Peking dwingt techsector in de pas

Alibaba-topman Jack Ma. ©AFP

China draait ’s lands techbedrijven de duimschroeven aan. Wie protesteert, krijgt van president Xi Jinping de raad een kalmeerpil te nemen. Het blijkt een medicijn met zware bijwerkingen, merkte ook Alibaba-oprichter Jack Ma.

‘Wees vastberaden in jullie overtuigingen en sta altijd achter de partij en het volk’, zei president Xi Jinping maandag bij een bezoek aan de Tsinghua Universiteit in Peking. ‘Meer dan ooit hebben de partij en het land nood aan kennis, wetenschap en top- talent.’ Hij roemde zijn alma mater voor de opleiding van studenten die ‘zowel rood als professioneel’ zijn. Zulke mensen heeft China volgens Xi nodig: een nieuwe generatie om met een open geest het socialisme uit te bouwen.

Wat ging vooraf? Jack Ma, de topman van Alibaba en de fintechgroep Ant Group, schopte in oktober tegen de schenen van het Chinese regime door openlijk kritiek te uiten op de financiële regelgeving. Prompt stelde Peking een veto tegen de gehypete beursgang van Ant Group en Jack Ma verdween met de noorderzon. Het was een eruptie van de lang sluimerende spanningen tussen het communistische bewind en de techsector.

Wat is er gebeurd? De autoriteiten hebben de regelgeving van de tech- bedrijven fors aangescherpt, onder andere door strengere regels voor digitale betaalsystemen op te leggen. Ant Group is omgevormd tot een financiële holding die onder controle staat van de toezichthouders. Daarmee hoopt het regime de dominante sector te kortwieken.


Hoe moet het nu verder? Peking zet in het nieuwe vijfjarenplan stevig in op innovatie. En de campagne tegen de techsector hoeft die ambities niet te fnuiken. Maar het gebrek aan transparantie is een belangrijk obstakel. Bovendien lijken de autoriteiten hun oog te hebben laten vallen op de schat aan consumentendata die de techreuzen hebben ver- zameld.

In zijn nieuwe vijfjarenplan riep het Chinese regime innovatie onlangs uit tot de topprioriteit. Tegelijk richt Peking steeds vaker het vizier op de grote techbedrijven. Op 10 april kreeg de internetreus Alibaba een recordboete van omgerekend 2,3 miljard euro van de Chinese mededingingsautoriteit. Het bedrijf van Jack Ma zou de monopolieregels met de voeten hebben getreden.

Belangrijker dan de boete - 2,3 miljard is het equivalent van amper 4 procent van de omzet in 2019 - is het signaal dat de autoriteiten geven aan de techbedrijven. Na jaren van ongebreidelde groei moeten ze weer in de pas lopen. Enkele dagen na de recordboete beloofden 34 techbedrijven in een open brief hun strategie bij te schroeven. Onder de onder- tekenaars zaten reuzen als het technologiebedrijf Tencent, TikTok-moeder ByteDance en de zoekmachine Baidu.

Gehypete beursgang

Maar vooral Ma deelt in de klappen. Zijn zakenimperium kreeg onlangs de volle laag van de autoriteiten. Cruciaal was het veto dat de toezichthouders in november uitspraken tegen de gehypete beursgang van Ant Group, de fintechgroep van Alibaba. Sindsdien is er geen spoor van Ma, die anders altijd graag de schijnwerpers opzocht. In januari stuurde zijn entourage alleen een video de wereld in om het liefdadigheidswerk van de techpionier in de verf te zetten.

‘De blokkering van de beursgang was een formele beslissing van de regulator, die verontrust was over de financiële instabiliteit die het bedrijf zou kunnen veroorzaken’, zegt Sun Xin, politiek econoom aan het King’s College in Londen. Internetbedrijven zetten de voorbije jaren zwaar in op digitale financiële diensten. ‘De autoriteiten beseften dat ze de controle deels kwijt waren door de opkomst van digitale betaalsystemen’, zegt Sun.

De kwestie kwam in oktober in een stroomversnelling toen Ma in een toespraak forse kritiek uitte op het Chinese bankenstelsel. Volgens hem verhinderen de toezichthouders elke vorm van innovatie. Met zijn kritiek schopte Ma tegen de schenen van de leiders in Peking. Sun: ‘Waarschijnlijk was het president Xi zelf die besloot hem een lesje te leren.’ Inmiddels zijn de regels zo aangescherpt dat Ant Group zich heeft omgevormd tot een financiële holding, die onder de supervisie staat van de centrale bank.

Met zijn kritiek had Ma zich niet loyaal getoond aan het regime. Al bewaarde Ma altijd al afstand van de machthebbers in Peking, ook al is hij lid van de Communistische Partij. ‘Je kan van de regering houden, maar trouw er niet mee’, vertrouwde hij zijn personeel ooit toe. Ma is nooit vergeten dat hij in de jaren 90 gedwongen was zijn eerste bedrijf, China Pages, te verkopen aan een staatsbedrijf dat zijn model schaamteloos had gekopieerd.

1 miljard producten

De techbedrijven werden het uithangbord voor innovatie en het bewijs dat China meer was dan de ‘fabriek van de wereld’. Toch bleef altijd een onderhuidse spanning bestaan tussen het communistisch regime en de ‘kapitalistische’ privébedrijven.

Ma nam wraak door in 1999 Alibaba op te richten. Dat groeide uit tot een enorm succes en vormde de basis voor een imperium dat alom- tegenwoordig is in het dagelijkse leven van honderden miljoenen Chinezen. Het verkoopplatform Taobao, waarop meer dan 1 miljard producten te vinden zijn, is zo populair dat de naam is uitgegroeid tot een synoniem voor onlinekopen. Dochteronderneming Ant Group groeide uit tot de grootste verlener van consumentenkredieten.

De uitbreiding van Ma’s rijk viel samen met de opmars van de Chinese privébedrijven. In 2002 kregen Ma en zijn collega’s officiële erkenning toen president Jiang Zemin toegaf dat privéondernemers een constructieve rol spelen. Hun bedrijven waren de groeimotor die China na de eeuwwisseling de dubbelcijferige groei opleverde waarmee het regime de sociale stabiliteit kon afkopen. De techbedrijven werden het uithangbord voor innovatie en het bewijs dat China meer was dan de ‘fabriek van de wereld’.

Toch bleef altijd een onderhuidse spanning bestaan tussen het communistisch regime en de ‘kapitalistische’ privébedrijven. ‘Die spanningen zijn fors toegenomen door de invloed en de rijkdom van de techbedrijven’, zegt Sun. ‘Doorgaans heeft het bewind de bovenhand in de strijd met grote en dominante bedrijven. Maar bij de techondernemers blijft de twijfel hangen over hun politieke loyaliteit.’

Ma was in het clubje Chinese topondernemers altijd al een buitenbeentje. Op personeelsfeesten trad hij graag verkleed als rockster op. En Ma zocht begerig het gezelschap van bekende internationale ondernemers en politici. Zijn flamboyante zelfverzekerdheid leek de voorbije jaren de boventoon te voeren, tot ongenoegen van het regime. Wat Peking vooral stoorde, was dat Ma zich impliciet leek op te werpen als de spreekbuis van het moderne China.

Consumentendata

Terwijl Ma grote sier maakte op westerse podia als het Wereld Economisch Forum, had hij niet door dat de wind in Peking was gedraaid. Meteen na zijn aantreden in 2012 had Xi besloten de ingebakken fraude en de verborgen schulden aan te pakken. Hij vreesde dat een financiële schok de Communistische Partij aan het wankelen kon brengen. Tienduizenden ambtenaren en ondernemers verdwenen achter de tralies.

De harde aanpak van de techbedrijven dreigt de innovatie onderuit te halen. Chinese techaandelen kregen klappen, terwijl de economie in het eerste kwartaal met 18 procent groeide.

Dat de techbedrijven hard aangepakt worden, dreigt de innovatie onderuit te halen. Chinese techaandelen kregen de voorbije weken klappen, terwijl de economie in het eerste kwartaal met liefst 18 procent groeide. De voorbije week was er wel wat herstel op de beurzen, onder meer door de knieval van de 34 techbedrijven. ‘Het is niet zwart of wit’, zegt Sun. ‘De regulering van de techsector is geen obstakel voor innovatie. Het probleem is het gebrek aan transparantie.’

Bovendien lijkt het erop dat het regime zijn oog heeft laten vallen op de schatkist van de techreuzen: de consumentendata. Alibaba, Tencent en Baidu hebben honderden miljoenen gebruikers die hun digitale sporen achterlaten. Sun: ‘De centrale bank heeft alle transactiegegevens van Ant Group opgevraagd. Ook Tencent loopt in de kijker omdat nagenoeg elke Chinees de chatapp WeChat gebruikt.’ Die gegevens zijn van onschatbare waarde voor de surveillancemaatschappij waaraan de Communistische Partij werkt.

Eind 2018 stelde Xi een gezelschap van privéondernemers gerust. De overheid was er helemaal niet op uit hen het leven zuur te maken, beweerde hij. Neem een kalmeerpilletje, kregen de ondernemers te horen. Het bleek een medicijn met zware bijwerkingen. Onder Xi is het duidelijk dat de Communistische Partij de greep op de samenleving versterkt. Zijn oproep eerder deze week om ‘zowel rode als professionele’ studenten op te leiden was een echo van een slogan uit het duistere tijdperk van Mao Zedong.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud