode, bankrekening, autokenteken. Dat is al heel wat, maar gevoelige gegevens betreffen ongeveer al de rest van het menselijke bestaan: medische informatie, godsdienst, levensovertuiging, ras, politieke gezindte, seksuele voorkeur, lidmaatschap van een vakbond. Voor het opvragen of doorspelen van deze laatste categorie moeten de zwaarste voorwaarden gelden - met als bijna onvermijdelijk gevolg dat de eerste categorie vrijwel moeiteloos toegankelijk is voor wie dat wil. De bescherming van de persoonlijke levenssfeer blijft in onze democratieën natuurlijk een grondrecht. Als principe is dat mooi, maar hoe is de praktijk? Uit dit boekje valt veel te leren over het bestaan en de toename van de privacyproblemen in de technologische samenleving. Het is tamelijk ontoegankelijk voor de Belgische lezer, mede omdat de courante benamingen en ook de situaties vaak verschillen met ons land. Toch is de lectuur van dit saaie werkje volop aan te bevelen voor mensen die zich beroepshalve met de bescherming van onze levenssfeer bezig (moeten) houden. Daar horen politici bij.Lex van Almelo - Ik heb toch niets te verbergen/Privacy-bescherming in het informatietijdperk - 2001, Den Haag,SDU Uitgevers, 200 blz., 14,99 euro(605 fr.), ISBN 90-12-09316-3.Heksen komen van de maanEen hap esoterie is ook nooit weg, vooral als zij van heidense oorsprong is. Hekserij, Wicca, Magie, zijn eigentijdse verschijnselen die de blitz maken. Waar zou anders het succes van Harry Potter vandaan komen? Aanhangers van de hedendaagse hekserij - de vorige golf is deskundig uitgeroeid door de Inquisitie en haar imitatoren - noemen het een religie. Wat heet? Het is in elk geval een stelsel dat aaneen is gebreid met rituelen en mysteries. De coven, Engels voor heksenkring, lijkt te bloeien als ware het een besneeuwde kerstboom. Als u onverhoeds tijdens een maanverlichte nachtwandeling in het bos moedernaakt dansende mannen en vrouwen in een cirkel aantreft, hebt u vermoedelijk te maken met een coven. Of met de opname van een nieuwe soapserie. De culturele elementen van hekserij zijn zowel van Germaanse, Keltische, Romeinse als christelijke oorsprong. Soms zijn de rituelen nogal doorzichtig: een ceremonie met wijn en koekjes, het kussen van naakte lichaamsdelen bij medeheksen, het afleggen van een eed. En de bezem is, zowaar, bedoeld om te vegen, niet om te vliegen. Het esoterische karakter ligt vast in de eed: Ik zweer hierbij, geheel uit vrije wil en met mijn volle instemming, en in aanwezigheid van de Machtigen van de Vier Windstreken, dat ik de geheimen van de hekserij altijd zal bewaren en nooit zal onthullen, behalve aan iemand die is ingewijd in een Cirkel zoals deze waarin ik nu ben. Tja, als het in de familie moet blijven, heeft het ook geen zin er zogenaamd onthullende boekjes te willen over schrijven. Niet dat het saai is. Bij de afdeling Magie kan volop worden gelachen. Heksen kunnen toveren en dat hebben ze geleerd van Carl Gustav Jung, die de leerling-tovenaar van Sigmund Freud was. Toveren heet trouwens niet gewoon toveren, maar magisch werk doen. Een zinvolle relatie tussen gebeurtenissen en situaties wordt het ook wel genoemd. Een heks werd eens aangesproken door een mevrouw, die er zich over beklaagde dat haar kat niet zindelijk was, en overal van die onwelriekende sporen naliet in het huis. Kijk, bij de eerstvolgende bijeenkomst van de coven werd dat euveltje cirkelgewijs verholpen met een magische spreuk, bedacht door een echte heks. De spreuk luidde: Poes, poes, neem je gemak; plas in de bak, poep in de bak. Zo simpel. En het werkte. De kat doet het niet meer in huis. Als u geen heks bent, hoeft u het zelf niet te proberen. Het zal niet werken. Het geloof verzet bergen, ook bij het heidendom.Joke en Ko Lankester - Heksen komen van de Maan - 2001, Baarn, De Kern, 208 blz., 13,58 euro (548 fr.), ISBN 90-325-0832-6.