Advertentie

Kan de staat bijleren of niet? Fukuyama vs Hayek

De Oostenrijkse School heeft succes nu in de opeenvolgende crisissen de rolverdeling van staat, regelgevers en markt opnieuw wordt bekeken.

In elk geval succes in de boekenverkoop: The Road to Serfdom van Friedrich A. Hayek (foto door Keystone-France)  is een bestseller en van zijn Constitution of Liberty is nu een nieuwe editie uit die door Francis Fukuyama wordt besproken in The New York Times.

Het hoofdargument van Hayek en van Ludwig von Mises is bekend: een centrale staat heeft niet de gedetailleerde informatie en het inschattingsvermogen die talloze lokale kopers en verkopers wel hebben.

Zij waarschuwen onvermoeibaar tegen het gevaar van verknechting dat voortvloeit uit een centrale staat die steeds oppermachtiger wordt.

Hayek wil de rol van de staat beperken tot het maken en gelijkelijk toepassen van wetten die de spontane actie van de individuen mee mogelijk maken. Hierbij acht hij het wel best mogelijk dat de staat bijvoorbeeld een ziekteverzekering moet opleggen (niet onbelangrijk in het huidige ideologische debat in de VS).

Hayek hanteert volgens Fukuyama een beperkt vrijheidsbegrip: het is vrijheid van dwang door een centrale overheid. Hiertegenover zal een econoom zoals Amartya Sen argumenteren dat de mogelijkheden om van die vrijheid ook nog gebruik te maken, niet automatisch goed zijn verdeeld: onderwijs en gezondheid komen niet uit de lucht vallen. Achterstand die een generatie oploopt, wordt al snel doorgegeven aan volgende generaties. Die kansarme generaties mogen dan formeel wel vrij zijn van dwang door een centrale overheid, hun kansen om die vrijheid ook nog om te zetten in een succesrijk leven worden beperkt.

De vrijheid wordt ook niet enkel bedreigd door de centrale staat. Racistische tradities, religieus vooroordeel, machtsmisbruik door lokale elites en machtige bedrijven zijn ook realiteiten, en in de geschiedenis zijn er voorbeelden te vinden van de centrale staat die burger hiertegen beschermt.

Van de Amerikaanse rechterzijde is er ook kritiek op Hayek: hij zou een morele relativist zijn, die weinig of niets zegt over de geldigheid van religieuze waarden bijvoorbeeld.

Wat vindt Fukuyama nu zelf? Hij stelt vast dat Hayek de mensheid ziet vooruitgaan op basis van het proberen, mislukken, opnieuw proberen en succes boeken van individuen. Maar waarom, zo vraagt Fukuyama zich af, zouden ook overheden zich niet kunnen verbeteren door een soortgelijk proces?

Op adamsmith.org is Anton Howes het niet eens met de kritiek van Fukuyama. De concentratie van de macht in handen van een centrale staat, maakt die staat juist tot een prooi van de machtigen die dat apparaat voor eigen belang willen inzetten, zo merkt hij op. Howes blijft ook bij de stelling dat de staat veel minder in staat is bij te leren door een proces van proberen en mislukken.

Beide standpunten verdienen zorgvuldige lektuur. En de nieuwe editie van Constitution of Liberty is naar verluidt voorzien van heel wat toelichting, waar de breedte van de belangstelling van Hayek duidelijk uit blijkt. Een aanrader dus.

 

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud