Bozar plaatst Karel Appel tegenover oude, moderne en hedendaagse kunstenaars

(tijd) - In Bozar in Brussel geeft de tentoonstelling 'Karel Appel, Onderweg' een ongewone kijk op vijf eeuwen Nederlandse en vooral Vlaamse kunst. De Cobra-kunstenaar Appel wordt vergeleken met oude, moderne en hedendaagse kunstenaars, van Rubens en Rembrandt over Ensor en Van Gogh tot Raveel en Panamarenko. De man achter de ongewone accrochage is de Nederlandse tentoonstellingsmaker Rudi Fuchs.

Rudi Fuchs, vroeger directeur van het Stedelijk Museum in Amsterdam, werd door Paul Dujardin, de directeur van Bozar in Brussel, gevraagd een overzichtstentoonstelling van Karel Appel te maken ter gelegenheid van het Nederlandse Voorzitterschap van de Europese Unie. Het is niet de eerste keer dat Appel in Bozar exposeert. In 1953, 1958 en 1965 waren er al tentoonstellingen van hem. Fuchs moest dus wel een originele invalshoek bedenken. Die vond hij door het werk van Appel te confronteren met kunstwerken van anderen.

Zo'n 270 schilderijen, tekeningen, gravures en sculpturen zijn in Bozar samengebracht. Centraal staat uiteraard het oeuvre van Appel, met 58 schilderijen, 25 tekeningen en een reeks totemachtige reliëfs. Enkele werken komen uit de Cobra-tijd, de jaren 1951 en 1952. Maar de meeste werken zijn recenter, zelfs van 2004. De 80-jarige Appel (1921) heeft de jongste tijd behoorlijk vernieuwd. Zijn nieuwe werk is zelfs agressiever dan het Cobra-werk van weleer. In Bozar zijn enorme monumentale reliëfs te zien, veelluiken gemaakt als felle schilderijen, maar aangevuld met dansende geraamtes, ballonnen en takkenbossen. In sommige gevallen houden opgezette koppen van everzwijnen de wacht voor de werken.

In de tentoonstelling zijn de werken van Appel en de andere kunstenaars niet chronologisch, maar thematisch gerangschikt. Rudi Fuchs is voor zijn keuze van de kunstenaars vertrokken van het idee dat hij een reis maakt langs de Vlaamse en Nederlandse kunst. Dat idee haalde hij bij de Franse romancier Eugène Fromentin, die in de 19de eeuw een reis naar Vlaanderen en Nederland maakte om Rubens en Rembrandt te zien.

Fuchs vertrok voor zijn denkbeeldige reis vanuit het werk van Appel. Hij bracht groepjes kunstwerken van diverse kunstenaars samen op basis van aspecten die zij met Appel delen. Dat kan het thema zijn, zoals de afbeelding van wolken of de uitbeelding van de dood, maar ook het kleurgebruik of de wijze van de verfopbreng. En dan hebben werken van zo'n verschillende kunstenaars als Rubens, Rembrandt, Van Dijck, Ensor en Van Gogh, maar ook van tijdgenoten van Karel Appel, onder wie Corneille, Constant, Hugo Claus en Roger Raveel, plots wel iets met elkaar te maken. Constant Permeke en Jean Brusselmans zijn in de tentoonstelling prominent aanwezig, twee kunstenaars voor wie Appel naar eigen zeggen een grote bewondering heeft. Ook de nieuwe generatie kunstenaars, met gevestigde namen als Panamarenko en Luc Tuymans, en jongeren als de Vlaming Koen Van den Broek, weet Fuchs bij zijn denkbeeldige kunstreis te betrekken.

Rudi Fuchs: 'Tien jaar geleden had ik nooit kunnen denken dat ik nog eens in Rubens geïnteresseerd zou raken. Het begon met tekeningen die ik zag in een boek: verfijnde studies van in elkaar verstrengelde struiken en verwarde heggen. Onder meer Karel Appel heeft mij dingen over Rubens bijgebracht. Hij wees mij op de expressionistische manier van schilderen en de dynamiek in het werk van Rubens. Iets wat inderdaad ook bij Appel zelf sterk aanwezig is. Er bestaan ook andere overeenkomsten tussen Appel en andere kunstenaars. In een hedendaags kunstwerk vormen de sporen van het maken dikwijls een bewust zichtbaar onderdeel. Dat begon eigenlijk al bij de impressionisten. Zij gebruikten een snelle techniek, schilderden hun onderwerp vaak ter plekke. De frisheid van hun schilderijen is vaak hun charme.'

Ook op basis van het kleurgebruik wordt vergeleken. 'In de klassieke kunst, die van Rubens en Rembrandt, heerste een chromatisch evenwicht', zegt Fuchs. 'Van Gogh vond dat de lucht helemaal niet getemperd blauw hoefde te zijn. De kleur kon veel intenser, zeker als in het strakke blauw ook nog een explosief goudgele zon verscheen. Na Van Gogh wisten schilders dat je kleuren kan manipuleren en tegen elkaar uitspelen. In de maskerschilderijen van Ensor schatert de kleur. Bij Roger Raveel is de kleur stug en zwijgzaam. Engelbert van Anderlecht laat ze spartelen. In schilderijen van Appel ballen kleuren samen en klonteren ze smeuïg als boter.'

Fuchs wil met zijn mise-en-scène de mogelijke overeenkomsten tussen diverse kunstwerken zichtbaar maken. Daarin slaagt hij uitstekend. Hij heeft de werken zo opgehangen dat onvermoede overeenkomsten en intieme details aan het licht komen. De tentoonstelling nodigt de bezoeker uit telkens opnieuw te kijken, de werken visueel te onderzoeken. Schilderkunst mag weer, het picturale is met deze tentoonstelling terug van weggeweest. Kijken is altijd vergelijken. In Bozar kan dat nu op een uitbundige manier, en dat herinnert helemaal aan Cobra.

'Karel Appel. Onderweg' in Bozar, Ravensteinstraat 23 in 1000 Brussel. Tot 16 januari. Open di. tot zo. van 10 tot 18 u., do. tot 21 u. Gesloten op ma. Toegang 9 euro. De catalogus met teksten van Rudi Fuchs en Luk Lambrecht telt 96 pagina's en kost 20 euro.

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud