Christopher Nolan: Spelen met iconen

Christopher Nolan volgt zijn gelauwerde 'Memento' op met 'Insomnia', een Amerikaanse studiothriller met Al Pacino en Robin Williams in de hoofdrollen. Niet omdat hij zijn ziel verkocht heeft, zegt hij zelf, maar omdat hij met Hollywood wou experimenteren.

Het laatste wat we verwacht hadden van Christopher Nolan, was dat hij de Hollywood-remake zou draaien van een sterke Europese film. Nolan is tenslotte de man die 'Memento' heeft gemaakt, een van de meest creatieve films die de Engelstalige wereld de voorbije jaren had voortgebracht. Wat interesseerde hem dan in 's hemelsnaam een verhaal dat iemand anders al verteld had, en dan nog op voortreffelijke wijze? In 1997 pakte de Noorse cineast Erik Skjoldbjærg uit met de harde thriller 'Insomnia', waarin Stellan Skarsgård een moreel twijfelachtige rechercheur speelt die in het Hoge Noorden een moordzaak moet helpen oplossen en in botsing komt met zijn eigen geweten. In de Hollywood-versie worden de hoofdrollen vertolkt door Al Pacino en Robin Williams en is het personage van de rechercheur een stuk sympathieker dan in het origineel. Maar, legt Nolan uit, daar zit een hele redenering achter die van zijn 'Insomnia' iets heel anders maakt dan een loutere hervertelling van dezelfde historie.

Het is niet ongewoon dat Amerikanen Europese films opnieuw maken, maar jij bent een Brit.

Christopher Nolan: (lacht) 'Vroeger had je zelfs het fenomeen dat Europeanen hun eigen films opnieuw deden, wat ik nooit heb begrepen. Erik Skjoldbjærg, de maker van het originele 'Insomnia', wou dat met alle geweld vermijden en dat was heel verstandig van hem. Het eerste wat Hollywood je voorstelt, is je eerste film te hermaken, en als je dan niet meteen iets anders klaar hebt liggen, kan je soms verleid worden om dat te doen. Gelukkig begreep ik dat zoiets waanzin was.'

Was Skjoldbjærg opgezet met het idee dat zijn film opnieuw gemaakt zou worden?

Nolan: 'Je moet weten dat Hollywood de remakerechten koopt zonder een aanduiding te geven van wat ze er precies mee gaan doen. Ik denk dat hij ervan uitging dat het zo'n standaardremake zou worden. Hij zei me dat hij zich zorgen maakte toen hij hoorde dat ik het zou regisseren omdat hij mijn vorige films zo goed vond. (lacht) Ik denk dat hij er wel blij mee is, omdat hij weet dat een Amerikaanse remake veel mensen ertoe zal brengen het origineel ook eens te bekijken. Het Noorse 'Insomnia' is nu alvast veel vaker op tv te zien dan voordien en dat pleziert mij ook. Hij heeft het verdiend.'

Heeft het succes van 'Memento' u deze kans opgeleverd?

Nolan: 'Nee, ik was al met 'Insomnia' bezig toen 'Memento' nog in de zalen moest komen. Waar ik heel blij mee ben, want het bespaart me de anders onvermijdelijke vergelijkingen. Het was heel vreemd te zien hoe 'Memento' overal ten wereld aansloeg, ook al omdat ik op dat moment zo verdiept was in 'Insomnia'. Toen ik na de opnames terugkwam in L.A. werd ik opeens herkend in restaurants en zo. Heel bizar.'

Section Eight, het productiebedrijf van Steven Soderbergh en George Clooney, staat ook op de generiek. Wat is hun bijdrage geweest aan de film?

Nolan: 'Steven Soderbergh is degene die me bij Warner Bros heeft binnengeloodst. Hij heeft ervoor gezorgd dat ze 'Memento' bekeken, want op dat moment had niemand er al van gehoord en hadden we zelfs nog geen distributiepartner. Op mijn verzoek is hij dan bij 'Insomnia' aan boord gestapt als uitvoerend producent, en aangezien hij en George Clooney samen een bedrijf runnen, is George ook meegekomen. De reden waarom ik Steven per se erbij wou, was dat ik iemand nodig had om me te begeleiden bij het maken van een studiofilm. Ik had het tenslotte nooit eerder gedaan.'

Soderbergh heeft nu de reputatie dat hij intelligente mainstreamcinema maakt. Was dat wat u ook met 'Insomnia' wou proberen?

Nolan: 'Ja, in die zin dat de oude films en filmmakers die ik voor ogen had als inspiratiebronnen voor deze film dat deden. Ik denk aan Hitchcock en Orson Welles. Aan de andere kant zag ik 'Memento' ook al als mainstreamcinema, nooit als een kunstfilm. Ik heb altijd gevonden dat iedereen de commerciële mogelijkheden van die film onderschatte. Al was ik ook verrast hoeveel mensen hem uiteindelijk zijn gaan bekijken.'

Uw versie van 'Insomnia' is een stuk minder kil en hard dan het origineel. Heeft u dat gedaan omdat dit een studiofilm was?

Nolan: 'Het hangt ervan af hoe je het bekijkt. Het is altijd mijn bedoeling geweest dit verhaal om te vormen tot een klassiek hollywoodiaans zinnenspel, het soort politiedrama waar de studio's vijftig jaar geleden heel sterk in waren. Dat was wat me interesseerde en daarom wou ik er een sympathiek hoofdpersonage van maken, de spreekwoordelijke rechercheur zoals we die kennen van Amerikaanse films. Er is nooit sprake geweest van druk vanwege de studio om de personages minder hard te maken. De meeste mensen onderschatten hoe cynisch de studio's staan tegenover dit soort positieve personages. Hoofdfiguren uit Hollywood-films mogen in wezen doen wat ze willen, zolang ze maar door bepaalde hoepels springen om hun daden te rechtvaardigen. Dat was trouwens iets wat ik in 'Memento' wou aankaarten met het wraakverhaal. Zeker wat politiepersonages betreft, is er een enorme tolerantie tegenover hoe ze hun taak verrichten. Tegenwoordig zie je in Hollywood-films niets anders dan heel pragmatische flikken die de behoefte voelen erop uit trekken om boeven onder hun kont te schoppen. Ik was meer geïnteresseerd in een ouderwetse dynamiek en moraliteit, zij het met een moderne blik. Je kan niet zomaar Goed en Kwaad scheiden in deze film. Maar die verandering was voor mij nodig. In mijn ogen is het originele 'Insomnia' perfect en onverbeterbaar. Maar ik zag een manier om met hetzelfde uitganspunt een heel ander soort film te maken.'

Is dat ook de reden waarom de film weer eindigt met de nood om boete te doen voor je misdaden?

Nolan: 'Ja, al was het mij meer te doen om verlossing dan om boete. Uiteindelijk wordt hij verlost van zijn zonden. Hij hoeft niet terug naar Los Angeles om rekenschap te geven van wat daar allemaal gebeurd is. Ik zie dat einde niet als een straf.'

Was het een bewuste keuze 'Insomnia' op een veel conventionelere manier te vertellen?

Nolan: 'De manier van vertellen wordt bepaald door het verhaal, en vooral door het standpunt van het hoofdpersonage. Dat subjectieve is wat me enorm boeit. Will Dormer, de hoofdfiguur uit 'Insomnia', maakt een heel lineaire ervaring mee, een soort sneeuwbaleffect of een schroef die stelselmatig dieper wordt gedraaid. Dat gevoel wil je dan via de structuur meegeven. Aan de andere kant heeft het feit dat ik in mijn twee vorige films geëxperimenteerd heb met ongewone chronologie, ervoor gezorgd dat ik de voordelen en mogelijkheden van de conventionele structuur weer kan appreciëren. Uiteindelijk is het een ongelooflijk verfijnd instrument om tijd, ruimte en standpunt te manipuleren en zo het publiek voor je verhaal te winnen. Waarschijnlijk is dat ook de reden waarom ik zo aangetrokken werd door iets als 'Insomnia'. Op het eerste gezicht lijkt het een eenvoudig verhaal, maar hopelijk geeft dat de kijker de kans de diepere lagen te ontdekken.'

Naar het schijnt heeft u zich ook laten inspireren door 'Days of Heaven' en 'The Thin Red Line'. In welke zin?

Nolan: 'De fotografie. Ik ben een enorme fan van Terrence Malicks films, maar in het bijzonder van het camerawerk en de belichting. Malick is altijd het referentiepunt geweest voor mezelf en mijn cameraman, Wally Pfister. In de twee films die we samen hebben gemaakt en zeker in 'Insomnia' wou ik streven naar zoveel mogelijk naturalisme in de fotografie. En daar is Malick ook altijd een grote voorstander van geweest, om te werken zonder beeldfilters, overstilering of manipulatie van het beeld.'

Heeft u Al Pacino gekozen voor de hoofdrol omdat hij met zijn carrière het prototype is van de flik die u voor ogen had?

Nolan: 'Nee! Ik denk dat ze me buitengeschopt hadden als ik zoiets had gezegd. Het feit dat hij zoveel memorabele politieagenten heeft gespeeld, is natuurlijk wel een van de redenen waarom ik aan hem gedacht heb. Maar essentiëler was dat het hoofdpersonage aan niemand kan zeggen wat hij denkt en waarom hij bepaalde dingen doet. Wat betekent dat je het als filmmaker moet stellen zonder dialogen als hulpmiddel om iets uit te leggen. Dus heb je een acteur nodig die morele intelligentie kan uitbeelden, die door zijn ogen en uitdrukkingen en gebaren het verhaal kan uitleggen aan het publiek. En Al Pacino kan dat. Iedereen snapt probleemloos waar 'Insomnia' over gaat, en dat komt uitsluitend door zijn vertolking.'

Nolan: 'Daar ben ik nog niet uit. Ik woon nu al vijf jaar in Los Angeles, maar ik ga nog geregeld naar Engeland. Ik ben half Amerikaans-half Engels, dus ik pendel al mijn hele leven. Ik weet absoluut zeker dat mijn vrouw geen zin heeft om de rest van haar dagen in Los Angeles door te brengen. We zien wel.'

Nolan: 'Het is vreemd twee nationaliteiten te hebben. Ik heb altijd al moeten uitleggen wat het verschil is tussen die twee culturen. Nu spitst zich dat meestal toe op de reacties van het publiek. Van 'Memento' werd bijvoorbeeld vaak gezegd dat het een heel Europese film is. Ik moet zeggen dat ik niet weet wat daarmee bedoeld wordt. Iedereen in Europa kijkt naar Amerikaanse films. Daar groeit de hele wereld mee op. Hollywood behoort in mijn ogen niet toe aan Amerika. Het is een universele taal die toevallig een Amerikaans accent heeft. De mensen die Hollywood-films maken, komen van over de hele wereld, en dat vind ik geweldig. Ik heb nooit geloofd in een nationalistische visie op cinema. Het idee dat films een volksaard moeten weerspiegelen, is volledig fout. Ik begrijp dat je zo kan reageren tegen de heerschappij van Hollywood, maar het komt er in wezen op neer dat je aan cineasten zegt wat voor verhalen ze moeten vertellen. Zo'n uitgangspunt kan onmogelijk productief zijn. Het enige idee dat ten grondslag ligt aan Hollywood-films, is commercieel, en dat vind ik bizar genoeg een stuk eerlijker.'

Tot slot nog een onnozele vraag. U bent een overtuigde 'Star Wars'-fan. Is dat de reden waarom we op een bepaald moment twee politieagenten over de walkietalkie horen communiceren als 'O.B.1 to O.B.2'?

Nolan: (lacht) 'Nee! Toen we die scène draaiden, had ik zelfs niet door dat je het in die zin kon begrijpen. Ik heb het pas gemerkt toen het publiek bij de eerste testvisie moest lachen. Die politieagent zegt niet 'O.B.1' maar 'O.P.1', wat een afkorting is voor 'Observation Post 1'. En dat is bestaand politiejargon. Acteurs doen niets liever dan het echte jargon gebruiken. We hadden een raadgever op de set die alles tot in de details uitlegde. Daar komt het vandaan.'

'Insomnia' komt volgende week in de zalen.

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud