'Rusland voor beginners': Rusland als metafoor

(tijd-cultuur) - Van 1989 tot 1994 vormden Johan Dehollander, Ryszard Turbiasz en Dirk van Dijck het eigengereide theatertrio 'de Vereniging van de Enthousiasten voor het Reële en Universele'. In 'Rusland voor beginners', een coproductie van DAStheater met KVS/De Bottelarij, kruipen ze voor het eerst weer samen op het podium, bijgestaan door enkele verwante zielen. Met de titel als inspirator verzamelden ze uiteenlopend materiaal om er volgens een heel eigen logica een mini-universum uit op te trekken.

Niet dat het de bedoeling was van 'Rusland voor beginners' een heuse reünietournee van De Enthousiasten te maken. Om die nostalgische reflex te vermijden, werden net andere sterke spelers als Robby Cleiren, Didier de Neck en An Miller of scenograaf Stef Stessel in het collectieve werkproces betrokken. Gaandeweg kwamen daar nog drie cellisten, zanger Noël van Kest en Alain de Neck bij. Toch doorademt het spraakmakende verleden van Dehollander, Turbiasz en Van Dijck nog het project. In voorstellingen als 'Marche funèbre pour chat', 'We liegen', 'Een man alleen is in slecht gezelschap', 'Karamazow goes crazy', 'Faust? Moet kunnen!' en 'Kleine remedie tegen de hoest' ontwikkelden ze een licht absurdistische, erg beeldende theatervorm. Na de ontbinding van de groep ging ieder een eigen weg: Dehollander zou spelen en regisseren en is co-artistiek leider van DAStheater, Turbiasz engageerde zich in De Onderneming en Van Dyck trok naar Brazilië voor een ontwikkelingssamenwerkingsproject.

Op vraag van Dehollander, bij wie de titel 'Rusland voor beginners' al langer in het achterhoofd zat te brommen, werd een nieuwe constellatie van spelers bij elkaar gebracht. 'Deze voorstelling ligt zeker in de geest van wat De Enthousiasten deden', zegt Robby Cleiren, een van de kernleden van de Antwerpse theatergroep De Roovers. 'Je voelt onmiddellijk dat ze een bijzondere chemie met elkaar hebben. Als Johan aan Dirk en Ryszard vraagt: doe je mee, het heet 'Rusland voor beginners', hoeft hij geen woord meer te zeggen om een 'ja' te krijgen. Tegenover hun gewicht, voel ik me opnieuw een beginner en word je gedwongen ook zelf een handdoek in de ring te gooien, ook al leidt dat soms tot schaamteloos kinderachtig gedrag.'

Meer dan een titel was er dus niet toen de eerste repetities werden gehouden. Johan Dehollander vond hem in een essaybundel van Karl van het Reve, Ruslandkenner en vertaler. Wel was hij al langer bezig met het tapen van interessante televisiereportages en verzamelde hij beeldmateriaal en een boekenlijstje. Doorheen de repetities zouden gaandeweg heel uiteenlopende genres en disciplines, van circus over sport, film en beeldende kunst naar muziek en dans worden aangeboord. KVS-dramaturg Ivo Kuyl: 'De hele tijd heeft die titel gewerkt als iets dat prikkelt, enkele woorden die de geesten aan het werk zetten. Hij is dus niet het resultaat van een uitgewerkt idee, maar werkte als een katalysator en raakte bepaalde sporen aan die dan verder ontdekt konden worden. Zeker voor we naar Sint-Petersburg gingen, wist eigenlijk niemand waar het stuk over zou gaan.'

Cleiren: 'In de documentaires die we de eerste maanden bekeken en de teksten die we lazen, kwamen wel thema's terug, zoals vergankelijkeheid, macht, schoonheid en kunst. Het was zeker niet de bedoeling een soort 'Assimil' over Rusland, over de geschiedenis van het tsarisme of de Sovjet-Unie te maken. Rusland wordt gebruikt als metafoor om het over een hele hoop andere dingen te hebben. Een thema is bijvoorbeeld hoe systemen ontstaan en vervallen en de grens tussen macht en onmacht.'

Beslissend in de materiaalkeuze was de tiendaagse reis naar Sint-Petersburg die de groep samen ondernam. Cleiren: 'Die reis was veel meer dan een toeristenuitstapje. In eerste instantie was het echt een studiereis, waar we indrukken zouden kunnen opdoen die we achteraf konden gebruiken. Zo hebben we een toneelgroep gezocht, een beeldhouwerskolonie of het platteland, om ook wat anders te zien dan deze cultuurstad.'

Ivo Kuyl: 'Een van de hoogtepunten was het bezoek aan een home voor gepensioneerde kunstenaars met een gemiddelde leeftijd van tachtig jaar.'

Cleiren: 'Omdat we met een taalprobleem hadden, begonnen die mensen op een gegeven moment te zingen. Na een tijd vroegen ze dan ook aan ons om voor hen te zingen. Dat zijn van die rare ontmoetingen die hun weg in de voorstelling hebben gevonden. In die zin vertelt de voorstelling ook echt iets over hoe we met deze groep de afgelopen maanden zijn samengekomen. Dat soort gezamenlijke ervaringen zorgde voor een heel speciale werking, ook al is het niet te vangen voor één welbekend stramien.'

'Rusland voor beginners' is opgebouwd uit een reeks schijnbaar losstaande scènes, die zowel visueel als muzikaal in elkaar haken. Politiek, poëzie, gymnastiek, humor en kleinmenselijke toestanden allerhande wisselen af en groeien uit tot een heel eigen universum, waarmee de toeschouwer vrijelijk aan de slag kan gaan. Cleiren: 'In de voorstellingen van De Enthousiasten werd nooit vanuit één stuk of tekst vertrokken, maar werd een eigen wereldje geschapen waar absurdisme, straffe uitvallen en rare beelden een plek vonden. Het is een uniek parcours, waarbij er geen eenduidige vertrekbasis is. Johan stuurt het geheel van de voorstelling in belangrijke mate, maar daarnaast heeft iedereen zijn inbreng. Het moeilijke is natuurlijk dat wanneer de verschillende stemmen te ver uit elkaar gaan liggen, er weinig inhoudelijk referentiemateriaal is om argumenten uit te putten. Er is geen tekst die het laatste woord heeft. Dat maakt het werkproces veel complexer. Als je als speler een bestaande tekst moet brengen, heb je zelfs op een minder geïnspireerde dag altijd die houvast. Nu is dat niet zo: het moet echt op het scherp van de snee gespeeld worden, of het lukt niet. Je wil met zo'n groep mensen toch een extreem statement doen, zonder in een compromis te belanden.'

Ivo Kuyl: 'Je krijgt heel verschillende logica's die dan samen moeten komen en soms ook botsen. Door het assembleren van teksten krijg je toch zoiets als een minimale narratieve structuur. Daarnaast heb je nog een logica van het visuele met soms heel andere normen van tijdsbesef. Een beeld kan heel absurd zijn en niet decodeerbaar binnen wat we kennen in het theater of zelfs de dagelijkse werkelijkheid. Andere scènes moet je dan weer bijna lezen zoals je naar muziek luistert, volgens een soort associatieve logica. Daardoor ontstaan verschillende lagen en die ook veel vragen oproepen. Moet je die andere logica dan verdragen of moet je toch verder zoeken naar die vertrouwde narratieve structuur? En moet je wel altijd kunnen weten waar het over gaat? In muziek weet je dat toch ook niet? Uiteindelijk is het enige wat je zeker weet dat wat er op de scène gebeurt je raakt of niet.'

'Rusland voor beginners' wordt van 15 (première) tot 23 november en van 10 tot 13 december gespeeld in De Bottelarij/KVS, Molenbeek (informatie en reservering: 02/412.70.70), van 27 november tot 7 december in de Vooruit, Gent (09/267.28.28) en van 17 tot 19 december in Stuk, Leuven (016/320.320).

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud