Derivatenmarkt barst uit haar voegen

De omzet in de derivatenmarkt slaat alle vroegere records. Vooral de derivatenbeurzen beleven met hun gestandaardiseerde producten een fantastisch jaar. De onzekerheid over de economie en de angst voor onverwachte bedrijfsschandalen stuurden de marktvolatiliteit naar ongekende hoogten. De marktpartijen lijken zich bewust geworden van de hieraan verbonden risico's, en van de bescherming die de derivatenmarkten daartegen bieden.

Euronext.Liffe, de derivatenmarkt van de fusiebeurs Euronext, realiseerde in september een recordomzet. Er werden 25,9 miljoen optie- en futurescontracten verhandeld. Ook Eurex, de derivatenmarkt van Deutsche Börse en de beurs van Zürich, realiseerde met een volume van 83,6 miljoen contracten in september een record.

De International Swaps and Derivatives Association (ISDA) publiceert halfjaarlijks een overzicht van de derivatenmarkt. Uit de cijfers over het eerste halfjaar van 2002 blijkt duidelijk dat de hele derivatenmarkt zich in volle expansie bevindt.

Eind juni 2002 bedroegen de uitstaande rente- en valutaderivaten 82.700 miljard dollar, een groei van meer dan 19 procent sinds eind 2001. De kredietderivaten, waaronder de krediet default swaps vallen, kenden de sterkste groei. De markt steeg met 44 procent sinds eind 2001 tot 1.600 miljard dollar. De aandelenderivatenmarkt is goed voor 2.300 miljard dollar.

De ISDA merkt eveneens op dat de trendbreuk die vorig jaar begon, zich doorzet. In tegenstelling tot de voorbije tien jaar overtreft de groei in de omzet van beursgenoteerde derivaten de groei van de over-the-counter (OTC)-producten. OTC-producten zijn producten op maat, waarbij twee partijen rechtstreeks of met de tussenkomst van een financiële instelling met elkaar onderhandelen. In de tabel over de OTC-markt is te zien dat in de tweede jaarhelft van 2001, na een periode van zwakkere groei, opnieuw een mooie groei werd gerealiseerd. Maar de derivatenbeurzen deden het nog beter. De OTC-contracten stegen in de tweede helft van 2001 met 11 procent, terwijl de open posities in beursgenoteerde contracten met 21 procent stegen. De eerste helft van 2001 was nog frappanter. Toen kenden de OTC-producten een stijging van 5 procent, terwijl de beursgenoteerde producten met bijna 40 procent stegen. Het voorbije decennia daarentegen overtrof de groei van de OTC-producten systematisch de groei op de derivatenbeurzen.

De derivatenbeurzen zijn dus de grote winnaars van de expansie van de derivatenproducten. In deze onzekere tijden zoeken de beleggers de zekerheid die de beurzen bieden. Op de beurs is het tegenpartijrisico onbestaande. Alle transacties worden gegarandeerd, ook als een bepaalde partij haar kant van de overeenkomst niet nakomt. OTC-handel biedt deze garantie niet. Beide partijen blijven blootgesteld aan tegenpartijrisico.

Afgeleide producten op aandelen zijn de grootste groeiers op de derivatenbeurzen. Op Euronext.liffe werden dit jaar tot eind augustus 344 miljoen contracten verhandeld, een stijging van bijna 40 procent tegenover dezelfde periode vorig jaar. Deze stijging is voor een groot deel toe te schrijven aan aandelenopties. Zij zijn vooral aantrekkelijk omdat het gestandaardiseerde producten zijn, die elektronisch verhandeld worden zonder krediet- of tegenpartijrisico. Aandelenderivaten worden vooral gebruikt door institutionelen zoals pensioenfondsen, hedgefondsen en traders voor eigen rekening van de bank, maar ook de particuliere belegger vindt steeds meer de weg naar dergelijke producten. Volgens Euronext.liffe heeft deze markt een enorm potentieel. De concurrentie tussen de verschillende beurzen is bikkelhard. Ze haasten zich dan ook allemaal om snel opties en futures te lanceren op verschillende aandelenindexen, die het de beleggers mogelijk moeten maken hun risico in te dekken ten opzichte van bepaalde sectoren of landen.

Sommige beurzen willen ook futures lanceren op individuele aandelen. Euronext.liffe zet zijn reputatie op het spel voor deze aandelenfutures. De beurs ging een joint venture aan met het Amerikaanse Nasdaq en hoopt zo snel mogelijk de nodige vergunningen te krijgen om deze producten te verhandelen. De meeste analisten zijn het erover eens dat futures op individuele aandelen een andere manier bieden om het risico van een portefeuille te verminderen omdat ze een shortselling mogelijkheid bieden zonder dat de klant het eigenlijke aandeel moet kopen. Ze duiden ook op de relatief lage margevereisten, die betekenen dat een klant maar 20 procent van het contract moet betalen om het te kopen.

Maar Eurex, de grote rivaal van Euronext.liffe, is niet overtuigd. De beurs vindt aandelenopties een veel efficiënter instrument om risico in te dekken. Volgens Eurex is er helemaal geen vraag naar aandelenfutures, terwijl de vraag naar aandelenopties enorm is. Eurex ziet aandelenopties dan ook als de hoeksteen van haar expansiebeleid en wil vooral toegevoegde waarde bieden met zijn pan-Europese producten. Het belangrijkste voorbeeld van deze strategie zijn de Eurostoxx-50 future contracten die 162 procent in omzet stegen op jaarbasis.

Het snelst groeiende segment binnen de OTC-markt zijn de kredietderivaten. Het aantal uitstaande contracten steeg met 44 procent in de eerste zes maanden van het jaar tot 1.600 miljard dollar. Halverwege de jaren 90 bestond deze markt nog niet eens. De British Bankers' Association (BBA) gelooft dat kredietderivaten 1.952 miljard dollar zullen bereiken tegen het eind van dit jaar en 4.800 miljard dollar tegen het eind van 2004. De markt wordt nog overheerst door banken en makelaars. Zij vormden 73 procent van de kopers. BBA schat dat dit aandeel gaandeweg zal dalen, als steeds meer ondernemingen de voordelen zullen inzien.

De Credit Default Swap (CDS) is het basisinstrument van de kredietderivatenmarkt. Zoals alle derivaten is het in wezen een soort van verzekeringscontract. De koper van een default swap betaalt een premie aan de verkoper in ruil voor de garantie dat als een negatieve kredietgebeurtenis voorvalt hij de onderliggende schuld volledig zal terugbetaald krijgen. Kredietderivaten bieden typisch bescherming tegen drie gebeurtenissen: faillissement van het bedrijf, betalingsmoeilijkheden en schuldherschikking. Na de ondergang van Enron bleek dat veel banken hun uitstaand risico hadden doorverkocht via CDS. Voorstanders van kredietderivaten argumenteren dat zij hierdoor een systeemcrisis vermeden. Critici beweren dat het vrijwel onmogelijk wordt uit te maken wie uiteindelijk het risico loopt als een onderneming ten onder gaat.

Een ander voordeel van kredietderivaten is dat een positie in het onderliggende effect niet langer nodig is om in de markt te handelen of om shortposities in te nemen. Fondmanagers en verzekeringsondernemingen kopen CDS in plaats van cash obligaties om de illiquiditeit van deze markt te omzeilen, of om individuele kredieten te isoleren van de invloed van valuta- of rentefactoren. De belangrijkste verkopers van kredietderivaten zijn trouwens verzekeraars en de grote Angelsaksische zakenbanken

Renteswaps vormen het leeuwendeel van de handel in de internationale kapitaalmarkten. Met een renteswap ruilen twee partijen hun renteverplichtingen. Typisch wordt op die manier een vaste rente omgezet in een vlottende rente. De Bank voor Internationale Betalingen (BIB) schat dat er vorig jaar dagelijks 59.000 miljard dollar van handen wisselde in deze markt. Alles wijst erop dat het overwicht van de renteswaps nog gestegen is in de loop van 2002. De belangrijkste reden hiervoor zijn de snel veranderende renteverwachtingen. Tussen eind 2001, toen de Amerikaanse economie leek te herstellen en de economen een snelle verstrakking van het monetair beleid anticipeerden, en begin september, toen door de aanhoudende economische malaise een versoepeling van het beleid veel waarschijnlijker begon te lijken, veerde de activiteit in de renteswapmarkt enorm op.

Ook van deze markt proberen de traditionele beurzen een graantje mee te pikken door de lancering van futures op renteswaps. Vorig jaar lanceerde Euronext.liffe futures gebaseerd op de tweejarige, vijfjarige en tienjarige renteswaps. De Chicago Board of Trade (CBOT) lanceerde recent vijfjaar- en tienjaarcontracten in de VS. Maar tot op heden valt de liquiditeit in deze futures nog tegen.

Griet DECOCK

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud