Het Theaterfestival: Theater met karakter

Vandaag wordt in het Brusselse Kaaitheater de aftrap gegeven voor de 16de editie van het jaarlijkse Nederlands-Vlaamse Theaterfestival. De 15 meest 'belangwekkende' producties uit het voorbije seizoen, waarvan vijf uit het jeugdtheater, worden er tot 8 september nog even op een rijtje gezet. Volgens de voorzitter van de volwassenenjury, Luk van den Dries, woog bij de selectie niet zozeer het vakmanschap, dan wel het lef waarmee makers het medium doorploegden.

Voorzichtigheid kan de jury moeilijk verweten worden in de keuze van voorstellingen. Zo is het feit dat maar liefst de helft van de winnende volwassenenproducties werd gemaakt door Zuidelijk Toneel Hollandia en Het Toneelhuis samen op zijn minst gedurfd, en ook de nominatie van een net afgestudeerd regisseur als Ivan Vrambout is niet vanzelfsprekend. De beslissing van de festivaljury is er dan ook een geweest voor afzonderlijke producties, zonder rekening te houden met de aard of de meervoudige aanwezigheid van een gezelschap. 'We hebben geprobeerd politieke lijstjes uit onze selectie te weren en in de plaats op zoek te gaan naar afzonderlijke momenten in het theater die een grote kracht hebben vandaag', zegt Luk van den Dries. 'We willen het publiek en de theatermakers wijzen op die producties waarvan de juryleden vinden dat het kiemen zijn voor de verdere ontwikkeling van het medium. Dat het festival dit seizoen veeleer vooruitwijzend is dan bevestigend, vind ik een goede zaak. Het is niet vanzelfsprekend om met negen mensen tot een dergelijke consensus te komen, maar dit jaar was de kwaliteit van onze gesprekken goed en dat maakt dat de selectie wat controversiëler is. Eigenlijk hoort dat ook zo, vind ik.'

'We tonen veeleer de uithoeken van het veld dan wat in het midden gebeurt. Daarom wordt de term 'belangwekkend' gebruikt, en gaan we er niet per se vanuit ook de 'beste' voorstellingen te tonen. Dat is een groot verschil. Je kan een uitstekend gemaakte productie hebben als 'Midsummernightdream' van De Paardenkathedraal, die volle zalen trekt, maar die naar het gevoel van de jury toch net dat schurende mist om het echt belangwekkend te maken. Er vallen dan ook erg sterke producties buiten de selectie die behoren tot het goedgemaakte, veeleer toegankelijke repertoiretoneel.'

'Wij zijn niet bezig met goedgemaakt toneel of met het zo goed mogelijk in kaart brengen van een landschap. Als we representativiteit zouden nastreven zou hier zeker een enscenering van 'Coriolanus' moeten tussen staan, want dit seizoen waren er twee producties van deze tekst die normaal weinig gespeeld wordt. Of zo valt dit seizoen op dat het onderzoek naar nieuwe media ontbreekt, waar we vorig seizoen op dat vlak nog interessant werk hadden. Ook de aanwezigheid van een dj in heel wat voorstellingen vandaag, is in deze selectie niet zo aanwezig. In die zin coveren we niet het hele landschap, al zou je aan de hand van alle theaterfestivalselecties wel een interessante theatergeschiedenis van onze gebieden kunnen schrijven. Onze selectie is er in eerste instantie een op karakter, waarbij vooral het enthousiasme van de groep van de jury belangrijk is geweest, veeleer dan dat we actief op zoek zijn gegaan naar een bepaald soort theater. Er was geen enkele opgelegde norm. Achteraf zagen we wel dat we ons vooral hebben laten leiden door felheid, hevigheid in de beroering. Het was dus niet programmatisch bedoeld om jonge groepen een kans te geven of Het Toneelhuis en Hollandia eens extra in de aandacht te plaatsen.'

Toch is het natuurlijk opvallend dat ZT Hollandia met maar liefst drie producties werd geselecteerd: 'Truus en Connie' en 'Gen [What dare I think?]' in een regie van Johan Simons, en 'Zwanenmeer' in een regie van de jonge theatermaakster Sanne van Rijn, met muziek van Paul Koek. Het Toneelhuis van zijn kant zag met 'Asem' en 'L. King of Pain' twee ensceneringen van artistiek leider Luk Perceval op de affiche verschijnen.

Van den Dries: 'We hebben nooit de overweging gemaakt dat een groep die al eens in de selectie zit, geen tweede of derde voorstelling mocht hebben. Dan ben je bezig met een evenwichtsoefening en het zo goed mogelijk representeren van een heel landschap, maar dat was niet wat wij wilden. Blijkbaar maakt Hollandia een ongelooflijk productieve periode door na de fusie met het Zuidelijk Toneel. De schaalvergroting heeft ervoor gezorgd dat het gezelschap nog meer de deuren heeft opengegooid en nog sterker op zoek is gegaan naar zijn eigen creativiteit. Dat leidt tot onderzoek naar andere vormen van theatraliteit en het samengaan met muziek, een parcours waar Paul Koek al veel langer mee bezig is. Sanne van Rijn is een totaal nieuwe theatermaker, zodat je haar voorstelling bij Hollandia evengoed onder de noemer jong en beloftevol kan schuiven. Twee keer Het Toneelhuis en twee keer Luk Perceval is voor sommigen misschien ook verrassend, maar het is toch opvallend hoe hij dit jaar zijn definities heeft verlegd. Zo was 'Asem' een totaal andere Perceval dan we totnogtoe gewend waren, ongelooflijk verstild, klein, ingehouden, totaal onexuberant over een onderwerp dat je koud maakt vanbinnen. Een manier waarop het debat over incest genuanceerder gevoerd kan worden dan doorgaans gebeurt. In 'L. King of Pain' krijg je dan weer een verhaal dat verscheurend is op het vlak van seniliteit, wat dat in een brein teweegbrengt en hoe een omgeving daarop reageert. Het verhaal van Shakespeare wordt het verhaal van een oude man die langzaam desintegreert en dat wordt op een verbluffende manier theatraal waargemaakt.'

Andere oudgedienden in de selectie zijn het Brusselse Needcompany met 'Images of Affection', een jubileumproductie naar aanleiding van het 15-jarige jubileum van de groep in een regie van Jan Lauwers en 'Vandeneedevandeschrijvervandekoningendiderot', een samenwerking tussen de Antwerpse groepen Tg Stan en De Koe en het Amsterdamse Maatschappij Discordia. Een beetje een eenzaat is 'Yasser' van Toneelschuur Producties en acteur Sabri Saad El Hamus in een regie van Ernst Braches. Hoewel 'Yasser' qua acteerstijl en omgaan met de tekstbehandeling een vrij klassieke voorstelling is, was volgens Van den Dries de jury het al snel volmondig eens over de nominatie: 'De thematiek is bijzonder actueel en de felheid van het personage dat op zoek gaat naar een eigen identiteit tussen heel verschillende strekkingen maakt de voorstelling explosief en radicaal. Het personage moet als Arabier een joodse Shylock-figuur gestalte geven en dat levert een boeiend intern conflict op.'

Drie jonge theatermakers of groepen staan mee op de affiche: naast Sanne van Rijn bij Hollandia werden ook het collectief Olympique Dramatique met 'De Krippel' en Action Malaise met 'Vive L'Afrique' belangwekkend genoeg bevonden. Van den Dries: 'Het is duidelijk dat er vandaag geen gebrek is aan interessante jonge theatermakers. Onder hun eigen artistieke identiteit of onder de paraplu van een bestaande groep dienen zich nieuwe krachten aan met een eigen theatertaal die zorgen voor doorstroming, en dat vind ik belangrijk. Bij iemand als Sanne van Rijn gaat het om een onderzoek naar het integreren van de banaliteit in het theater, waarbij mensen uit een bejaardentehuis op een ontroerende wijze worden opgevoerd. Heel anders is dan weer het ongelooflijke 'schmieren' of vettig spelen bij Olympique Dramatique, die zich door sterke karikaturale figuren te scheppen wagen aan een vorm van theater die lange tijd een beetje taboe is geweest. Dat tiendubbel aandikken vind je ook terug in het werk van Stan en De Koe. Voor deze jonge mensen betekent een selectie een vorm van erkenning voor de artistieke kwaliteit van wat ze doen, van een eigen stem binnen het veld, met alle neveneffecten vandien naar subsidiëring toe. Zo werd 'Vive l'Afrique' gemaakt met wat schaars productiegeld van Limelight. Nu zullen de werkingsmogelijkheden van Ivan Vrambout ongetwijfeld groter worden. Dat geldt ook voor Sanne van Rijn, die bij een groot deel van de Nederlandse pers omstreden is. Zo'n selectie maakt dat zich een duidelijke voorstem aandient, wat haar positie misschien wat kan versterken.'

Sinds vorige editie bestaat de mogelijkheid ook producties uit het jongerencircuit voor het festival te nomineren. Een onafhankelijk opererende jury onder de hoede van Bregje Boonstra koos uit het aanbod drie Nederlandse producties: 'Alles', een tekst van Esther Gerritsen in een regie van Daniëlle Wagenaar bij Het Syndicaat, Molières 'De ingebeelde zieke' door Theatergroep Wederzijds en Theater Gnaffel en 'Over wat is en wat waar is' van Koos Terpstra bij Artemis geënsceneerd door Matthijs Rümke.

Uit België komt 'Peer' van Noël Fischer bij Laika en De Blauwe Engel en 'Ola Pola Potloodgat', een duet van Pascale Platel en Randi de Vlieghe voor Bronks Jeugdtheater dat eerder al de 1.000 Watt-prijs mocht binnenrijven. Voorlopig fungeren beide jury's nog volledig onafhankelijk van elkaar, na hooguit even een babbel over welke criteria al dan niet gehanteerd kunnen worden bij het op zoek gaan naar interessant werk. Ook het uitdiepen van vormelijke of thematische lijnen van gelijkheid tussen volwassenen- en jeugdtheater is er voorlopig niet bij, hoewel heel wat van het jongerenwerk evengoed door kijkers op leeftijd genoten kan worden.

Dat de theaterfestivalselectie dit jaar in de Nederlandse pers hier en daar werd aangevallen als te eenzijdig Vlaams, is volgens Luk van den Dries niet helemaal terecht, zeker niet wanneer je tegelijk naar het jeugd- en volwassenentheater kijkt. 'Het klopt wel dat er een groot en steeds groter wordend verschil optreedt tussen Vlaanderen en Nederland', zegt hij. 'We spreken wel altijd van één speelgebied, maar eigenlijk zijn het twee erg verschillende theatrale contexten, waarbij ik het gevoel heb dat Nederland minder dan vroeger openstaat voor radicale vormen van theatraliteit en veeleer kiest voor goedgemaakte, enigszins publieksvriendelijke vormen. In Vlaanderen is nog steeds een grotere honger naar theater dat niet meteen consumptiegericht is of sliktoneel moet zijn, maar dat veeleer explosief is van karakter.'

'Het Theaterfestival 2002' loopt van 28 augustus tot 8 september in Brussel, met het Kaaitheater als festivalcentrum en van 5 tot 15 september in Amsterdam (inlichtingen en reservatie: 02/201.59.59 of www.theaterfestival.org ).

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud