Advertentie

Subsidiestrijd barst los voor nieuwe elektriciteitscentrales

©Michiel Wijnbergh

Door de kernuitstap breekt het energielandschap straks open. Verschillende outsiders staan klaar om de almacht van Electrabel aan te vallen en zelf nieuwe gasgestookte elektriciteitscentrales te bouwen. Het wordt een felle concurrentieslag voor de nodige miljardensubsidies. ‘Het is nu of nooit als we een plek willen veroveren in de Belgische markt.’

Minister van Energie Tinne Van der Straeten (Groen) laat nauwelijks een interview voorbijgaan zonder te benadrukken dat vele ‘Bob De Bouwers’ klaarstaan. Ze verwijst dan naar de talrijke ondernemers die plannen koesteren om te investeren in hernieuw- bare energie, opslag, interconnectie met de buurlanden en de bouw van nieuwe gascentrales om de sluiting van de kerncentrales op te vangen. Ook zonder kernenergie zal het licht na 2025 blijven branden, maakt ze zich sterk. Vooral gascentrales, die aardgas gebruiken om elektriciteit op te wekken, moeten daarvoor zorgen.

Van batterij tot virtuele stroomcentrale

Niet alleen gascentrales komen in aanmerking voor subsidies. Hoewel gascentrales het grootste deel van de nieuwe capaciteit zullen leveren, kunnen ook andere manieren van stroomproductie en opslag in een latere fase mee- dingen.
Het gaat dan bijvoorbeeld over grote batterijparken of projecten rond vraagsturing. Die zogenoemde virtuele stroomcentrales worden gevormd door een cluster van bedrijven of consumenten die zich engageren om tegen betaling hun stroomverbruik terug te schroeven op momenten dat er tekorten dreigen.
Ook waterkrachtopslag is een kanshebber. Er is al langer sprake van dat Engie Electrabel in Coo een derde opslagbassin zou bouwen, maar er is nog te veel onzekerheid om dat project nu al in de CRM mee te laten doen, klinkt het.

Om de nodige investeringen op tijd van de grond te krijgen, rekent de regering op een subsidiemechanisme, het capaciteitsremuneratiemechanisme (CRM). Een brede sectorbevraging door De Tijd leert dat verschillende kandidaten zich voor- bereiden om die subsidies in de wacht te slepen. Volgens de meest gangbare schatting heeft België als de kerncentrales sluiten tegen eind 2025 nood aan vijf nieuwe grote gascentrales. Volgens onze informatie wordt al zeker voor het dubbele daarvan aan projecten voorbereid. In de sector valt bovendien te horen dat een aantal spelers nog onder de radar blijft met zijn plannen. ‘Je zal zien dat er een hele lijst van projecten meedoet - meer dan nodig - als het zover is’, zegt een kandidaat-investeerder die liever in de luwte blijft.

Het ziet er niet naar uit dat aardgas- centrales zonder overheidssteun rendabel kunnen worden. Het wordt een gevecht voor de nodige subsidies. Het is de bedoeling dat in oktober volgend jaar in een veiling de overheidssteun wordt toegewezen. De projecten die het laagste steun- bedrag vragen, zullen het geld krijgen om te bouwen. ‘Sommige van onze concurrenten hebben die nieuwe productiecapaciteit broodnodig’, zegt Serge Baudhuin, manager van een Eneco-project om in Manage bij La Louvière een grote gascentrale op te trekken. ‘We verwachten dat de veiling heel concurrentieel zal zijn, met meer projecten dan er plaats is.’

©Mediafin

Alleenheerser

De verbouwing die het energielandschap te wachten staat, is de grootste sinds de komst van de kerncentrales in de jaren 70 en 80. De zeven kernreactoren van Engie Electrabel produceren ongeveer de helft van alle elektriciteit in België. Met de kern- uitstap waar de regering aan vasthoudt, moet dat aandeel over vijf jaar terugvallen naar nul. Daardoor ontstaat een enorm gat met ruimte voor bestaande en nieuwe spelers om een stukje te veroveren van de productiemarkt die altijd gedomineerd werd door één speler.

Dankzij haar nucleaire overwicht heeft Engie Electrabel vandaag net geen 70 procent van alle productiecapaciteit in België in handen. De nummer twee, Luminus van het Franse EDF, komt slechts aan 16 procent en verder is er niemand met meer dan 3 procent marktaandeel. ‘Het is nu of nooit’, zegt een Belg die voor een groot Europees energiebedrijf werkt. ‘Voor nieuwkomers is dit het ultieme moment om een plek te veroveren op de Belgische markt. Het zal jaren duren voor er weer zo’n kans komt.’

60 miljoen
Een grote gascentrale van 870 MW kan tot maximaal 60 miljoen euro subsidies per jaar krijgen.

Electrabel is niet van plan haar leidende positie zomaar af te geven. Het bedrijf heeft vier grote projecten voor nieuwe centrales in de steigers staan. Die vier grote stoom- en gascentrales (STEG’s) zouden samen een capaciteit halen van 2.950 megawatt (MW), het equivalent van de vier kerncentrales in Doel.

Van Electrabel was al bekend dat het zich klaarmaakt om in Vilvoorde een grote gascentrale te bouwen. Intussen hakte het bedrijf ook de knoop door voor drie andere locaties. Naast de gascentrale op het terrein van BASF in Antwerpen wil Electrabel nog een tweede installatie plaatsen van 880 MW. In Les Awirs bij Luik, waar een oude biomassacentrale wordt afgebroken, mikt Electrabel eveneens op een grote gascentrale en op de site van Amercoeur bij Charleroi plant het bedrijf een kleinere nieuwe eenheid van 330 MW.

‘Voor die vier projecten zijn de vergunningstrajecten ingezet, zowel federaal als regionaal’, zegt woordvoerster Hellen Smeets. ‘Het is de bedoeling om de nodige vergunningen te krijgen voor de eerste CRM-veiling op 1 oktober volgend jaar. Ze hebben ook allemaal een positieve studie van Elia voor de aansluiting op het hoogspanningsnet en de stappen voor een aansluitingscontract worden gezet.’

Uitdagers staan klaar

Om het licht na 2025 te doen branden, is volgens Elia 3.900 MW nieuwe capaciteit nodig. De vier projecten van Engie Electrabel kunnen samen het gros daarvan leveren. Maar nu al is duidelijk dat Electrabel het niet in de schoot geworpen zal krijgen. De nummer twee in de markt, Luminus, heeft eveneens plannen om een grote nieuwe gascentrale te bouwen in Seraing. ‘De vergunningsaanvraag loopt’, zegt woordvoerder Nico De Bie. De nummer drie, Eneco, staat al iets verder en heeft voor het project in Manage een milieu- en bouwvergunning onder voorwaarden op zak. ‘Er lopen nog bezwaren van de gemeente Seneffe, Manage en enkele buurtbewoners’, zegt Baudhuin. ‘We verwachten tegen februari of maart een onherroepelijke beslissing te hebben.’

Met een eigen gascentrale zijn we minder afhankelijk van de grillen van de markt. We kunnen klanten dan een stabielere prijs garanderen op lange termijn.
Serge Baudhuin
Projectmanager Eneco

Ook ondernemer Luc Tack mengt zich in de debatten. Met zijn chemiebedrijf Tessenderlo bezit hij in de gelijknamige gemeente al de zeer lucratieve gascentrale T-Power van 425 megawatt. Op datzelfde terrein ziet hij nu kans om een ruim dubbel zo grote tweede gascentrale te bouwen. De milieuvergunning daarvoor werd onlangs aangevraagd.

Daarnaast is ook de Zwitserse ontwikkelaar Advanced Power in de running. Het bedrijf dat eerder al de T-Power-centrale ontwikkelde, mikt met een nieuw project Dils-Energie op een gascentrale van 920 megawatt in het Limburgse Dilsen- Stokkem. Het project ligt al jaren te wachten en het bedrijf bereidt zich voor om volgend jaar mee te doen aan de subsidieveiling. ‘We zijn alle aspecten van onze plannen aan het opfrissen om mee te zijn met de nieuwste technologie’, zegt directeur Adrian Bobula. ‘Die update zal de centrale zo competitief mogelijk maken om tegen lage kosten mee te doen aan de veiling.’

Om de concurrentie helemaal compleet te maken, kunnen ook centrales buiten de Belgische landsgrenzen in aanmerking komen voor subsidies. Zo staat in Maasbracht, net over de Nederlandse grens, de enorme gascentrale Claus C van 1.300 MW. Ze werd vorige maand weer opgestart nadat de miljardeninvestering jarenlang had stilgelegen, omdat ze door de hoge gasprijzen niet winstgevend was. De Duitse eigenaar RWE heeft plannen om samen met de Limburgse gemeentelijke groenestroominvesteerder Nuhma een kabel te trekken van 13 kilometer en de centrale rechtstreeks op het Belgische net aan te sluiten. Het plan botst op verzet van de Nederlandse regering, die de centrale wil inzetten om de nijpende situatie in eigen land op te vangen. RWE stapte onlangs naar de rechtbank in een poging de aansluiting op het Belgische net alsnog mogelijk te maken. Daarnaast liet het Duitse bedrijf al verstaan ook in België een of twee grote gascentrales te willen bouwen. Een woordvoerder wil nu niets zeggen over die plannen.

‘Het is zeker geen uitgemaakte zaak dat Engie en Luminus aan het langste eind trekken’, zegt een kleinere speler die een gascentrale wil ontwikkelen om te verhuren aan een grotere speler op de markt. ‘Ze zitten daar met hoge personeelskosten en hun terugverdieneisen vanuit het hoofdkantoor liggen vaak hoger dan die van de uitdagers die zich met lagere rendementen tevreden stellen. Het verschil kan worden gemaakt door met een klein team te zorgen voor lagere operationele en onderhoudskosten. Ook de financieringskosten kunnen doorwegen. Het is voor niemand een gelopen race om de goedkoopste te zijn, ook niet voor de groten.’

Energieondernemer André Jurres, de oprichter van Essent, ziet dat anders. Hij had een nieuwe gascentrale op het oog aan het Bevrijdingsdok in de Antwerpse haven, maar gooide de handdoek in de ring. Met de aanslepende onzekerheid over de kernuitstap wilde hij niet verder investeren in een project waarvan het niet eens zeker is of het de nodige subsidies binnenhaalt. Hij denkt dat vooral de gevestigde partijen kans maken. ‘Het wordt voor een nieuwkomer zeer moeilijk om een gascentrale rendabel te krijgen’, zei hij.

Miljoeneninvesteringen

De investering is niet min. Om een grote moderne centrale te laten bouwen door een van de drie fabrikanten - Siemens, GE of Mitsubishi - kom je al gauw aan een kostenplaatje van een kleine half miljard euro. Engie verwacht zowat 400 miljoen euro te spenderen voor ieder groot project van meer dan 800 MW en komt dus al snel aan een totale investering van 1,5 miljard euro. Bij Eneco ligt een raming van 500 miljoen euro op tafel en Dils-Energie schat ergens tussen de 400 en 500 miljoen euro te landen.

Omdat de verwachting is dat de gascentrales naarmate er meer hernieuwbare energie komt nog maar weinig uren zullen draaien, rekent iedereen op subsidies om de projecten rendabel te krijgen. ‘Het probleem is dat je zo’n centrale bouwt voor een levensduur van 25 jaar’, zegt Baudhuin, van Eneco. ‘Tussen 2025 en 2030 zal een nieuwe centrale waarschijnlijk zeer rendabel zijn, maar je moet de onzekere prijsvooruitzichten op langere termijn incalculeren. De gascentrales zullen na verloop van tijd veel minder draaien en dus is ondersteuning nodig om investeringen in nieuwe capaciteit te kunnen verzekeren.’ De potentiele subsidies voor een centrale van 870 MW zijn geplafonneerd op zo’n 60 miljoen euro per jaar.

Hoe meer concurrentie er komt, hoe verder het uiteindelijke bedrag onder die bovengrens zal blijven, klinkt het. De totale kosten van de subsidies werden door de consultant PwC al geraamd op 345 miljoen euro per jaar, maar volgens de Commissie voor de Regulering van het Gas en de Elektriciteit (CREG) kan dat bedrag oplopen tot 940 miljoen euro. De regering heeft zich geëngageerd dat de subsidies de elektriciteitsfactuur niet zullen opdrijven en dat het bedrag bijgepast zal worden met belastinggeld uit de begroting. Het is wachten tot de veiling voor duidelijk wordt hoe hoog het kostenplaatje oploopt. Afspraak in oktober volgend jaar.

Als de wind niet waait

Energieleveranciers zijn verplicht om hun productie af te stemmen op de vraag van hun klanten. Lukt dat niet, dan riskeren ze hoge straftarieven. Als vraag en aanbod niet in balans zijn, kan het hen zuur opbreken als ze te veel of te weinig stroom hebben geproduceerd of ingekocht.

Gascentrales spelen daar mooi op in doordat ze flexibel aan- en uitgeschakeld kunnen worden. Ze vormen zo de ideale aanvulling op hernieuwbare energie. ‘Als je windparken bouwt, heb je genoeg flexibele capaciteit nodig om te maken dat je je klanten ook bij windstilte kan bevoorraden’, zegt een ingewijde. ‘Als je zelf geen flexibele capaciteit hebt, moet je ze op de markt kopen, maar doordat die door één speler gedomineerd wordt, betaal je dan veel te veel. Puur technisch klopt het dat kerncentrales de prijs drukken, maar als je op de lange termijn echt een prijsdaling wil, moet je concurrentie krijgen. Die is er wel al aan de leverancierszijde, maar nog maar amper aan de productiekant.’

Het is een van de belangrijke argumenten voor Eneco om een eigen gascentrale te willen ontwikkelen. ‘Nu moeten we die flexibele capaciteit kopen op de markt’, zegt Baudhuin. ‘Met een eigen gascentrale zijn we minder afhankelijk van de grillen van de markt en kunnen we onze klanten een stabielere prijs garanderen op de lange termijn. Onze eigen flexibele productie- capaciteit zal toelaten meer te investeren in hernieuwbare energie om een periode van weinig wind op te kunnen vangen.’

Dat de gascentrales ertoe zullen leiden dat de CO₂-uitstoot in België fors toeneemt, is een probleem dat verschillende spelers willen opvangen met nieuwe technologieën. Er wordt gekeken om nu al de mogelijkheid in te bouwen om de CO₂ van de gascentrales af te kunnen vangen. Er zijn ook verschillende plannen om aardgas- centrales klaar te maken, zodat ze kunnen draaien op groen gas of waterstof. ‘De turbines van de gascentrale die we in Manage willen bouwen, zijn er op voorzien om te draaien op een mengeling van de helft waterstof en de helft gewoon aardgas’, zegt Eneco-woordvoerder Mark Van Hamme. ‘De uitdaging wordt de aanmaak en het transport van dat waterstof, maar we willen fors inzetten op de ontwikkeling ervan. De fabrikant van de turbine zegt zelfs dat het tegen 2030 of 2040 mogelijk zal zijn om 100 procent op waterstof te draaien.’

Van der Straeten benadrukt dat niet alleen gascentrales voor de nodige nieuwe stroomcapaciteit zullen zorgen, maar dat ook verschillende spelers werken rond vraagbeheer en opslag (zie inzet). ‘Het belangrijkste is dat er nu een duidelijke keuze is’, zegt ze. ‘Na 20 jaar ‘stop and go’-beleid willen we rust en zekerheid brengen voor de verschillende investeerders. Dat er veel kandidaten zijn voor projecten is een goede zaak. De markt zal zo aantrekken, waardoor de prijzen gedrukt worden voor gezinnen en bedrijven.’

Moment van de waarheid

In de energiewereld is het de komende maanden alle hens aan dek. Wie mee wil springen op de subsidietrein moet al vanaf maart in het voortraject een gedetailleerd investeringsplan kunnen voorleggen. Tegen oktober moet de productievergunning aangevraagd zijn en wie kans wil maken, kan beter ook al goed op weg zijn voor de milieu- en bouwvergunning. ‘Tegen midden september zullen we onze finale investeringsbeslissing moeten nemen’, zegt Baudhuin. ‘Als je de steun in de veiling in oktober binnenhaalt, ben je er ook toe gebonden om de centrale daadwerkelijk te bouwen. Je moet dus klaarstaan.’

Volgens een andere betrokkene die eerder aan het woord kwam, is het achter de schermen een drukte van jewelste. ‘Iedereen zat te wachten. Met het aantreden van de nieuwe regering en het duidelijk signaal om door te zetten met de kernuitstap is alles in een stroomversnelling gekomen. Nu pas worden echt kosten gemaakt in projectontwikkeling, aanvragen van milieuvergunning en het aanschrijven van leveranciers. Het zijn voor iedereen zeer spannende en nerveuze tijden.’

Afspraak in oktober. Dan moet duidelijk worden of er genoeg nieuwe capaciteit is of dat toch nog twee kerncentrales open moeten blijven. De concurrenten van Engie zijn er alvast gerust in dat ze met velen tegelijk zullen knagen aan de alleenheerschappij van het bedrijf. ‘Er staat iets groots te gebeuren’, besluit de CEO van een projectontwikkelingsbedrijf. ‘We zullen de grootste veranderingen krijgen in de energiemarkt sinds de start van de liberalisering begin deze eeuw.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud