Marokkaanse filmmaker Faouzi Bensaïdi over zijn opmerkelijke 'Mille mois'

(tijd) - Van Noord-Afrikaanse cineasten verwacht je doorgaans films die concreet over de eigen cultuur gaan. In 'Mille mois' laat de Marokkaanse cineast Faouzi Bensaïdi echter zien dat zijn blik op de wereld veel ruimer is dan dat.

Aan ideeën en ambitie ontbreekt het Faouzi Bensaïdi niet. De 36-jarige Marokkaanse cineast haat close-ups omdat het luie cinema is en overigens de schuld van de televisie. Hij kapt bewust met de klassieke verhaalstructuren, hij toont liever het resultaat dan de gebeurtenis, hij weigert filmmuziek en wat zich buiten beeld afspeelt is even belangrijk als wat hij toont. 'Ik wil de intelligentie van de toeschouwer aanspreken', formuleert Bensaïdi het. 'Ik hoop dat die aparte stijl bijdraagt tot het kijkplezier en dat iedereen zich meer bij de film betrokken voelt.'

Wat hij in 'Mille mois' laat zien, is echter veel meer dan een verzameling esthetische experimentjes. Bensaïdi gebruikt al die ideeën om iets duidelijk te maken, om een goed beeld te scheppen van Marokko begin jaren 80, toen het land het toneel was van allerlei sociale rellen en brutale onderdrukking. Die laat hij niet zien, maar ze bepalen wel het leven in het kleine dorpje waar 'Mille mois' zich afspeelt. Bensaïdi moest research verrichten, niet alleen omdat hij toen nog maar een prille tiener was maar ook omdat hij al van kindsbeen af met de rest van de wereld in aanraking kwam. Zijn vader, een verpleger, trok naar de Spaanse burgeroorlog toen hij 17 was en die openheid heeft hij van bij het begin op zijn zoon overgebracht. Maar eerst willen we Bensaïdi iets specifieks vragen.

Er komen twee termen in de film voor die niet vertaald worden in de ondertiteling, met name Kaïd en Moquadam. Kunt u die uitleggen?

Faouzi Bensaïdi: 'Het zijn allebei officiële functies die geen equivalent hebben in Europa. Ze maken al eeuwenlang deel uit van het Marokkaanse systeem en ze zijn wat aangepast aan het modernere organigram van de administratie. De Kaïd kan je min of meer vergelijken met een prefect, iemand die verantwoordelijk is voor een bepaalde regio. De Moquadam is dan weer een administratieve meid-voor-alle-werk. Als je een attest nodig hebt, moet je bij hem terecht. Hij is iemand die iedereen kent en dus officieel kan getuigen of informatie juist is. We hebben beslist die termen niet te vertalen omdat we hoopten dat de kijker in de loop van de film zelf zou kunnen uitmaken hoe de relatie tussen die figuren en de andere mensen precies in elkaar steekt.'

Het blijkt vooral een relatie van machtsmisbruik te zijn.

Bensaïdi: 'Wat mij interesseerde in het begrip macht is hoe het zich manifesteert in het leven van elke dag en hoe de mensen er gebruik van maken. Dat wou ik absoluut uitdiepen. Daarom ook heb ik functionarissen van een relatief laag niveau gekozen. Die mensen hebben geen enorme verantwoordelijkheden en hebben geen zeg in de toekomst van het land, maar op dat niveau kan je wel goed zien hoe mensen omgaan met macht. Maar ik wou nog veel verder gaan. Dat machtsmisbruik zie je bij ongeveer iedereen, alsof de politieke structuur doordringt in het intieme dagelijkse leven van elke persoon. Dat was wat me aansprak in het leven van die tijd, in die vreemde toestand waarin iedereen zich bevond.'

Bensaïdi: 'De menselijke natuur is complex. Er gaapt een diepe kloof tussen wat we zouden moeten doen en wat we echt doen. Wat mij boeit, zijn de menselijke gebreken. In 'Mille mois' zeg ik niet dat iedereen zich misdraagt, maar het zit wel in ons. Waarom reageren we anders in andere omstandigheden? Onder bepaalde spanningen en druk zullen sommige mensen heldhaftig reageren en andere lafhartig. Misschien vind ik de lafaards veel interessanter dan de helden. Ik vind het prachtig dat een mens nobel en goed kan zijn, maar in mijn ogen vind je echte menselijkheid eerder in zijn gebreken. Het is ook niet aan mij om te oordelen of iemand goed is of niet. Ik toon liever hoe we zijn.'

In 'Mille mois' gaat het inderdaad vooral om observatie. Vindt u dat voldoende, of maakt u ook films om ergens tegen te reageren of iets aan te klagen?

Bensaïdi: 'Niet om iets aan te klagen in elk geval. Wel om iets te begrijpen. Ik maak films om in te zien waarom iets gebeurt, al heb ik ook de antwoorden niet. Ik heb niet de pretentie dat ik weet wie in een bepaalde situatie de schuld draagt en wie de held was. Mijn rol is in de eerste plaats om de taal van de cinema goed te gebruiken, om op een creatieve en artistieke manier emoties over te brengen. Daarnaast onderzoek ik wel hoe mensen zich gedragen, maar zonder een oordeel te vellen. Dat ligt niet in mijn aard.'

Bensaïdi: 'Ik heb veel geleerd over mezelf, over de minder fraaie kanten die we allemaal hebben. Over tolerantie en begrip ook. En over die periode uit de geschiedenis van mijn land, wat de mensen toen hebben meegemaakt en doorstaan. Wat de families van politieke gevangenen gevoeld moeten hebben. Over waardigheid en vernedering en trots. En ik heb zeker ook veel geleerd over hoe je een film maakt. Met name dat je moet durven overboord gooien wat je op de filmschool geleerd hebt. Het is niet omdat de oude Grieken van mening waren dat een verhaal uit drie acten moet bestaan dat je niet op een andere manier een goed verhaal kan vertellen. Als je je kennis links laat liggen, neem je enorme risico's, maar dat maakt het ook een stuk opwindender. Ik heb zelf gezocht naar hoe ik het beste mijn doel kon bereiken. Daarom kies ik bijvoorbeeld niet voor één centraal personage. De film wordt niet bekeken vanuit de ogen van het jongetje of het buurmeisje. Het centrum verschuift constant omdat ik niet hou van hoofd- en nevenpersonages. Iedereen is even belangrijk.'

'Mille mois' speelt zich af begin jaren 80. Wat maakt die periode uit de Marokkaanse geschiedenis zo belangrijk?

Bensaïdi: 'Vooral de voelbare spanningen die er toen heersten. Er was een harde confrontatie tussen de macht en de oppositie, wat betekende dat er constant betogingen en sociale onrust waren. Er werden toen ook veel politieke arrestaties verricht. Er hing een loden sfeer in de lucht. De mensen praatten niet meer met elkaar, iedereen sloot zichzelf op in zijn intieme kring, politiek werd een taboeonderwerp. Ik heb dat allemaal meegemaakt zoals ik de film opgevat heb, zonder er echt bij betrokken te zijn. Ik was toen een jaar of twaalf. Ik voelde wel dat iets gaande was, maar ik begreep er weinig van. Dat wou ik weergeven in 'Mille mois'. Er gebeurt iets buiten beeld waarvan je weet dat het belangrijk is, maar wat je niet echt snapt.'

Herinnert u zich nog uw eerste contact met de westerse cultuur?

Bensaïdi: 'Die heb ik al heel jong leren kennen, via televisie, cinema en boeken. Zo jong zelfs dat ik totaal geen conflict voel tussen mijn afkomst en die cultuur. Ik heb nooit last gehad van vervreemding of een identiteitscrisis. De films van Coppola en Bruce Lee en de muziek van Kate Bush maakten gewoon deel uit van mijn wereld. Shakespeare betekent evenveel voor mij als voor de gemiddelde Fransman. Ik voel me trouwens veel nauwer verwant met de niet-Marokkaanse cinema. Ik heb geen vaste notie van grenzen of van culturele identiteit. Ik behoor niet toe aan één land of cultuur maar aan bepaalde plaatsen en momenten en herinneringen en mensen.'

Bensaïdi: 'Nee, omdat ik opgegroeid ben in de stad, waar je veel bioscopen had en boekhandels en platenwinkels. Ik begrijp dat 'Mille mois' voor verwarring kan zorgen omdat het een heel biografische film lijkt. Er zitten ook veel persoonlijke elementen in, maar het is niet mijn verhaal. Ik heb veel verzonnen. Aan de andere kant heb ik me uitgebreid laten inspireren door de mensen uit de wijk waar ik opgegroeid ben. Daarom komen veel personages in de film uit de stad.'

' Mille mois' speelt nu in de zalen.

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud