Wereldspelers
 © Belgaimage
6 Leestijd

'Snellere, vroegere en meer precieze diagnose maakt enorme besparingen mogelijk'

Onder de verantwoordelijkheid van
Biocartis

De kosten van een kankerbehandeling zijn de voorbije jaren vertienvoudigd. Met snellere, vroegere en meer accurate diagnose kunnen meer doelgerichte behandelingen gegegeven worden. En dat is net wat de maatschappelijke kostprijs van ons gezondheidssysteem zal helpen. Immers, voorkomen is financieel beter dan genezen.

Advertentie

Advertentie

Advertentie

‘Onze gezondheidszorg is een goed systeem, maar er zijn hervormingen nodig om dat ook zo te houden’, zegt Lieven Annemans, gezondheidseconoom aan de Universiteit Gent. Op dit ogenblik spendeert de Belgische overheid 8 procent van het bruto binnenlands product aan gezondheidszorg. Volgens de Studiecommissie voor de Vergrijzing zal dat stijgen naar 10 procent tegen 2040. Nieuwe technologie kan voor een nog sterkere toename zorgen, merkt Annemans op. ‘Tien jaar geleden kostten kankergeneesmiddelen bijvoorbeeld 1.000 euro per maand, nu is dat al het tienvoudige.’ We moeten durven een grens te stellen aan wat maatschappelijk haalbaar is, benadrukt hij.

‘Als een bedrijf met een nieuwe behandeling komt die 100.000 euro kost en die het leven van de patiënt met maar een paar dagen verlengt, vindt iedereen het logisch dat dit product zijn geld niet waard is. Maar als je dat voorbeeld realistischer maakt, wordt het een stuk moeilijker. Is een kankerbehandeling van 50.000 euro die iemands leven met een paar maanden verlengt wel of niet haar geld waard?’ De overheid moet volgens de gezondheidseconoom een duidelijk signaal geven aan de farmaceutische industrie dat innovaties welgekomen zijn, maar dat er een maatschappelijke grens is aan de betalingsbereidheid. ‘We mogen onze kop niet langer in het zand steken voor alle innovaties die op ons afkomen.’

Hogere precisiegeneeskunde

Rudi Pauwels, oprichter en CEO van biodiagnosticabedrijf Biocartis, erkent de financiële uitdaging van de vergrijzing en innovaties. Een van de mogelijkheden om de kostprijs te drukken is volgens hem ‘de juiste therapie voor de juiste patiënt op het juiste moment op de juiste plaats en in de juiste dosis’. Dat uitgangspunt staat te boek als ‘gepersonaliseerde geneeskunde’. Rudi Pauwels zelf verkiest de term ‘hogere precisiegeneeskunde’. ‘Ziek zijn is per definitie een persoonlijk gegeven, en behandelingen zijn dat dus ook.’

We moeten durven een grens stellen aan wat maatschappelijk haalbaar is.
Lieven Annemans Gezondheidseconoom aan de Universiteit Gent

Hogere precisiegeneeskunde schept nieuwe kansen voor de farma-industrie, merkt hij op. ‘De tijd van het laaghangend fruit, waarbij één geneesmiddel zoveel mogelijk patiënten geneest, is lang gepasseerd. De voorbije decennia is de kostprijs van onderzoek en ontwikkeling fenomenaal opgelopen. Om één product te ontwikkelen is vandaag al snel 1 à 2 miljard euro nodig.’ Blockbuster-onderzoek is niet alleen duur, het mislukt ook vaak. ‘De kans dat een dergelijk product in de eerste fase van het klinisch onderzoek uiteindelijk op de markt komt, bedraagt 10 à 15 procent’, merkt Pauwels op.

‘Gerichter onderzoek naar bepaalde types van ziektes en patiënten is de enige manier om met een iets grotere zekerheid een duur en lang ontwikkelingsproces van een therapie goed af te ronden.’ Ook dat heeft een maatschappelijke kostprijs, merkt Annemans op. ‘Hoe meer we evolueren naar precisiegeneeskunde, hoe meer mensen in hokjes belanden waarvoor farmabedrijven specifieke geneesmiddelen ontwikkelen. Die behandelingen zullen vaak prima werken, maar omdat ze gericht zijn op een kleine doelgroep zijn de producten een stuk duurder. Dat kan de totale maatschappelijke kostprijs doen stijgen.’

 © Dieter Telemans © Dieter Telemans

Dominosteentjes

Een van de belangrijkste besparingsmogelijkheden is voorkomen dat mensen ziek worden, en er vroeg bij zijn als het toch gebeurt. ‘De voorbije twintig jaar hebben we ontdekt dat heel wat ziektebeelden geen binair gegeven zijn’, zegt Rudi Pauwels. ‘Je gaat niet in één dag tijd van gezond naar ziek. Bij veel gevallen zoals kanker zie je toch dat er iets aan het mislopen is. Met een biomarker, dat is een drager van genetische informatie in het weefsel, plasma, bloed of urine, kunnen we dat opsporen.’ Heel veel ziekteprocessen zijn te vergelijken met de dominowedstrijden die af en toe op tv te zien zijn, legt hij uit.

‘Het begint met een paar vallende steentjes, maar zodra ze beginnen te vertakken, zijn ze niet meer te stoppen. Als het ziekteproces al volop woedt, zijn de oplossingen veel moeilijker. Vergelijk het met een huis dat in brand staat. Je hebt dan al heel grove middelen nodig om het vuur te blussen. Met een soort rookdetector is een veel gerichtere behandeling mogelijk, met een grotere slaagkans.' Dat is de essentie van IdyllaTM, het biodiagnostisch platform van Biocartis.

Het is niet alleen een verhaal van langer leven, maar ook van langer gezond leven.
Rudi Pauwels oprichter en CEO van biodiagnosticabedrijf Biocartis

‘Ziektes hebben een bepaalde moleculaire signatuur’, verduidelijkt Rudi Pauwels. ‘Het gaat vaak om heel complexe veranderingsprocessen in de genetische code van cellen. IdyllaTM maakt het afgenomen staal vloeibaar zodat de genetische informatie in kankercellen, bacteriën of virussen vrijkomt.’ Dat kan veel onduidelijkheid de wereld uit helpen. ‘Er zijn heel wat ziektes die dezelfde symptomen geven, maar waarvan we op moleculair vlak wel de verschillen kunnen zien. Met onze techniek kunnen we bijvoorbeeld vaststellen of het een virus of een bacterie is die een respiratoire aandoening bij een ziek kind veroorzaakt.’

Genmutaties

Het vaststellen van een ziekte is één ding, matchen met de juiste therapie iets heel anders, legt Rudi Pauwels uit. ‘Neem het voorbeeld van darmkankers waarvan sommige worden aangedreven door mutatie A, andere door B, of C, of… Als die kanker is vastgesteld, helpt IdyllaTM om te bepalen wat de kankerdrijvende genmutaties zijn. Dat geeft artsen dan de benodigde informatie om te kiezen voor een behandeling met product A of B of C.’ Net zoals virussen evolueert kanker voortdurend. Een test is altijd een momentopname, legt Rudi Pauwels uit.

‘Het kan zijn dat een product in een kankertherapie zijn job wel doet, maar dat er iets in de tumor zelf verandert waardoor die door de mazen van het net glipt en toch kan voortwoekeren.’ ‘Tot dusver moeten we jammer genoeg wachten tot dat probleem zich voordoet’, stipt de onderzoeker aan. ‘Als een patiënt na een paar maanden op controle komt, kunnen we onder de scanner zien of het kankergezwel afgeremd of gegroeid is. Bij Biocartis zijn we op dit ogenblik bezig om testen te ontwikkelen die in het plasma een beetje van dat kanker-DNA opsporen. Zo kun je sneller zien of de therapie werkt.’

Big picture

Biocartis ontwikkelt testen die vandaag tot meer efficiënte therapeutische beslissingen kunnen leiden. Het doel van geneeskunde en gezondheidszorg is eerst en vooral om de gezonde periode zo lang mogelijk te maken, benadrukt Pauwels. ‘Het is niet alleen een verhaal van langer leven, maar ook van langer gezond leven.’ Daar heeft hij zelf al een enorme bijdrage aan geleverd. De anti-HIVmedicijnen die Pauwels twintig jaar geleden ontwikkelde met Tibotec- Virco zijn vandaag nog altijd courante behandelingen voor HIV. Zo heeft hij wereldwijd al tientallen miljoenen levensjaren toegevoegd, al blijft dat voor hem iets abstract. ‘Je kunt het nooit helemaal bevatten. Natuurlijk doet het iets als je iemand die al afscheid aan het nemen was van het leven dankzij die geneesmiddelen weer ziet openbloeien. Ik denk niet in termen van getallen, maar vraag me af welke schrijver, poëet, politicus,… daardoor is gered.’ You never walk alone, benadrukt hij. ‘Je kunt ambitie en dromen hebben, maar zonder het juiste team van mensen realiseer je die niet. Er zijn veel medestrijders die niet vaak in de aandacht staan, maar die minstens even belangrijk zijn.’

Advertentie

Advertentie