Advertentie

Technische analyse toegelicht: Japanse Kaarsen

Hier volgt een nieuwe gastbijdrage van Karel De Bie, marktstrateeg van BNP Paribas Fortis, over Japanse Kaarsen.

Geschiedenis

Zeggen dat Japan betere tijden gekend heeft, is een open deur intrappen. En inderdaad, al het menselijke leed van de afgelopen weken doet onze pogingen om wat geld te verdienen op de beurzen verbleken. We kunnen maar hopen dat de situatie er niet verergert, en dat de Japanners dit drama snel terug te boven komen.

Voor het onderwerp van deze bijdrage gaan we terug naar het Japan van het midden van de jaren 1700. In die tijd was Osaka het economische centrum van het land, en de stad profiteerde van het succes van zijn rijstbeurs die al snel uitgroeide tot de eerste georganiseerde futures-beurs ter wereld. 1300 dealers dreven er in die tijd een florissante handel in rijstcoupons, en de prijzen werden er weergegeven in zogenaamde candlesticks of kaarsen.

Het is in deze periode dat Munehisa Homma naam en faam verwierf. Munehisa was de jongste telg uit de Homma familie waar vader Homma een belangrijke rijsthandelaar was. In het Japan van de 18de eeuw was het de traditie dat de oudste zoon het familiebedrijf overnam, maar niet zo bij de Homma’s: Munehisa bleek namelijk over een uitzonderlijk zakentalent te beschikken en kreeg de eer om de familiezaak te leiden. Dit bleek een goede zet te zijn, want de jongste Homma ontpopte zich tot één van de grootste en meest succesvolle traders die de wereld ooit gekend heeft.

Homma bestudeerde met meer dan gemiddelde aandacht tientallen jaren prijshistoriek van de beurs van Osaka, en kwam tot de conclusie dat bepaalde patronen zich vaak herhaalden, en een voorspellend karakter bleken te hebben. Over deze kaarsenpatronen schreef hij een aantal boeken waarin hij ook uitweidde over het onderwerp marktpsychologie: volgens Homma lag immers de massapsychologie van de handelaars aan de basis van deze patronen. Zijn boeken vormden de basis van de kaarsenanalyse zoals we die tot op vandaag kennen.

De legende zegt dat Homma op een gegeven moment maar liefst 100 winnende trades achter elkaar zou gedaan hebben. Of dat waar is, weten we niet. Wat wel lijkt vast te staan is dat Homma een gigantisch fortuin verzameld heeft met zijn handel in rijstfutures. Naar onze huidige maatstaven zou hij zo maar liefst 100 miljard dollar verdiend hebben. Op latere leeftijd gaf Homma ook nog financieel advies aan de Japanse regering, en blijkbaar waren ze er tevreden over zijn diensten, want ze bedankten hem met de eervolle onderscheiding van samurai.

Lange tijd werd de kaarsenanalyse enkel in Japan toegepast. Pas in 1900 vermelde Charles Dow (de man die we onder meer kennen van de Dow Jones Industrial Index) ‘candlestick charting’ in één van zijn publicaties. De techniek brak echter niet door, en het is pas recentelijk, vanaf de jaren ’90 dat we in het Westen terug kennis maakten met de kaarsentechniek dankzij de publicaties van Steve Nison. De boeken van deze man zijn overigens warm aanbevolen lectuur voor iedereen die zich verder in dit onderwerp zou willen verdiepen.

De Japanse kaarsen

In onderstaande figuur ziet u een aantal voorbeelden van Japanse kaarsen:


De rechthoek van de kaars wordt het lichaam genoemd, en kan wit (A) of zwart (B) zijn. Het verticale streepje boven of onder de kaars wordt de bovenste of onderste schaduw genoemd. In sommige gevallen is er geen onderschaduw (C) of bovenschaduw (D). Men spreekt dan van een geschoren onder- of bovenkant. Het lichaam kan in sommige gevallen zo klein zijn, dat het door een horizontaal streepje wordt voorgesteld (E, F). Deze kaarsen worden doji’s genoemd. Kaarsen met kleine lichaampjes, zoals in (G) en (H) worden sterren genoemd.

Een Japanse kaars stelt steeds een bepaalde periode voor. De meeste beleggers die Japanse kaarsengrafieken bestuderen, zijn geïnteresseerd in dagelijkse of wekelijkse kaarsen. Intraday handelaren bekijken echter ook kortere perioden, waarbij de kaarsen een uur, of zelfs kortere tijdsintervallen voorstellen.

In tegenstelling tot de gewone lijngrafiek, waarbij er per periode slechts één koers wordt weergegeven (doorgaans de slotprijs van die periode), geeft de kaarsengrafiek per periode vier prijzen weer: de openingsprijs, de slotprijs, de hoogste en de laagste prijs.


Het lichaam van de kaars (de rechthoek) geeft het verschil weer tussen de openingsprijs en de slotprijs van een periode. Indien we tijdens die periode hoger afsluiten, dan is het lichaam van de kaars wit, sluiten we lager af, dan is het lichaam zwart. In een opwaartse trend zien we dan ook veel witte kaarsen, in een neerwaartse trend veel zwarte kaarsen. De schaduwen van de kaars geven de hoogste en de laagste prijzen van de periode weer. Indien de openings- en de slotprijs gelijk zijn, dan wordt het lichaam door een klein horizontaal streepje voorgesteld (dit zijn de zgn. doji’s).

Er bestaan enkele tientallen kaarsenformaties, die vaak fantasievolle namen hebben zoals de grafsteen doji, 3 witte soldaten, avondster, zwangere vrouw of verlaten baby. Een aantal van de meest voorkomende, makkelijk te herkennen formaties bespreeek ik hieronder.

De meeste kaarsenformaties duiden op een ommekeer van de trend die eraan vooraf gaat. Een belangrijke vereiste is dus dat de prijs, voorafgaand aan de formatie, in een duidelijke opwaartse of neerwaartse trend zit – een zijwaartse trend kan je namelijk moeilijk omkeren.

Japanse kaarsenformaties geven ons dus aan- en verkoopsignalen. Ze geven echter geen koersdoelen, en dat is één van de grote beperkingen van deze vorm van analyse. Men dient dus zelf (eventueel gebaseerd op andere technische signalen) te bepalen waar en wanneer men zijn winst neemt, of waar men zijn verlies neemt. Deze vorm van analyse wordt immers ook niet gespaard van de onvermijdelijke occasionele valse signalen. Ik wil hierbij nogmaals aanstippen dat technische analyse op zich geen tradingsysteem is, maar er wel deel van kan uitmaken, samen met een solide money management en een deugdelijk risicobeheer.

Persoonlijk zie ik de kaarsenformaties als waarschuwingslampjes, net zoals de andere technieken binnen technische analyse. Als er één waarschuwingslampje brandt, dan heb ik een zwak signaal, maar wanneer we bijvoorbeeld een avondster zien, met negatieve divergentie op de MACD-indicator (waarover later meer in een volgende bijdrage) in de buurt van een Fibonacci weerstandsniveau, dan branden er al 3 waarschuwingslampjes, en dan geeft me dat meer zekerheid omtrent een op til zijnde trendommekeer.

Enkele Japanse kaarsenformaties uitgelegd:

 

Bullish/bearish engulfing

Engulfings zijn slokops: ze slokken het lichaam van de vorige kaars helemaal op en vormen doorgaans betrouwbare signalen. Een bearish engulfing geeft ons een verkoopsignaal en bestaat uit twee kaarsen. De eerste heeft een wit lichaam (witte rechthoek), de tweede is zwart. De vereiste voor een bearish engulfing is dat de witte rechthoek volledig in de zwarte past, m.a.w. de grenzen van de zwarte rechthoek omvatten deze van de witte. Deze formatie suggereert dat de voorgaande opwaartse trend omgekeerd wordt, en dat we ons aan een correctie, of de start van de neerwaartse trend mogen verwachten. De uitleg voor de bullish engulfing is analoog.

Hanging man & shooting star

Deze signalen luiden vaak de start van een neerwaartse correctie of een neerwaartse trend in. Men ziet ze vaak aan het einde van een opwaartse trend en ze bestaan uit een klein lichaampje (een klein rechthoekje) dat zowel wit of zwart mag zijn. Een hanging man heeft een lange onderschaduw, en weinig of geen bovenschaduw. Bij een vallende ster is dit net omgekeerd. In beide gevallen zou het kleine rechthoekje van de kaars minstens twee keer in de lange schaduw moeten passen.



Bullish/bearish harami

Harami betekent zwangere vrouw in het Japans. Een bullish harami zien we wanneer – na een neerwaartse trend – een zwarte kaars zichtbaar is waarvan het lichaam volledig het lichaam van een daaropvolgende, witte kaars omvat. Omgekeerd hebben we een bearish harami wanneer na een opwaartse trend een witte kaars zichtbaar is waarvan het lichaam volledig het daaropvolgende lichaam van een zwarte kaars omvat.



Hammer & inverted hammer

Qua vorm zijn dit identiek dezelfde kaarsen als de hanging man, of de shooting star. Het verschil is dat deze kaarsen voorkomen na een neerwaartse trend. Deze hamers zouden de prijskoersen terug naar boven moeten kloppen.

Evening & morning star

Een avondster volgt na een opwaartse trend, en bestaat uit een witte kaars gevolgd door één of meerdere sterren (kaarsen met een kleine rechthoekjes, kleur mag zwart of wit zijn), die dan nog eens door een zwarte kaars gevolgd wordt. Dit geheel suggereert een neerwaartse correctie.



Mocht u meer willen weten over Japanse kaarsen, dan kan ik u alvast “Japanese Candlestick Charting Techniques” van Steve Nison, of “Candlestick Charting for Dummies” aanraden.

In een volgende bijdrage zal ik een technische indicator onder de loupe nemen, met name de MACD-indicator. Tot dan!

Lees ook de vorige afleveringen van deze serie: het tweede deel over de technische formaties,  het eerste deel over de technische formaties, over Fibonacci en over de beperkingen van technische analyse.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud