Advertentie
Advertentie

Griekenland en het “sure thing principle”

Dit is een gastbijdrage van Philippe Gijsels Head of FI Research and Marketing BNP Paribas Fortis Global Markets.

In 1954, beschreef de economist, L.J. Savage wat hij beschouwde als de basisregel van het menselijke beslissingsproces. Hij noemde het het “sure-thing principle”. En hij illustreerde het met het volgende voorbeeld: een zakenman denkt er over om een stuk vastgoed te kopen. Maar de verkiezingen komen er aan (en het verhaal speelt zich voor de goede orde niet af in België) en hij denkt initieel dat de uitslag van die verkiezingen impact zou kunnen hebben op de aantrekkelijkheid van zijn aankoop.

Om voor zichzelf zijn beslissing te verduidelijken, gaat hij door de verschillende scenario’s. Hij besluit dat als de republikeinen winnen (ja ons verhaal speelt zich af in Amerika) hij tot de aankoop zal overgaan. Als de democraten winnen plant hij hetzelfde te doen. Als hij voor zichzelf vaststelt dat hij in de beide mogelijke scenario’s zal kopen, besluit hij onmiddellijk te kopen, ondanks zijn onzekerheid met betrekking tot het verkiezingsresultaat. Dit verhaal klinkt zo vanzelfsprekend dat weinig mensen zich echt vragen zullen stellen bij de conclusie.

Advertentie

Maar twee economisten Amos Tverky (de spitsbroeder van Kahneman) en Eldar Shafir deden dit wel. In een later gepubliceerde paper toonden ze aan dat het “sure thing principle” niet altijd zo zeker is. Ze vonden situaties waar de aanwezigheid van onzekerheid een grote impact had op het beslissingproces, zelfs indien de onzekerheid irrelevant was voor het resultaat, zoals in het bovenstaande voorbeeld.

Stel je voor dat je een belangrijk examen hebt afgelegd een paar weken voor het kerstverlof. En de uitkomst van het examen wordt door je gepercipieerd als bijzonder belangrijk voor je toekomstige carrière. Je moet nog twee dagen wachten op de uitslag. Ondertussen krijg je de mogelijkheid om een vakantie te boeken naar Hawaï tegen een echt gunsttarief. Je hebt drie mogelijkheden: je kan de vakantie vandaag boeken, je kan besluiten niet op het aanbod in te gaan, of je kan USD 5 dollar betalen om de lage prijs voor 2 dagen vast te leggen zodat je kan beslissen na de uitkomst van het examen.

Wat zou je doen? Je zou misschien in de verleiding komen om de uitslag van het examen te willen kennen voordat je je beslissing neemt. Wat Tversky en Shafir deden in hun experiment was de onzekerheid voor een bepaalde groep weg nemen. Met andere woorden, een groep studenten werd gezegd of ze geslaagd waren of niet en dan gevraagd of ze de reis zouden boeken. 57 procent van de geslaagden boekten de reis. Kan je een betere plaats dan Hawaï verzinnen om te vieren? Maar ook van de niet geslaagde studenten besliste nog 54 procent om in Hawaï terug bij hun positieven te komen. Dus geslaagd of niet, de meerderheid van de studenten wilde naar Hawaï.

Maar het gekke van het verhaal is dat van de groep die de uitslag nog niet wist en twee dagen moest wachten maar liefst 61 procent er voor opteerde om de USD 5 dollar te betalen en de lage prijs vast te leggen. Think about it. Als je slaagt ga je naar Hawaï en als je niet slaagt ook. Maar als je (nog) niet weet of je slaagt dan wacht je af. Dit is niet volgens het “sure-thing principle”.

Wat Tverky and Shafir hier aantonen is dat onzekerheid, zelfs irrelevante onzekerheid ons kan verlammen. In het schitterende boek “Made to Stick” door Chip Heath en Dan Heath staan nog een aantal van deze voorbeelden. Wat we hier uit leren is dat als er onzekerheid in het spel komt irrationaliteit al snel volgt en zoals in het boek “Mean Markets and lizard brains” door Terry Burnham beschreven staat, onze reptielhersenen het overnemen.

Mensen en bijgevolg ook markten haten onzekerheid. En dat is nu net wat we momenteel zien. En het is dan ook niet verwonderlijk dat zolang de onzekerheid aanhoudt, heel wat spelers een “wait and see” attitude zullen aannemen.

Advertentie

In het bovenstaande voorbeeld zien we soms al verlamming als de onzekerheid niets te maken heeft met het uiteindelijke resultaat. Je kan je dus wel voorstellen wat er gebeurt als het wel zo is. En we kunnen toch moeilijk zeggen dat wat er gebeurt met de Griekse schuldencrisis niet relevant is voor het reilen en zeilen van de markten. Er zijn de afgelopen weken al bergen van research geschreven over Griekenland, zo mogelijk nog groter dan zijn schuldenberg. We zijn altijd van het uitgangspunt vertrokken dat Griekenland, hoe dan ook, uiteindelijk wel de nodige financiering zal krijgen, al is het maar om een herhaling van het Lehman verhaal te vermijden. Daar blijven we ook bij. De langere termijn solvabiliteit van het land is een andere zaak.

Maar veel belangrijker dan Griekenland, of zelfs de tegenvallende economische cijfers is het einde van QE2. We mogen niet vergeten dat een groot stuk van de rally sinds eind augustus van vorig jaar werd gedragen door de stroom van liquiditeiten die door Ben Bernanke de wereld werd rondgejaagd. En dat mensen zich nu afvragen wat er zal gebeuren als de geldkraan iets minder royaal opengaat is ook niet abnormaal. De afgelopen weken zien we in de markten een “risk off” die dezelfde hoge mate van correlatie vertoont als de “risk on” die eraan vooraf ging.

De 1 zillion dollar question is of de markten en economieën het nu kunnen stellen zonder de hulp van de Fed. En dat is zeker geen “sure thing”.

Het bepalen hoeveel liquiditeit er in het systeem ronddraait is geen gemakkelijke oefening. Want dit gaat niet alleen over de hoeveelheid, maar ook over de snelheid dat deze liquiditeit van hand tot hand gaat. Maar één ding is quasi zeker: de liquiditeitsomstandigheden zullen met het einde van QE2 niet verder verbeteren.

En als de Fed stopt met steeds meer dollars in het systeem te brengen is het ook interessant om even stil te staan bij de waarde van de USD. Het basisscenario van vele instellingen, ook de onze is dat de EUR de komende maanden verder zal kunnen profiteren van een ontspanning in het Griekse verhaal en het positiever wordende renteverschil. Maar als we wat verder kijken zijn er toch wel wat elementen die pleiten voor een sterke “greenback”.

Heel wat boeken voorspellen het einde van de dollar als wereldreservemunt, of het einde van de USD tout court. Maar de realiteit is dat de USD nog steeds betrokken is (aan de koop- of de verkoopkant) in 84% van de forex transacties. Of anders gezegd: als de wereldhandel toeneemt, heeft de wereld nood aan meer dollars.

De enige manier dat de rest van de wereld aan USD kan raken is door goederen en diensten in de VS te verkopen. Of beter gezegd, door meer goederen en diensten te verkopen dan dat men er aankoopt. Of nog anders gezegd, het Amerikaanse tekort op de betalingsbalans is het belangrijkste “mechanisme” dat dollars over de wereld verspreidt.

Tot zover is er geen probleem. Amerika heeft momenteel nog altijd een spectaculair tekort dat de wielen van de molen van de wereldeconomie draaiende houdt. Maar het is ook zo dat het leeuwendeel van die dollars gaat naar China en wat landen in het Midden-Oosten.

De meeste andere landen in de wereld hebben een handelstekort met de Verenigde Staten, wat betekent dat het voor hen bijzonder moeilijk is om reserves in dollars op te bouwen. Dit kan problemen opleveren in landen zoals Wit -Rusland, dat recent een stevige devaluatie onderging. In een wereld waar dollars “schaarser” worden is het dus best om landen met een combinatie van een handelstekort en groot overheidstekort te vermijden.

Op dit moment is het moeilijk om te geloven dat we een squeeze zouden kunnen zien die de USD naar boven katapulteert. Dit geloven zeker de vele hedge funds niet die ontlenen in USD om in andere activa te investeren. Het zou echter een interessant gedachtenexperiment zijn om proberen te voospellen wat er zou gebeuren wanneer al deze posities, bijvoorbeeld door (zeer) negatief nieuws uit Europa zouden moeten worden tegengedraaid. Stranger things have happened. En nu we toch met gedachtenexperimenten bezig zijn. Gaan de uitslagen van de stemmingen vanavond en op 28 juni een invloed hebben op je vakantieplannen? En voor je reis naar Griekenland?

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie
Gesponsorde inhoud
Tijd Connect
Tijd Connect biedt organisaties toegang tot het netwerk van De Tijd. De partners zijn verantwoordelijk voor de inhoud.
Partnercontent
Partner Content biedt organisaties toegang tot het netwerk van De Tijd. De partners zijn verantwoordelijk voor de inhoud.