De meest begeerde prints ter wereld

(tijd) - Andy Warhol (1928-1987) geldt als een van de meest ophefmakende Amerikaanse kunstenaars van de 20ste eeuw. Niet zozeer door zijn flitsende verschijning, maar vooral door de manier waarop hij in de jaren 60 de hedendaagse kunst radicaal heeft gepopulariseerd. Zijn kleurrijke prints zorgden dan ook voor veel controverse. De Samuel Vanhoegaerden Gallery in Knokke biedt een reeks originele prints aan.

De fascinatie voor de prints van Andy Warhol is ook na diens overlijden in 1987 nooit verminderd. Geïnspireerd door dit gegeven, besloot galeriehouder Samuel Vanhoegaerden op zoek te gaan naar een geheel van originele prints, die van 28 maart tot eind mei te zien en te koop zijn in Knokke. De opmerkelijke beeldtaal en de gedurfde techniek van Warhol maken het inderdaad de moeite waard om het oeuvre van de gecontesteerde kunstenaar opnieuw onder de loep te nemen. Gaat het om banale reproducties van de werkelijkheid, of schuilt er meer inhoud achter de prints van colaflesjes, soepblikken en bekende personages? De getoonde prints bewijzen in elk geval dat ze nog niets van hun kracht, frisheid en controversieel karakter verloren hebben.

Andy Warhol was niet de eerste kunstenaar die beelden uit de populaire cultuur de kunst binnensmokkelde (die eer komt Marcel Duchamp toe) maar hij was ongetwijfeld de meest radicale, de meest consequente en ook de meest mercantiele. Als gangmaker en uithangbord van de stroming die popart werd genoemd, heeft hij het pad geëffend voor een bloeiende handel in deze 'nieuwe' kunst. Die was niet langer elitair, moeilijk of onbereikbaar voor het brede publiek, maar integendeel toegankelijk en democratisch in alle betekenissen van het woord. Hij kon zich dan ook met recht en reden een 'business-artist' noemen.

Misschien wel even belangrijk als zijn vernieuwende aanpak, was zijn maatschappelijke inzicht. Warhol voelde perfect aan welke beelden uit het collectieve bewustzijn van de Amerikaanse bevolking in aanmerking kwamen om uitvergroot te worden tot dan weer heroïsche, dan weer komische of maatschappijkritische gestalten. Terwijl hij zijn eerste soepblikjes en colaflesjes nog tekende en schilderde op doek, baseerde hij zich voor zijn volgende afbeeldingen al vlug op foto's en bestaande afbeeldingen, die hij handig omvormde tot exemplarische replica's van de werkelijkheid. De keuze van zijn onderwerpen was even gevarieerd als de verschijningsvorm ervan in het openbare leven. Of het nu ging om dollarbiljetten, verkeersslachtoffers, filmsterren, rassenrellen of schoonmaakmiddelen, de verwijzing naar het dagelijkse leven was steeds aanwezig. Zijn werk kon en kan dan ook worden beschouwd als een galerij van 'shots' die de Amerikaanse maatschappij in al haar facetten opvoerde.

Door gebruik te maken van eenvoudige reproductiemethoden wist de kunstenaar zijn 'stills' en 'blow-ups' van het dagelijkse leven bijzonder vlot te verkopen. Voor Warhol maakte het hoegenaamd niet uit of zijn werk geschilderd dan wel gedrukt was. 'Each print is unique', luidde een van zijn boutades. Hij streefde er ook naar een schilder te zijn die zijn werk niet hoefde te schilderen. Hij verkoos de machine het werk te laten doen: eerst het fototoestel en vervolgens de zeefdrukpers. In deze machinale context ligt het voor de hand dat hij zijn studio in een industrieel pand in New York 'The Factory' noemde. Pas als het gedrukte resultaat bevredigend was volgde de signatuur, die gold als de laatst overgebleven ambachtelijke handeling uit de traditionele schilderkunst.

De Amerikaanse kunstcriticus Robert Hughes omschreef de popartbeweging in een van zijn essays dan ook als 'kunst over consumptie die erom smeekte geconsumeerd te worden'. Van Andy Warhol zei hij dan weer dat 'afstandelijkheid zijn enige onderwerp was'. 'Zijn schilderijen misten de hoop op hervormingen van het modernisme, de ernstige verontrusting van het dadaïsme of de utopische droom van de constructivisten: geen politiek en geen transcendentale filosofie.' Dergelijke analyse kan tellen als kritiek, maar de meest onrustwekkende commentaar kwam van de kunstenaar zelf. 'Als je alles over Andy Warhol wilt weten', zei hij in een interview, 'kijk dan naar het oppervlak van mijn schilderijen, van mijn films en van mij, dat ben ik. Daarachter is niets.'

De vraag blijft echter in hoeverre Warhol de waarheid sprak. Hij verstopte zich wel vaker achter clichés en oneliners om zijn ware ik geheim te houden. Er zit een latente boodschap achter het geheel van zijn oeuvre, en om die te achterhalen volstaat het de link te leggen met de reclamewereld. Warhol nam immers niet alleen haar glimmende beeldtaal over, maar ook haar repetitieve karakter en haar rechtlijnigheid in de communicatie.

Toch is er ook een groot onderscheid, en dat zit in de intentie van de boodschap. Waar reclame erop gericht is onbewuste verlangens op te wekken en het gedrag van de consument (liefst onopvallend) te beïnvloeden, wilde Andy Warhol de toeschouwer net met de neus op de feiten drukken en hem laten stilstaan bij het groteske, banale of schokkende van het beeld op zich. En waar de reclameboodschap net geen ruimte laat voor interpretaties, kritiek of commentaar ('just buy it'), zendt Warhol met zijn uitvergrote beelden net wel subversieve signalen uit, getuige zijn 'politieke' prints zoals 'Electric Chair', 'Car Crashes' en 'Race Riot', waar geweld en gewelddadigheid centraal staan.

Inmiddels geldt Andy Warhol als een van de grootste Amerikaanse kunstenaars uit de 20ste eeuw. De commotie die hij teweegbracht door de afdruk van een blikje tomatensoep als kunst te presenteren, berustte op de toenmalige veronderstelling dat er een onmetelijk verschil in kwaliteit bestond tussen de beelden van de grote kunst en de miljoenen dagelijkse vormen van afleiding die van de populaire cultuur uitgaan. Andy Warhol heeft deze kloof in geen tijd gedicht. Dat neemt niet weg dat de discussie over de inhoudelijke waarde van zijn werk ook vandaag nog bestaat. Maar Warhol heeft ook die controverse moeiteloos overleefd. Het volstaat een bezoek te brengen aan de tentoonstelling in Knokke om zowel de controverse als de genialiteit aan te voelen. Er wordt een selectie van ruim dertig originele prints uit de jaren zestig getoond, waarvan 'Marilyn Monroe', 'Electric Chair' en 'Flowers' tot de meest bekende en meest begeerde behoren. De prijzen variëren van 5.000 tot 25.000 euro per prent. Gelet op de zeldzaamheid en de wereldwijde interesse, gaat het volgens Samuel Vanhoegaerden nog steeds om democratische prijzen. Voor een blikje Campbell's Soup dat niet werd gezeefdrukt maar geschilderd op doek, betaal je al vlug het honderdvoud, terwijl de kunstenaar zelf altijd heeft beweerd dat het verschil tussen beide verwaarloosbaar is.

Andy Warhol: 'Prints', van 28 maart tot 31 mei in de Samuel Vanhoegaerden Gallery, A. Bréartstraat 13b, 8300 Knokke. Open in weekends en op feestdagen van 10.30u. tot 13u. en van 14 tot 18.30u. Inlichtingen: 0477/51.09.89 of 050/622.833.

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud