'Als producent kon ik het meest leren van regie'

(tijd) - Het ontvoeringsdrama 'The Clearing' mag dan niet meteen overtuigen, het is wel een film van iemand die al iets meegemaakt heeft in zijn leven. De uitgeweken Nederlander Pieter Jan Brugge heeft dan ook tot zijn 50ste gewacht om zijn debuut te maken als regisseur. 'Ik vind dat er veel te veel mensen zijn die via videoclips misschien wel technische aspecten van het vak onder de knie krijgen, maar die op menselijk vlak nog niets te vertellen hebben.'

Bescheidenheid is een deugd die je in de Amerikaanse filmwereld zelden aantreft, maar de visie die Pieter Jan Brugge uiteenzette op het festival van Gent kan wel tellen. 'The Clearing', de film die hij op het festival kwam voorstellen, is namelijk pas zijn eerste, ook al heeft Brugge de grijze haardos en het gegroefde gezicht van iemand die zich nauwelijks nog een man van middelbare leeftijd kan noemen. Hij heeft ook al een hele carrière achter de rug, maar dan als producent. Als prille twintiger reisde hij met een studiebeurs naar de Verenigde Staten om les te volgen aan het gerenommeerde American Film Institute. In 1982 vestigde hij zich definitief in Los Angeles, jaren voor zijn landgenoten Paul Verhoeven en Jan De Bont hem achterna gingen. Brugge zorgde ervoor dat Alan J. Pakula ('The Pelican Brief'), Warren Beatty ('Bulworth') en vooral Michael Mann ('Heat', 'The Insider') goed werk konden afleveren. Nochtans was het altijd zijn bedoeling geweest regisseur te worden, maar daar voelt hij zich nu pas rijp voor. 'Op mijn 23ste had ik niets te vertellen waarvan ik vond dat het publiek daarnaar moest luisteren', legt Brugge uit. 'En je hebt toch een bepaalde mate van ego nodig om te denken dat wat jij te zeggen hebt belangrijk genoeg is dat mensen daar een kaartje voor moeten kopen. Dat komt pas later, door je eigen persoonlijke ervaring, met het verlies van ouders. Daardoor kan je een verhaal als 'The Clearing' invullen, uitmaken wat je zelf belangrijk vindt in het leven. Ik had deze film 25 jaar geleden nooit kunnen maken omdat ik er noch de levenservaring noch de vakmatige kennis voor had. Ik vind dat er veel te veel mensen zijn die via videoclips misschien wel een aantal technische aspecten van het vak onder de knie krijgen maar die op menselijk vlak nog niks te vertellen hebben. Die hebben er geen benul van hoe ze met hun emoties moeten omgaan of een verhaal vertellen, en daar gaat het uiteindelijk om als je een film maakt. Bepaalde regisseurs zijn zo geniaal dat ze vanaf het prille begin dat inzicht hebben, maar daar hoor ik niet bij. Ik ben een goede filmmaker, ik heb het vak geleerd en ik weet hoe je elementen moet verbinden om een emotie los te krijgen bij het publiek, maar het heeft me jaren gekost om hier te geraken.'

U hebt altijd al willen regisseren, zegt u. Waarom bent u dan producent geworden?

Pieter Jan Brugge: 'Omdat ik voelde dat ik als producent het meest kon leren van regie.'

Brugge: 'Niet echt, want als producent ben je van het prilste begin tot het allerlaatste moment met een film bezig. Je ziet wat ermee gebeurt tijdens de ontwikkeling, het opzetten, het draaien en de afwerking. Tijdens elk stadium wordt zo'n film opnieuw ingevuld, ondergaat hij veranderingen. In Europa leerde je vroeger het vak door als regieassistent goede filmmakers bij te staan. In Amerika is dat niet het geval en in Europa intussen ook niet meer. Maar er zijn zoveel aspecten van het films maken die vakmatig zijn, naast de creatieve invulling, dat je ze enkel al doende kan leren. Ik wilde toch eerst het vak leren begrijpen.'

U hebt uw hele leven lang films geproduceerd, wat betekent dat u de touwtjes altijd in handen heeft gehad. Maar 'The Clearing', uw eerste film als regisseur, gaat wel over iemand die de controle over zijn leven verliest. Uw grootste nachtmerrie?

Brugge: 'Het zal wel iets met elkaar te maken hebben. Het idee plots niet meer meester te zijn over je leven heb ik altijd boeiend gevonden. Wat doet een mens in zo'n situatie? Als producent is het je taak een omgeving te creëren waarin iemand anders zijn visie kan uiten. Een regisseur moet dan weer proberen die visie naar voren te brengen in samenwerking met acteurs en technici. Daar zit een element in van voortdurende verwondering. Je moet duidelijk leiding geven, maar je hebt de vrijheid om dingen te laten ontstaan. Daardoor krijg je momenten die onverwacht zijn en die je overvallen. Als dat gebeurt, ontdek je dingen in jezelf en in de ander. En dat is precies wat ook gebeurt tijdens de tocht die de hoofdpersonages uit 'The Clearing' maken. Wayne verwacht bepaalde dingen van zijn ontvoerder maar die pakken telkens anders uit. Waarom biedt die man hem plots een sigaretje aan en wil hij een conversatie aangaan? Door die tocht wordt Wayne zich bewust van wat zich afgespeeld heeft in zijn leven. Vanaf het eerste moment leer je hem kennen als een man die een beetje de weg kwijt is en langs zijn vrouw heen is gaan leven. Ze hebben slordig omgesprongen met hun emoties voor elkaar. Nu wordt hij door die crisissituatie geconfronteerd met zichzelf en zijn leven. Je kan wel proberen alles onder het tapijt te vegen, maar uiteindelijk ontsnap je er niet aan.'

Wayne heeft zijn leven in dienst gesteld van zijn werk. Hebt u het gevoel dat u veel hebt opgegeven voor uw carrière?

Brugge: 'Je betaalt een prijs, ja. Daar gaat de film ook over. Mensen die succesvol zijn, hebben een prijs betaald, maar zij die hun eigen verwachtingen niet waargemaakt hebben ook. Arnold, de ontvoerder, had enkel op een job en een eenvoudig leven gehoopt. Plots viel die job weg en tuimelde hij in een zwart gat. Sommige mensen kunnen zich daar weer uit werken, anderen vallen ten prooi aan wanhoop. Arnold is zo iemand, een man die zichzelf compleet verloren is in die wanhoop en daardoor elk contact met zijn vrouw en kinderen is kwijtgeraakt. Dat proces herken je. De zakenwereld is meedogenloos, vooral in Amerika. Het gaat om geld verdienen en daar lever je een en ander voor in. Ik heb films gemaakt waarbij ik tijdens negen maanden misschien 15 keer in mijn eigen bed heb geslapen. Je bent zo obsessief bezig met die film dat je onvermijdelijk vervreemdt van je gezin, en dan moet je achteraf weer keihard werken om die relatie staande te houden. Het leven is elke dag weer een gevecht dat je aangaat met de hoop dat er iets moois uit kan komen.'

Films maken is ook geen vak dat je maar voor 50 procent kunt beoefenen. Maakt dat de ontgoocheling extra zwaar als een film mislukt, zoals 'The Vanishing', de Amerikaanse remake van 'Spoorloos'?

Brugge: 'Een mislukking komt hard aan, maar 'The Vanishing' was voor mij heel anders. Ik zag een mogelijkheid om die film in Amerika te realiseren. Ik had daarom George Sluizer aangesproken, de regisseur van de originele versie, maar ik had van bij het begin het gevoel dat hij die remake niet moest maken. Voor de rest heb ik heel weinig met die film te maken gehad, ook al staat mijn naam op de aftiteling. 'The Vanishing' heeft lang niet de persoonlijke investering gekost als pakweg 'The Insider', 'Bulworth' of 'The Pelican Brief'. In dat soort films vind je wel de voldoening, maar niet elk project kan dat zijn. Je maakt goede films en je maakt minder goede films. En soms maak je ontzettend slechte films. (lacht) Maar die zorgen ervoor dat je weer wat geld verdient, waardoor je weer andere kansen kan creëren. Nadat ik 'The Seventh Sign' met Demi Moore had geproduceerd, stelde iemand me de komedie 'Loverboy' voor. Dat heb ik gedaan omdat ik zo de kans zou krijgen met Ed Zwick samen te werken, die 'Glory' ging regisseren. Dat doe je dan maar, ook al heb je totaal geen zin in iets als 'Loverboy'. Je moet toch je brood verdienen.'

Moet je als producent meer diplomaat zijn dan als regisseur?

Brugge: 'In beide gevallen moet je diplomaat zijn, maar op een andere manier. Als producent moet je op een bepaald moment wel keihard kunnen zijn en beslissingen nemen die het beste zijn voor de film, ook al zijn die beslissingen soms niet leuk. Dat is jouw taak. Een regisseur wordt soms ook met zware keuzes geconfronteerd maar hij heeft wel een producent die de aandacht kan afleiden, waardoor de regisseur de vrijheid behoudt om een menselijke relatie aan te gaan met zijn acteurs of crewleden.'

Het lijkt nochtans net andersom, dat de regisseur zijn visie beschermt terwijl de producent de gemoederen bedaart.

Brugge: 'Dat is ook zo, maar er zit een andere kant aan. Bij 'The Insider' hadden we bijvoorbeeld een conflict met Disney over de openingsscène. Michael Mann had een visie en die kon alleen maar waargemaakt worden als we in het Midden-Oosten gingen draaien. Disney zag natuurlijk in de eerste plaats gevaar voor een ster als Al Pacino en voor hun eigen aandelen. Ik ben als producent dan in staat dat gevecht aan te gaan met de studio, terwijl de regisseur aan de zijlijn kan blijven. Met iemand als Michael Mann doe je dat ook zonder aarzelen, want je weet dat je inspanningen iets moois zullen opleveren.'

U praat nog perfect Nederlands, ook al woont u al zo lang in de VS. Paul Verhoeven en Jan De Bont zijn hun taal al lang kwijt.

Brugge: 'Het is de keuze die je maakt. Voor mij is het simpel. Ik ben Nederlander. Ik heb nog een Nederlands paspoort en ik ben in die maatschappij opgegroeid. Om dan ineens te denken dat je er niets meer mee te maken hebt of dat het geen wezenlijk deel meer uitmaakt van wie je bent, is onzinnig. Daar hoort taal absoluut bij. Er zijn dingen die ik enkel in het Nederlands kan zeggen. Aan de andere kant zijn er ook ideeën die ik enkel in het Amerikaans kan uitdrukken omdat ze samenhangen met de manier waarop je daar met mensen omgaat. Dat geeft wel een schizofreen gevoel, maar zo zit mijn leven nu eenmaal in elkaar.'

'The Clearing' speelt nu in de zalen.

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud