Naema Tahir over haar verhalenbundel 'Kostbaar bezit'

(tijd) - Moslimvrouwen worden vandaag met de regelmaat van de klok afgeschilderd als slachtoffers van een cultuur die sterk de nadruk legt op vrouwelijke maagdelijkheid en mannelijke eer. Dat beeld wil de Nederlands-Pakistaanse schrijfster Naema Tahir bijstellen in haar verhalenbundel 'Kostbaar bezit'. Ze doet dat door aan haar Pakistaanse vrouwelijke hoofdpersonen een uitgesproken erotische stem te geven.

Naema Tahir: 'Net als de hoofdfiguur uit mijn eerste verhaal woonde ik als kind in Nederland en ging ik in de vakanties naar Pakistan. Mijn ouders legden er in Nederland altijd de nadruk op dat ons eigen gezin heilig was, terwijl alles wat 'daarbuiten' viel, dat niet was. Zodra we in Pakistan waren, werd de buitenwereld niet langer als vijandig voorgesteld. Ons gezin werd daar als het ware oneindig vermenigvuldigd. Op vakantie in Pakistan maakte ik voor het eerst kennis met mijn mannelijke familieleden, mijn ooms en neven. Hoewel die mensen familie waren, waren het voor mij toch vreemden, omdat ik ze nooit had ontmoet. In mijn verhaal verbeeld ik me dat een jong meisje een van haar ooms verleidt. In een cultuur met veel taboes, zoals de Pakistaanse, waarin meisjes niet kunnen praten met hun moeder en de hele tijd in huis opgesloten zitten, zijn er veel driften die geen uitweg vinden. Ik heb het in mijn eerste verhaal niet over de vraag of het goed of slecht is wat dat meisje en die oom doen. Het gaat erom dat mijn vrouwelijke hoofdpersoon een uitlaatklep voor haar seksuele energie zoekt. En paradoxaal genoeg is de relatie met de oom - iemand van het grote gezin - de meest haalbare vorm van seksualiteit voor haar.'

Hoe hebt u het ervaren om tussen twee culturen te leven?

Tahir: 'Ik ben opgegroeid met het idee dat de buitenwereld, de wereld buiten ons Pakistaanse gezin, niet goed is. Mij is ingeprent dat ik koste wat het kost 'anders' moest blijven. Maar ik werd toch gefascineerd door mijn blanke medemens, die ik als kind grondig geobserveerd heb. Veel radicale moslims beschouwen blanke vrouwen als 'hoeren'. Mijn ouders stelden het niet zo scherp, maar dat nam niet weg dat ook zij het gedrag van westerse vrouwen heel eigenaardig vonden. Ze vroegen zich verbijsterd af waarom blanke vrouwen de hele tijd 'rondlopen op straat'. Ze begrepen ook niet dat vrouwen roken, en al zeker niet dat sommige westerse vrouwen niet trouwen.'

Een van de verhalen in 'Kostbaar bezit' gaat over een gearrangeerd huwelijk. Welke rol spelen dergelijke verbintenissen vandaag nog in Pakistan?

Tahir: 'In de Indische cultuur is het nog steeds gebruikelijk om op die manier te trouwen. Het heeft zelfs aan populariteit gewonnen. Je hebt er veel gradaties in, van 'gedwongen' tot 'gearrangeerd' en 'geassisteerd'. Vandaag wordt in Pakistan veel meer over die dingen gepraat. Het gebeurt ook vaker dan vroeger dat zo'n huwelijk spaak loopt, want het is veel makkelijker geworden om te scheiden.'

'Ik heb in mijn boek geen moraliserende uitspraken willen doen over het fenomeen van de gearrangeerde huwelijken. Ik wil niet beweren dat het fout is, al staat voor mij persoonlijk de keuzevrijheid voorop. Tegelijk wil ik gearrangeerde huwelijken ook niet bagatelliseren. In 'Kostbaar bezit' wou ik de consequenties van dergelijke verbintenissen onderzoeken. Want moslima's gaan ervan uit dat verliefdheid en seksualiteit wel zullen volgen na het huwelijk. Maar of het allemaal zo uitdraait als ze zich voorstellen, betwijfel ik. Mensen die een gearrangeerd huwelijk aangaan, hebben noodgedwongen andere verwachtingen. De hoogste verwachting die je mag koesteren, is dat je op termijn in een goede verstandhouding zal kunnen leven.'

Uw vrouwelijke hoofdpersoon die een gearrangeerd huwelijk aangaat, is wel heel manipulatief.

Tahir: 'Ik heb veel boeken gelezen over vrouwen die in een gearrangeerd huwelijk terechtkomen, fictieve en waar gebeurde. In die boeken worden vrouwen al te vaak voorgesteld als slachtoffer. De klemtoon ligt op het maagd zijn, op het al of niet geschonden maagdenvlies en op de ontmaagding. Ik ben ervan overtuigd dat er ook een andere kant aan dat soort verhalen zit. Volgens mij zijn er ook in de culturen die ik beschrijf veel vrouwen die met seksualiteit kennismaken voor het huwelijk. In mijn boek wou ik een krachtige vrouw neerzetten, iemand die op een calculerende manier haar toekomstige man manipuleert. Ze besluit op haar huwelijksfeest heel weloverwogen de rol van onschuldige maagd te spelen. Ze gedraagt zich onderdanig en slaat haar ogen neer als uiting van haar luttele levenservaring, terwijl zij juist diegene is die ervaring heeft met seks en haar toekomstige man nog maagd is. Die vrouw neemt dus doelbewust de rol van dom bruidje op zich en manipuleert haar toekomstige echtgenoot zodanig dat zij achteraf het absolute overwicht in de relatie zal krijgen.'

Had u geen last van cultureel bepaalde schaamtegevoelens bij het schrijven van de sterk erotische verhalen in 'Kostbaar bezit'?

Tahir: 'Vooral het eerste verhaal uit 'Kostbaar bezit' heeft me voor vragen geplaatst. Kon ik een meisje wel seks laten hebben met haar oom? Mocht ik dat wel ophemelen? Ik kon me de weerstand van de lezer al voorstellen. Toch vond ik dat een dergelijk verhaal, literair gesproken, moet kunnen. Ik stel die relatie tussen de oom en het nichtje ook niet voor als ideaal. Veeleer probeerde ik me in te beelden hoe een meisje dat in huis opgesloten zit haar seksuele energie zou kunnen kanaliseren. Voor het derde verhaal uit 'Kostbaar bezit', dat sadomasochistisch van inslag is, voelde ik nogal wat schaamte. Ik begrijp zelfs niet hoe het mogelijk is dat iemand dat kan willen. Natuurlijk zullen sommige lezers dat verhaal vrouwonterend vinden. Maar ik heb het zo geschreven dat het heel duidelijk is dat mijn hoofdpersoon dat echt wil.'

Hoe reageerde men in Pakistaanse kringen op uw boek?

Tahir: 'Ik leef niet langer in een Pakistaanse omgeving. Mijn broers en zussen zijn momenteel mijn boek aan het lezen. Dat een van mijn zussen me complimenteerde met de mooie taal, is voor mij heel belangrijk. Van mijn ouders heb ik daarentegen nog niets gehoord. Zij zijn er, denk ik, niet zo blij mee dat ik over de taboes van mijn cultuur schrijf. In mijn boek construeer ik een microkosmos, waarvan de setting Pakistaans is. Mijn ouders zijn bang dat Pakistan daardoor een slechte naam krijgt. Omdat het debat over moslims vandaag in alle hevigheid wordt gevoerd, is het natuurlijk denkbaar dat sommige mensen mijn boek zullen beschouwen als 'het buitenhangen van de vuile was'. Maar ik wou nu eenmaal geen standaard migrantenverhaal schrijven.'

'Als je mijn boek rustig leest, merk je dat het over universele thema's gaat. Ik heb geprobeerd mij zo op te stellen dat ik geen oordeel vel. Toch zullen sommige moslims ongetwijfeld boos worden. Als ze me daarbij gaan verwijten dat ik 'een gevallen vrouw' of zelfs een 'hoer' ben, dan beschouw ik dat als puur machtsvertoon. Ik heb niet willen provoceren. Wat ik wel wou, was de diepe roerselen van de menselijke ziel blootleggen, de marges van ons denken en handelen verkennen. Dat is een literaire aspiratie. Het is dan ook een beetje vervelend dat ik voortdurend in het maatschappelijke debat over moslims wordt meegezogen.'

Waarom komen er zoveel Bollywoodfilms voor in uw boek?

Tahir: 'Film is de enige expressievorm die mijn personages tot hun beschikking hebben. De meisjes in mijn boek mogen de straat niet op, ze mogen niet spelen en niet sporten. Het enige wat ze wel mogen, is in familieverband naar Bollywoodfilms kijken. Het meisje uit mijn eerste verhaal gaat zich spiegelen aan de sensuele beelden die ze ziet in slechte films. Dat is logisch in een cultuur waarin niet veel wordt gesproken. Vóór ik zelf Pakistan had bezocht, was mijn beeld van dat land ook gebaseerd op de films die ik had gezien. Ik geloofde echt dat het een land was waar mannen uitsluitend op paarden reden en waar alle vrouwen gesluierd rondliepen.'

U hebt als kind in verschillende landen gewoond. Waar voelt u zich het meeste thuis?

Tahir: 'Ik woonde als kind achtereenvolgens in Engeland, Nederland en Pakistan. Toen ik zestien was, verhuisden mijn ouders definitief naar Nederland. Even later ben ik internationaal recht gaan studeren in Leiden. Ik werk momenteel als mensenrechtenjurist bij een Europese organisatie in Straatsburg. Dat geeft me de kans de economische en sociale emancipatie van vrouwen, waar ik sterk in geloof, mee te helpen verwezenlijken. Ondertussen ben ik zo vaak verhuisd dat ik niet langer aan één land gebonden ben. Misschien voel je je wel het meest thuis in het land waarvan je de taal het best beheerst. Voor mij is dat ongetwijfeld het Nederlands, want in die taal heb ik de grootste woordenschat. Ik vind het een prachtige, beheerste taal, die ik heb omarmd en nu steeds meer als mijn moedertaal beschouw.'

Naema Tahir - Kostbaar bezit - 2006, Amsterdam, Prometheus, 223 blz., 16.95 euro, ISBN 90-446-0710-3

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud