Sectoranalyse: Foundries zijn barometer voor de chipsector

Het kapitaalintensieve karakter van de chipindustrie maakt dat steeds minder bedrijven alle aspecten van de productie van een chip zelf uitvoeren. Zo wordt de eigenlijke aanmaak van chips steeds vaker uitbesteed aan gespecialiseerde bedrijven, de foundries. Deze vooral Taiwanese spelers worden door hun toenemend belang niet enkel gevolgd als beleggingsopportuniteit. Zij zijn ook belangrijke indicatoren voor de gezondheid van de chipindustrie.

Foundries produceren chips die door andere bedrijven worden ontworpen en verkocht. Ze ontstonden eind jaren '80. Vooral kleinere chipproducenten en chipmakers zonder eigen productiecapaciteit maakten toen gebruik van foundries. De foundries beschikten meestal niet over de meest geavanceerde technologieën.

Toch konden ze een steeds groter gedeelte van de chipproductie naar zich toe halen. De chipindustrie wordt immers gekenmerkt door stijgende vaste kosten bij de uitrusting van een chipfabriek, waardoor de schaalvergroting onvermijdelijk wordt. Tegen 1998 waren de foundries bovendien in staat op basis van de meeste geavanceerde technologieën te produceren. Hierdoor ontstond een mooie wisselwerking tussen de foundries en de chipontwerpers zonder eigen productiecapaciteit. Zij konden chips ontwerpen op basis van de nieuwste technologieën, wetende dat zij deze zonder zware investeringen ook konden produceren.

De dynamiek die de foundries een steeds groter belang geeft in de chipindustrie is verre van uitgewerkt. Bij iedere technologische overgang nemen de complexiteit en de kapitaalintensiteit van de chipproductie toe. Terwijl de productiekosten per chip steeds afnemen, nemen de absolute kosten steeds toe. Momenteel start de industrie de overgang van 200 naar 300 millimeter siliciumschijven. Hierdoor kunnen tot 2,5 keer meer chips uit één siliciumschijf worden gehaald.

De kosten voor de bouw van een nieuwe 300mm-chipfabriek worden geraamd op 2,5 tot 3 miljard dollar. Ter vergelijking: in 1999 kostte de bouw van een 200mm-fabriek gemiddeld 1,4 miljard dollar terwijl een 150mm-fabriek in 1995 ongeveer 500 miljoen dollar kostte. Het clubje chipproducenten dat deze kapitaalkosten kan dragen wordt steeds kleiner.

Dus naast de huidige 'fabriekloze' klanten zullen steeds meer geïntegreerde halfgeleiderproducenten (een deel van) hun productie uitbesteden aan foundries. Momenteel bedraagt het aandeel van de chipproducenten zonder eigen productiefaciliteiten nog meer dan 60% van de omzet van de foundries. Dit aandeel zou volgens analisten tegen 2004 kunnen dalen tot bijna 40% terwijl de geïntegreerde chipproducenten dan al bijna de helft van de omzet van de foundries zullen vertegenwoordigen. Texas Instruments heeft aangegeven dat het 20% van zijn productie wil onderbrengen bij foundries tegenover de huidige 10%. Ook Motorola en Philips hebben al te kennen gegeven de foundries een groter deel van de productie te willen toevertrouwen. Het toenemend belang van de geïntegreerde chipproducenten wordt bevestigd door de langetermijncontracten die sommigen al afsloten met foundries voor de ontwikkeling van nieuwe technologieën. Zo sloten TSMC, STMicroelectronics en Philips een samenwerkingsverband voor de ontwikkeling van chips met smallere lijnbreedtes (90micron).

De foundrymarkt wordt beheerst door Aziatische, vooral dan Taiwanese spelers. De twee grootste spelers, Taiwan Semiconductor Manufacturing Co (TSMC) en United Microelectronic Corp (UMC), vertegenwoordigen samen meer dan 60% van de totale foundry-markt. TSMC is voor 22% in handen van het Nederlandse elektronicaconcern Philips. TSMC verstevigde vorig jaar zijn marktleiderpositie en is nu dubbel zo groot als UMC. De twee worden op ruime afstand gevolgd door het Singaporese Chartered Semiconductor, dat 10% van de markt naar zich toe haalt.

Door de hoge toetredingsbarrières in deze sector zijn nieuwe concurrenten schaars. Toch heeft een aantal andere Zuid-Oost Aziatische landen de ambitie om alsnog hun stek in de foundry-markt op te eisen. In Maleisië plant Silterra een 300 mm fabriek terwijl ook het Koreaanse Dogbu vergevorderde plannen heeft voor een 300 mm-fabriek. Verder doet ook China verwoede pogingen om zijn achterstand in te halen en chipinvesteringen aan te trekken. Maar hier zullen ook TSMC en UMC investeren. Recentelijk werd een aantal beperkingen op export van technologie van Taiwan naar China opgegeven, zodat wordt verwacht dat TSMC binnenkort toestemming zal vragen voor de bouw van een nieuwe 200mm-fabriek in China. Door hun toenemend belang zullen de Taiwanese foundries sowieso moeten investeren buiten hun eigen land. Aangezien het gevaar voor aardbevingen groot is in Taiwan, staan chipproducenten huiverachtig om een te groot deel van hun productie in deze regio onder te brengen.

De foundries hebben ook een steeds belangrijker invloed op het sentiment rond chipaandelen. TSMC en UMC produceren meer dan tweederde van de chips van alle chipmakers zonder eigen productiefaciliteiten. Bovendien zijn de foundries door hun aard ook onmiddellijk onderhevig aan een verandering in het economische klimaat.

De omzet bij de foundries bereikte zijn bodem in het derde kwartaal van vorig jaar, voor de algemene chipsector zijn bodem bereikte, toen de 'fabriekloze' chipverkopers hun voorraadreducties hadden beëindigd. Sindsdien heeft het segment zich hersteld, zij het dat het herstel niet gelijk verliep bij de verschillende foundries. TSMC kende een veel sterker herstel, dankzij de sterke aanwezigheid in het pc-segment en in de meest geavanceerde technologieën. Bij UMC was het herstel veel minder uitgesproken. Het bedrijf is veel meer blootgesteld aan de sector van de communicatietechnologie. Bij Chartered Semiconductors was het herstel nog minder uitgesproken omdat het bedrijf behalve blootgesteld te zijn aan de telecomsector bovendien vooral actief is in de minder geavanceerde technologieën. Algemeen wordt de vraag vooral gedreven door consumentenelektronica en niet door bedrijfsgebonden investeringen.

De capaciteitsbenutting bij TSMC is ondertussen opgelopen tot 67% in het eerste kwartaal van dit jaar, tegenover 50% en 41% respectievelijk in het vierde kwartaal en derde kwartaal vorig jaar. Bij UMC steeg de bezettingsgraad in het eerste kwartaal opnieuw tot boven de 50%.

Voor de nabije toekomst blijven beide producenten uitermate optimistisch. TSMC stelt voor dit kwartaal een omzetstijging met minimaal 20% in het vooruitzicht terwijl UMC zelfs uitgaat van een omzetstijging tussen 40 en 50%. De stijging wordt vooral gedreven door nieuwe technologieën, waarbij zowel UMC en TSMC bijvoorbeeld verwijzen naar de sterke vraag gerelateerd aan draadloze technologieën zoals WLAN (Wireless Lan).

Belangrijk blijven de vooruitzichten op iets langere termijn en hier spreken de foundries zich minder uit. Analisten verwachten dat de tweede jaarhelft de bedrijfsinvesteringen toch zullen moeten aantrekken om het huidige herstel te kunnen doortrekken.

De foundries zijn ook een belangrijke indicator voor de investeringen in halfgeleiderapparatuur. De budgetten worden sneller aangepast dan bij de traditionele chipproducenten. Als vuistregel wordt gesteld dat chipproducenten capaciteitsinvesteringen aanvatten wanneer hun benuttingsgraad de 80% overstijgt. Hoewel de foundries hier nog niet aan toe zijn, is de capaciteitsbenutting bij de meer geavanceerde technologieën, de lijnbreedtes kleiner dan 0,18 micron, al wel opgelopen tot boven de 80%. De drie grootste spelers hebben dan ook al hun budget voor nieuwe investeringen dit jaar fors opwaarts bijgesteld. TSMC verwacht nu investeringen voor een bedrag van 2,6 miljard dollar, tegenover de begin dit jaar vooropgestelde 1,65 miljard dollar. Hiermee is TSMC de tweede grootste investeerder na Intel, dat dit jaar kapitaaluitgaven voor in totaal 5,5 miljard dollar vooropstelt. Ook UMC en Chartered hebben hun uitgaven voor apparatuur al opwaarts bijgesteld. Na deze eerste investeringsgolf is het wachten tot ook de capaciteitsbenutting in de minder geavanceerde productielijnen boven de 80% stijgt om een nieuwe ronde kapitaaluitgaven op gang te brengen. Analisten verwachten dat bij TSMC tegen het einde van het huidige kwartaal de kaap van de 80% voor het hele bedrijf al kan worden bereikt.

TSMC is duidelijk de meest rendabele van de twee grote foundries. Ondanks de hoge vaste kosten slaagde het bedrijf erin vorig jaar winstgevend te blijven in de zwaarste crisis die de chipsector ooit heeft gekend (zie tabel). Ook op basis van het rendement op eigen vermogen presteert TSMC duidelijk beter dan zijn concurrenten. De lagere koers-winstverhoudingen voor het boekjaar 2003 moet wel worden gerelativeerd. De huidige consensusverwachtingen van analisten gaan uit van een stijging van de winst per aandeel van respectievelijk 91% voor TSMC en 215% voor UMC. Hiermee zouden de winsten volgend jaar al opnieuw de recordwinsten van boekjaar 2000 overstijgen. Ook op basis van de verhouding Ondernemingswaarde/omzet kun je de foundries moeilijk goedkoop noemen. Zowel TSMC als UMC heeft naast een notering in het thuisland ook een notering op de New York Stock Exchange. De cijfers voor Chartered Semiconductors tonen aan dat schaalgrootte en geavanceerde technologieën wel degelijk een vereiste zijn om als foundry voldoende rendabel te kunnen werken.

De analistenopinie voor TSMC en UMC is een weerspiegeling van het grote vertrouwen dat analisten hebben in het foundry-model wanneer de nieuwe groeicyclus zich doorzet. Voor de belegger die een investering in de foundries te risicovol acht, blijven ze ook interessant vanwege hun signaalfunctie voor de hele halfgeleidersector.

Koen WUYTS

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud