interview

'Nieuws uit je leven bannen maakt gelukkiger en slimmer'

©Paolo Dutto / 13 Photo

De Zwitserse schrijver en zakenman Rolf Dobelli weet niet dat de Verenigde Staten en Iran in oorlogsmodus zijn. Hij leest al tien jaar geen kranten meer, kijkt geen televisiejournaals en mijdt nieuwswebsites. ‘En toch begrijp ik meer van de wereld dan mijn vrienden.’

Nee, hij weet niet wat in Iran gebeurt, zegt Rolf Dobelli (53) als we hem in het stationsbuffet van Amsterdam-Centraal treffen. De Zwitser is in Nederland om zijn jongste boek, ‘Het nieuwsdieet’, voor te stellen. ‘Ik weet vaagweg dat er iets aan de hand is in het Midden-Oosten, omdat ik op de ontbijttafel in het hotel The New York Times zag liggen, met op de voorpagina een grote foto uit de regio. Maar meer weer ik niet. Dat hoeft ook niet. Er is een incident, net zoals er vorig jaar een was en er over twee jaar ook weer een zal zijn.’

Hij provoceert, natuurlijk. Maar gelogen is het niet. Dobelli volgt al tien jaar geen nieuws meer. Af en toe leest hij een overzicht in The Economist, maar dat is het. Na een carrière in de zakenwereld, onder meer bij Swissair, legde Dobelli zich op het schrijven toe. Vooral met ‘De kunst van het heldere denken’ voerde hij de Duitstalige en internationale bestsellerlijstjes aan. Nadien volgden ‘De kunst van het verstandige doen’ en ‘De kunst van goed leven.’

Korte nieuwsberichten zijn verslavend, schrijft Dobelli in zijn jongste boek. ‘Maar vraag je eens af: wat waren de belangrijkste tien meldingen van de voorbije maand (die nu niet meer in het nieuws zijn)? De meeste mensen kunnen er geen vijf opsommen. Waarom zou je iets consumeren wat niet aan je kennis bijdraagt?’

Het negeren van snelle nieuwsberichten maakt gelukkiger, doet helderder denken, leidt tot waardevollere inzichten en geeft meer tijd voor wat het leven echt verrijkt, stelt Dobelli. Dus hoeft hij niet te weten wat vandaag en morgen in het Midden-Oosten gebeurt. ‘Ik kan er toch niets aan veranderen.’

Maar wat als de spanningen tussen de VS en Iran tot een nieuwe oorlog leiden? U kunt toch niet beweren dat u niet geïnteresseerd bent in wat in de wereld gebeurt?
Rolf Dobelli: ‘Natuurlijk ben ik geïnteresseerd. Maar ik wil weten wat de diepere drijfveren zijn van die incidenten. Wat is de geschiedenis van de regio? Wat is de achterliggende strategie van de VS? Zullen ze zich op de lange termijn nu echt terugtrekken? Of zal dat nog wat duren omdat olie nog altijd zo belangrijk is?’

En komt u dan niet in de verleiding om verder te lezen als u die voorpagina van The New York Times ziet?
Dobelli: ‘O, jawel. Maar ik doe het niet. Want voor ik het weet, zit ik weer allerlei irrelevant nieuws te lezen dat me niets bijbrengt. Het is als een ex-alcoholicus die een glas wijn voor zich ziet. Het is echt gevaarlijk ook maar een slokje te nemen. En ik kan het weten, want tot tien jaar geleden was ik een nieuwsjunkie.’

En hebt u sindsdien nooit het gevoel dat u informatie mist om deel te nemen aan dagelijkse gesprekken?
Dobelli: ‘Nee. Natuurlijk zijn er sommige dingen die ik niet weet. Maar dat compenseer ik door kennis die anderen niet hebben. De tijd die ik uitspaar door geen nieuws te consumeren, lees ik boeken. En die lees ik altijd twee keer, omdat ik heb geleerd dat je na de eerste lezing maar 1 procent van een boek echt onthoudt. Na de tweede lezing is dat niet 2, maar 10 procent. Ik heb dus niet het gevoel dat ik de wereld minder begrijp dan mijn vrienden. Integendeel.’

Overdrijft u niet als u zegt dat nieuwsconsumptie gevaarlijker is dan alcoholconsumptie? Er sterven toch geen mensen door te veel nieuws?
Dobelli: ‘Laat ons zeggen dat het even gevaarlijk is. Een alcoholverslaving maakt relaties kapot, een nieuwsverslaving vermoordt je capaciteit om blijvende aandacht aan iets te schenken. Dat is ook iets waardevols. Steeds minder mensen kunnen zich concentreren om tien pagina’s tekst te lezen. Ze worden alleen nog geprikkeld door korte berichtjes. In die zin is nieuws voor de geest wat suiker voor het lichaam is: lekker, licht verteerbaar maar op de lange termijn uiterst schadelijk.’

U bent nu tien jaar ‘clean’. Wat zijn de voordelen?
Dobelli: ‘Ik heb veel meer tijd. Onderzoek leert dat we gemiddeld 60 tot 90 minuten per dag aan nieuws consumeren. Ik win dus meer dan een maand per jaar. Die tijd gebruik ik onder meer om boeken te lezen en met mijn kinderen te spelen.’

Een nieuwsverslaving is even gevaarlijk als een alcoholverslaving. Ze vermoordt je capaciteit om blijvende aandacht aan iets te schenken.
Rolf Dobelli

‘Door het nieuws te mijden ben ik ook veel minder negatief en onrustig. Door de ‘negativity bias’ reageer je veel negatiever op je omgeving als je met veel slecht nieuws wordt geconfronteerd. Negatieve prikkels werken rechtstreeks in op je zenuwstelsel, weten we uit de evolutieleer. En uit de klassieke filosofie leerde ik dat het goede leven een leven zonder giftige emoties is. Zodra je die kan bannen, komen de goede dan vanzelf.’

Hoe kan het lezen van een krant tot toxische prikkels leiden?
Dobelli: ‘Dat gebeurt vanzelf: Trump heeft weer een stommiteit getweet, die klootzak is dat land binnengevallen, er dreigt een financiële crisis...’

Wat is uw definitie van nieuws?
Dobelli: ‘De korte items, vaak verpakt als breaking news of als hoofdpunten. Ze zijn meestal irrelevant, omdat ze alleen verslag doen van zaken die gebeuren en geen inzicht geven: een vliegtuig dat crasht, een vulkaan die uitbarst, twee presidenten die elkaar de hand schudden.’

Valt het tv-journaal daaronder?
Dobelli: ‘Dat is misschien nog het ergste van allemaal. Het geeft je de illusie van relevantie - de trailer, de dramatische muziek, de nieuwslezer die ernst uitstraalt - terwijl het vooral om entertainment gaat.’

U geeft toe dat langere nieuwsverhalen, reportages en onderzoeksjournalistiek wel relevant zijn, maar besmet zijn door al het kortere nieuws errond. En dus leest u ze niet. Gooit u het kind niet met het badwater weg?
Dobelli: ‘Dat is inderdaad de radicale weg die ik ben ingeslagen. Maar ik geef toe dat je ook op een zachtere manier met nieuws om kan gaan, door alleen nog die langere berichten te consumeren. Ik wil gewoon af van de constante stress voor mijn brein om te bepalen wat nu wel of geen goed nieuws is.’

Wie anders zal aantonen dat Donald Trump liegt, dat de Syrische president Bashar al-Assad gifbommen inzet, dat de klimaatopwarming steeds zichtbaarder wordt?
Dobelli: ‘Journalisten, inderdaad. Via die langere formats. Maar sinds het internet staan ook die langere verhalen onder druk. Kijk naar het Watergate-schandaal dat president Nixon ten val bracht. Ik heb het aantal woorden in die artikels ooit eens geteld: dat zijn er ongelooflijk veel. Zo’n journalistiek zie je nog zelden.’

Terwijl net de kwaliteitsvolle media hun lezersaantallen zien groeien...
Dobelli: ‘Ja, maar zij zijn ook steeds meer afhankelijk van goedkope rommel, al is het maar omdat ze ook afhankelijk zijn geworden van de leescijfers van hun websites. De drive naar clickbait is overal aanwezig.’

U leest geen kranten, maar zoekt wel informatie op via het internet. Levert u zich dan niet te veel over aan de algoritmes van Silicon Valley?
Dobelli: ‘Die bezorgdheid is terecht.’

Had u niet beter een boek geschreven tegen onze verslaving aan apps en sociale media?
Dobelli: ‘Ik heb er wat spijt van dat ik tien jaar heb gewacht om dit boek te schrijven. Intussen is het probleem van sociale media steeds groter geworden, met gepersonaliseerd nieuws en algoritmes die bepalen waarop je zal klikken en artificiële intelligentie die in de toekomst wellicht zelf het nieuws zal fabriceren dat bij je interesses past. Maar boeken die daarvoor waarschuwen, zijn er natuurlijk al genoeg.’

Kijk ook naar de opmars van fake news tijdens verkiezingen. Zijn het niet de traditionele nieuwsmedia die dat counteren door mensen grondig te informeren en zo de democratie beschermen?
Dobelli: ‘In Zwitserland werken we veel met referenda, en daar word je met officiële documenten altijd goed geïnformeerd over de voor- en tegenargumenten bij een stelling. En onze democratie is sowieso overgewaardeerd. 80 procent van wat in de wereld gebeurt, valt buiten de greep van onze politiek. Hebben we ooit voor het internet gestemd? Hebben we iets te zeggen over het rentebeleid van de Europese Centrale Bank? Kunnen we iets veranderen aan de economische cycli?’

Beweert u nu dat onze democratie niet belangrijk is?
Dobelli: ‘Nee. Ik zeg gewoon dat haar meer invloed wordt toegekend dan ze werkelijk heeft.’

U schrijft dat terrorisme leeft bij gratie van de media. Maar kan je het ook niet omgekeerd zien: neem de terreur van Boko Haram in Centraal-Afrika, waar we amper over lezen. Is er net niet meer nieuws nodig om dat aan het licht te brengen?
Dobelli: ‘Je hebt maar 24 uur per dag in je leven. Waar moet je dan je aandacht op richten? Hoe relevant is dat nieuws voor mij? Maakt het mijn beslissingen beter? Hoe brutaal en politiek incorrect dat ook mag klinken, ik scherm me af van de terreur in Centraal-Afrika, omdat dat voor mij de enige manier is om te overleven in deze tijden van overdaad aan informatie.’

Is dat niet egoïstisch?
Dobelli: ‘Wat is het alternatief? Moet je met alle onrecht in de wereld bezig zijn, en niet langer slapen? Wat brengt dat bij, behalve een soort levensmoeheid? Ik denk dat je moet focussen op enkele wreedheden, en kijken of je daar iets aan kan veranderen.’

Is het niet ironisch dat u een nieuwsmedium nodig hebt om uw boek onder de aandacht te brengen?
Dobelli: ‘Het is zoals de gezondheidswaarschuwingen op de pakjes sigaretten. Je krijgt ze alleen te zien als je een pakje koopt. In zekere zin zijn kranten hetzelfde: ze zijn de plek waar ik kritische mensen wil doen nadenken over de gezondheid van hun nieuwsconsumptie.’

‘Het nieuwsdieet’ is uitgegeven bij Spectrum, telt 208 pagina’s en kost 18,99 euro.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud