Advertentie
Advertentie

Zweepjes en bloemen

Galerie Xavier Hufkens haalt de Amerikaanse fotograaf Robert Mapplethorpe (1946-1989) van onder het stof met de tentoonstelling The Portfolios X,Y Z. Na de vele schandaaltentoonstellingen en in de media uitgesmeerde morele discussies, was het de laatste jaren stil geworden rond één van de belangrijke protagonisten van de fotografie uit de jaren 70 en 80. Verrassend om vaststellen is hoe de tijd zalvend rangschikt: het werk van Robert Mapplethorpe heeft een historische plaats gekregen en het homo-erotische shockeffect van weleer heeft plaats gemaakt voor een betekenisvol tijdsbeeld.Robert Mapplethorpes werk is grofweg in vier categorieën te verdelen: stillevens van bloemen, naakten, portretten en scènes uit het SM-homomilieu. Galerie Xavier Hufkens toont drie portfolios en een vierde reeks fotogravures bij een uitgave van Arthur Rimbauds Une Saison en Enfer. De drie portfolios hangen in drie gescheiden ruimtes van de museale galerie en leggen elk hun eigen klemtoon: Portfolio Y uit 1977 wordt getoond in maagdelijke blankhouten lijsten en bestaat uitsluitend uit stillevens. Met een grote technische beheersing en steeds vanuit een zuiver esthetisch vertrekpunt brengt Mapplethorpe bloemen in beeld. Soms gracieus als een naakt lichaam, dan weer als een kwetsbaar object benadert Mapplethorpe de planten als een sculptuur. Met licht en schaduw, de geometrie van de achtergrond en het verlangen naar zuivere vorm bouwt Mapplethorpe zijn stillevens op. Ondanks het grote meesterschap verzeilt dit werk soms in een wat brave postkaartfotografie. Zonder de naakten en scènes uit de homosubcultuur zou dit werk nooit de internationale aandacht gekregen hebben die het nu geniet.Portfolio Z (1980) is al iets pittiger en persoonlijker, de lijsten ook iets donkerder. Met dezelfde Griekse schoonheidsidealen als bij de stillevens gaat Mapplethorpe het naakte mannenlichaam te lijf. Meestal zijn de modellen gespierde, perfecte zwarte adonissen. De werken zijn zeker erotisch, pornografisch wordt het hier echter nooit. Met een gezonde dosis humor speelt Mapplethorpe met een aantal clichés. Zo bewijst hij voor eens en voor altijd dat zwarte mannen grote penissen hébben. Dat wordt mooi geïllustreerd in Man in Polyester Suit: uit de gulp van een synthetisch maatpak (symbool van een uit de hand gelopen blanke beschaving ?) hangt een donkere slurfvormige penis: een alles overtreffend oerteken van macht en vruchtbaarheid. Ook geslaagd is het portret van een zwarte man die voorover naar de camera buigt. In het platte vlak van de foto lijkt de penis van de man uit zijn kin te groeien en wordt zo een Egyptische baardje zoals we die kennen van de faraos. Mapplethorpe gaat hier zeer ongedwongen om met zijn seksuele geaardheid. De vrijgevochten New Yorkse homoscène is nooit ver weg. Dat wordt helemaal bevestigd in de derde portfolio X uit 1978. De zwarte lijsten voorspellen het obscure karakter van deze fotos. Portfolio X toont onomwonden scènes uit de underground SM-homocultuur. Mapplethorpe toont hier mannen in leren pakken, erecties, fellatio, tot zelfs een halve voorarm die in een aars verdwijnt. Op één van de fotos zien we de maker zelf die het handvat van een zweep in zijn achterste steekt Self-portrait as the Devil. Vanzelfsprekend zijn het deze beelden die destijds zoveel ophef maakten. Meermaals werden tentoonstellingen verboden of directeurs van musea die het werk toonden voor de rechtbank gesleept. Een sluitende uitspraak over het pornografische gehalte van deze beelden is natuurlijk onmogelijk, wat wel vaststaat is dat Mapplethorpe de fotos maakte vanuit een - typisch zeventigerjaren gevoel van seksuele bevrijding. De outing gaat hier zo ver dat het exhibitionistisch wordt. Ondertussen weten we dat aids begin jaren 80 een einde maakte aan die ongelimiteerde vrijheid. Cynisch genoeg heeft Mapplethorpe het zelf met zijn leven moeten bekopen: in 1986 werd ook bij hem aids vastgesteld en in 1989 overleed de kunstenaar. Het werk dat hij naliet, zegt veel over de tijd waarin het tot stand kwam maar ook over het teruggekeerde puritanisme (of is het realisme?) van onze tijd. De jaren dat alles kon, lijken ver af. Mede door de fotos van Robert Mapplethorpe, die bijzonder naturel omgaan met extreme seksualiteit (soms tot verminking toe), werd een sluier opgelicht en hardcore sadomasochisme bespreekbaar gemaakt. Of u daar op zaterdagmiddag met de kinderen naar moet gaan kijken is natuurlijk een heel andere kwestie. Bert DANCKAERTRobert Mapplethorpe, The Portfolios X,Y,Z tot 31 augustus in Galerie Xavier Hufkens, Sint-Jorisstraat 6-8, 1050 Brussel. Open van dinsdag tot en met zaterdag van 12 tot 18 uur. De galerie zal gesloten zijn tussen 21 juli en 20 augustus. Web: www.xavierhufkens.com