'Een film maken is als een brug of een stadion bouwen'

(tijd) - Net als in 'Le fabuleux destin d'Amélie Poulain' vertelt de Franse regisseur Jean-Pierre Jeunet ook in 'Un long dimanche de fiançailles' een romantisch verhaal over diepe liefde. Maar dit keer schiet hij wel met scherp. Jeunet: 'Ik heb al mijn medewerkers de eerste 20 minuten van Spielbergs 'Saving Private Ryan' laten zien.'

Wat voor filmmaker is Jean-Pierre Jeunet? Aan wie kunnen we die vraag beter stellen dan aan Audrey Tautou, de actrice die dankzij zijn 'Le fabuleux destin d'Amélie Poulain' een ster is geworden en die nu ook de hoofdrol in 'Un long dimanche de fiançailles' voor haar rekening mag nemen. 'Jean-Pierre werkt enorm veel', zegt ze. 'Hij weet precies wat hij wil voor hij begint te draaien en bereidt alles tot in de puntjes voor. Hij maakt kladversies van storyboards die hij uitwerkt tot definitieve storyboards. Elk weekend draait hij elke scène op een digitale camera met voorlopige acteurs. Hij houdt alles bij wat hij filmt, nummert die opnames op grote bladen papier, met de juiste lenzen erbij. Alles is duidelijk, net, precies.'

Jeunet heeft met andere woorden zijn bloedeigen visie op cinema, maar zoveel kon je eigenlijk ook al afleiden uit de films die hij op zijn palmares heeft staan. Het begon in 1991 met 'Delicatessen', de bizarre grand guignol die hij met zijn toenmalige spitsbroeder Marc Caro draaide. Vier jaar later volgde het donkere sprookje 'La cité des enfants perdus'. Op dat moment besloten Jeunet en Caro elk hun eigen weg te gaan. Jeunet trok richting Hollywood, waar hij de (twijfelachtige) eer kreeg de vierde 'Alien'-episode in goede banen te leiden. 'Alien: Resurrection' kon echter nooit verbergen dat hij geen deftig script had, hoewel Jeunets typische burleske stijl ook nu weer duidelijk zichtbaar was. De cineast trok een paar wijze lessen uit de ervaring en begon te knutselen aan een film die zijn leven zou veranderen.

Zo grootschalig en bombastisch als 'Alien: Resurrection' het aanpakte, zo intiem en vertederend werd 'Le fabuleux destin d'Amélie Poulain'. Universeel verterend bovendien, want overal waar Amélie haar snoetje liet zien, smolt het publiek en masse. Of 'Un long dimanche de fiançailles' ook overal ter wereld aanslaat, valt nog af te wachten. De film mag dan dezelfde hoofdactrice hebben en Jeunets sentimentele ziel mag weer de kop opsteken, hij is niet zo hapklaar als zijn voorganger. Het verhaal - naar de gelijknamige roman van Sébastien Japrisot - speelt zich namelijk voor een stuk af tijdens de Eerste Wereldoorlog, en dat was niet bepaald de meest romantische periode uit de geschiedenis.

Jean-Pierr Jeunet: 'Ik heb geprobeerd om zo dicht mogelijk bij het boek te blijven, gewoon omdat ik er zoveel van hield. Alles zat er al in, dus waarom zou ik het überhaupt veranderen? Toen we het script schreven, heb ik er natuurlijk wel een en ander aan toegevoegd om er mijn eigen ding van te maken. Het hoofdpersonage Mathilde is in de film bijvoorbeeld een weeskind geworden, omdat ik vond dat er te veel personages rondliepen in Japrisots boek. Ik denk dat Mathilde zo'n 15 man om zich heen had, dus dat moesten we vereenvoudigen. Bovendien heeft ze in de roman een klein bourgeois-kantje dat ik onaangenaam vond. Ze rinkelde met een belletje om zich te laten bedienen, dat soort dingen. Maar de geest van het boek is volgens mij intact gebleven.'

Het is geen toeval dat u geen bourgeois Mathilde wou, want al uw helden zijn gewone volksmensen. Vanwaar die voorliefde?

Jeunet: 'Ik weet het niet. Het is ook niet alsof Mathilde en haar oom en tante arm zijn in mijn film. Ze kunnen best comfortabel leven van Mathildes erfenis. Ze hebben telefoon en een auto, wat lang niet gewoon was in die tijd. Het enige dat je je kunt afvragen, is waarmee die oom dan wel zijn brood verdient, want hij werkt in elk geval niet in de sardienenfabriek. (lacht) Maar volksmensen_ Ik hou van de Franse films die tijdens de twee wereldoorlogen gemaakt werden. In de films van Marcel Carné ging het ook meestal om fabrieksarbeiders.'

Door welke films hebt u zich laten inspireren om de loopgraven van de Eerste Wereldoorlog in beeld te brengen?

Jeunet: 'Over de Eerste Wereldoorlog zijn nauwelijks films gemaakt. Er is 'Paths of glory' van Kubrick, maar daar ben ik geen fan van, vooral omdat het gaat over Franse personages die vertolkt worden door Amerikanen. Dat stoort me verschrikkelijk. De loopgraven zien er ook veel te proper uit. Verder heb je 'Uomini contro' van Francesco Rosi, 'All is quiet on the Western Front' van Lewis Milestone en 'Les croix de bois' van Raymond Bernard, maar dat moet het ongeveer zijn. De film die voor mij het oorlogsgenre compleet veranderd heeft, is 'Saving private Ryan'. Opeens had je als kijker het gevoel dat je er middenin zat, dat de kogels en de bomscherven je letterlijk om de oren vlogen en dat je geen enkele kans had om daar ooit levend uit te komen. Dat was mijn grote referentie. Ik heb al mijn medewerkers die eerste 20 minuten laten zien. Ik hoop dat we het even goed gedaan hebben. Maar we hebben ons ook laten inspireren door het boek. Sébastien Japrisot beschrijft bijvoorbeeld hoe elke soort granaat anders klonk. De ene gaf het geluid van een locomotief die ontspoort, de andere van een fles die leeggegoten wordt of van een tortelduif. Dat hebben we proberen na te bootsen, wat niet altijd even makkelijk was. De geluidsband was essentieel voor de film. Hoe een bom klinkt als ze inslaat en niet ontploft, een kogel die menselijk vlees treft, dat soort dingen. Er zitten scènes in de film waar maar liefst 260 verschillende geluidssporen door elkaar worden gemengd. Het was hels werk om dat voor elkaar te krijgen.'

U mag dan het aantal personages in de film gereduceerd hebben, we leren nog steeds een respectabel aantal karakters kennen. Was het zwaar werk om de acteurs te kiezen?

Jeunet: 'Ja, maar het is nu eenmaal essentieel als je een goede film wil maken. Acteurs regisseren is namelijk heel simpel: het komt er voornamelijk op aan de juiste persoon te kiezen. Dat zal elke regisseur beamen. Je mag niet bang zijn genoeg tests te doen, ook met bekende acteurs. Als die tests positief blijken, heb je al 90 procent van het werk achter de rug. Daarna komt het er enkel nog op aan die acteurs een beetje te kanaliseren en bij te sturen als ze een foutje maken. Het probleem is dat veel regisseurs geen tests durven te vragen. Om te beginnen, heb je trouwens al veel filmmakers die niet graag met acteurs werken. Maar ik probeer doorgaans nooit minder dan 20 acteurs uit voor elke rol.'

Het viel me op dat er dit keer meer bekende gezichten rondlopen dan gewoonlijk. Hoe komt dat?

Jeunet: 'Toeval, denk ik. Het was in elk geval niet mijn bedoeling bekende acteurs te casten. Ik streef altijd een mix na van bekendere mensen en onbekende gezichten. Het enige wat telt, is dat ik de ideale acteur vind voor de rol. Bij 'Un long dimanche de fiançailles' zijn die ideale acteurs toevallig bekender dan anders, ook al omdat ik dit keer die middelen had om die mensen in te lijven. Maar het zijn allemaal mensen met een leuke smoel, acteurs van wie ik echt kan genieten. Ik moet wel zeggen dat ik me nu een klein beetje zorgen begin te maken voor mijn volgende film. De catalogus van interessante Franse acteurs is niet zo uitgebreid als je zou denken. Ik heb geprobeerd zo weinig mogelijk een beroep te doen op acteurs die ook in 'Le fabuleux destin d'Amélie Poulain' zaten, maar op een bepaald moment heb ik die regel toch een beetje moeten verzachten. Daarom heb ik ook steeds meer zin om nog eens in de States te gaan draaien, gewoon om wat nieuwe gezichten te zien. Daar loopt trouwens meer dan genoeg talent rond. Bij de audities voor 'Alien: Resurrection' heb ik hopen onbekende jonge acteurs zien passeren die in Frankrijk op slag enorme sterren zouden zijn, maar in Amerika nauwelijks aan de bak komen. De hoeveelheid talent die je daar vindt, is onuitputtelijk, en ze zijn allemaal professioneel tot in de toppen van hun tenen. Professionalisme heeft er een heel andere betekenis dan in Frankrijk, kan ik je verzekeren.'

Uw film is ook weer extreem gestileerd. Komen die visuele ideeën spontaan of zit daar veel research achter?

Jeunet: 'Er kruipt heel veel tijd in. Ik had grote borden gemaakt van hoe Parijs er moest uitzien in de film. La Gare du Nord, les Halles, noem maar op. Dat heeft enorm veel research gevergd. Die borden heb ik vervolgens in de gang gezet zodat ze iedereen konden inspireren. De kostuumontwerpers hebben trouwens hetzelfde gedaan. Elk detail in de film heb ik ergens vandaan, van een foto of een tekening of een anekdote. Het paard in de boom en het hangende christusbeeld die je aan het begin ziet, heb ik gevonden op een foto uit de Eerste Wereldoorlog. De kerel met zijn half afgeschoten gezicht komt uit een anekdote die ik in een boek gelezen had. De soldaten die om de haverklap 'Attention au fil!' roepen, komt uit de film 'Les croix de bois'. Zelfs het gegeven dat veroordeelde deserteurs in het niemandsland werden gestuurd, is echt gebeurd. Er zit dus heel veel werk in, al moet ik natuurlijk ook Japrisot bedanken voor wat hij allemaal al in zijn roman had gestopt.'

Met al die details en voorbereiding moet zo'n film een titanenwerk zijn. Hoe slaat u zich daar doorheen? Delegeert u veel of slaapt u heel weinig?

Jeunet: 'Beide. 'Un long dimanche de fiançailles' is nog meer dan mijn vorige films een geweldig avontuur geweest op alle mogelijke niveaus: menselijk, artistiek, technologisch, logistiek en financieel. Dat allemaal beheren en in goede banen leiden, is enorm boeiend. Het is alsof je een brug of een stadion bouwt. Uiteindelijk hebben ongeveer tweeduizend mensen aan de film meegewerkt. Bovendien pakken mijn ploeg en ik een film per definitie heel ernstig aan. In tegenstelling tot sommige andere filmmakers doen we er alles aan om het budget niet te overschrijden. Ik denk dat we finaal 15.000 euro meer uitgegeven hebben dan oorspronkelijk verwacht, op een productiebudget van meer dan 35 miljoen. Daar ben ik behoorlijk trots op. Om dat te bereiken, moet je hard werken en het nodige respect opbrengen voor het geld van anderen. Zo ben ik opgevoed. Ik ben iemand die bijvoorbeeld ook nooit dubbel zal parkeren.'

Die ploeg was wel ongeveer dezelfde als voor 'Amélie Poulain'. Dat moet geholpen hebben.

Jeunet: 'Bien sûr, maar dit was toch een compleet andere onderneming. Een film als deze is onwaarschijnlijk veeleisend. Als je bijvoorbeeld een oude wagen in je film wil, blijkt dat veel meer te kosten dan de paar honderd euro die je verwacht had. Die auto moet namelijk uit België overgebracht worden met een vrachtwagen, met een chauffeur en een technicus die allebei moeten slapen en eten. Op die manier neemt zo'n project plots monsterlijke proporties aan. Een kostuumfilm is absurd zwaar.'

Tot slot: hebt u nog nieuws van Marc Caro, uw grote kompaan van 'Delicatessen' en 'La cité des enfants perdus'?

Jeunet: 'Ja, hij is naar mijn film komen kijken. Ik ben altijd een beetje bang om hem mijn werk te tonen omdat hij heel streng is. Ik had verwacht dat hij het liefdesverhaal veel te sentimenteel zou vinden, maar hij was oprecht onder de indruk. Dat was een hele opluchting voor mij.' (lacht)

'Un long dimanche de fiançailles' speelt nu in de zalen

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud