'Dedicated to a Proposition' opent Antwerps kunstcentrum Extra City

(tijd) - Antwerpen heeft met Extra City een nieuw kunstencentrum op zijn grondgebied. Dat bevindt zich in het begin van de havenbuurt, op de plek waar de beslotenheid van de binnenstad overgaat in de weidse schaal van de haven. De instelling voor actuele kunst wil zich profileren als een kunsthal en opende zopas met haar eerste tentoonstelling, 'Dedicated to a Proposition'.

Het industriële karakter van het gebouw waar Extra City zijn intrek heeft genomen, is volledig bewaard gebleven. De voormalige graansilo behoudt zijn architecturale band met de haven en werd niet - zoals met het gebouw van het MUHKA wel is gebeurd - weggemoffeld. De locatie alleen al vertelt iets over de ambitie van Extra City als instelling voor actuele kunst.

Extra City wil internationaal zijn plaats opeisen in de driehoek tussen Londen, Parijs en het Ruhrgebied. Tate Modern, Centre Pompidou en de musea van Keulen en Düsseldorf worden als referentiepunten genoemd. Alleen wil Extra City zich niet als museum, maar als kunsthal profileren. Het motto luidt: 'Biënnale het hele jaar door.' Waarbij te hopen valt dat Extra City niet de gebruikelijke kwalen van een kunsthal en biënnale overneemt, door het trendy-sociale voorrang te verlenen op het artistieke.

Dat België nood heeft aan een instelling met internationale ambitie, is duidelijk. Dat dit initiatief vooral in Antwerpen goede grond kan vinden ook. Met zijn goed georganiseerde galeriewereld en zijn museum voor actuele kunst vol daden- en profileringsdrang is deze stad daarvoor de aangewezen plaats. Al leert de geschiedenis van de stad, zoals de bekende schilder Luc Tuymans opmerkt (hij neemt ook deel aan de tentoonstelling), dat ze in haar hang naar megalomanie vaak de eerste wil zijn en het daar dan bij blijft. De Antwerpse kathedraal had vijf torens moeten hebben, ze telt er slechts één. En ook als pionier op het continent in het bouwen van wolkenkrabbers bleef het bij een unieke uitvoering, de Boerentoren.

In tegenstelling tot Wielemans-Ceuppens, de geplande nieuwe ruimte voor actuele kunst in Brussel, straalt Extra City met zijn snelle en vlotte start meer dynamiek uit. Het gebouw gaat niet eerst dicht voor renovatie, maar kan meteen met artistiek directeur Wim Peeters de komende jaren zijn artistiek beleid uitbouwen. Peeters begon als assistent in de huisgalerie van Luc Tuymans, Zeno X, en bouwde zijn contacten met de Antwerpse kunstwereld verder uit bij de kunstenaarsvereniging NICC. Extra City profileert zich dan ook als een ruimte die samenwerkingsverbanden met andere instellingen wil aangaan. Dat gebeurt onder meer al met het MuHKA en met Artists in Residence. Het MuHKA leverde de Hotelit-container van Fishkin en Leidermann, die als hotelkamer naast het Extra City-gebouw opgesteld staat. En AIR bood verblijfsaccommodatie aan enkele deelnemende kunstenaars.

De titel van de tentoonstelling, 'Dedicated to a Proposition', verwijst naar een toespraak die Lincoln in 1863 tijdens de Amerikaanse burgeroorlog gaf. Daarmee wil Peeters de globale politieke situatie van vandaag als thema gebruiken voor de tentoonstelling. In die tentoonstelling zitten - iets te weinig zichtbaar - verwijzingen naar het beroemde schilderij 'Het vlot van de Medusa' van Géricault en naar het 'white cube'-idee bij Edvard Munch, die in 1903 als eerste kunstenaar zijn werk aan een witte muur ophing. Peeters wil daarmee het spanningsveld duiden tussen expliciet politieke kunst (Géricault schilderde het doek in 1819 naar aanleiding van een krantenartikel, de eerste keer dat dat gebeurde) en kunst die naar afstand verlangt (voor Munch creëerde de witte muur een nieuwe manier van kijken naar kunst).

De aanzet is goed, de uitwerking minder. In plaats van een inhoudelijk coherente tentoonstelling, is 'Dedicated to a Proposition' opnieuw meer een verzameling van losse elementen die in een te vrijblijvende verhouding tot elkaar geplaatst zijn. De gekende formule van een thema waarrond uitgenodigde kunstenaars 'iets' mogen doen, leidt ook hier niet tot een echt boeiend geheel. Voeg daar de aparte hokken in beton van de tentoonstellingsruimte aan toe, en je krijgt een opeenstapeling van cavalier seul spelende kunstwerken die nauwelijks met elkaar in dialoog treden.

Dat betekent niet dat er geen goede kunstwerken aanwezig zijn. Een van de meest fascinerende werken is de video 'Zyklus von Kleinigkeiten' (1998) van Ana Torfs. De film is gebaseerd op de schriftjes van een doof geworden Beethoven. De manier waarop hij daarin met mensen in zijn omgeving communiceert, is op een bijzonder eigenzinnige manier in beeld gebracht. De gebruikelijke conventies uit film en documentaire worden niet gebruikt, waardoor het een tijd duurt voor je als toeschouwer weet waarover het gaat. Een stem leest voor uit die schriften, die zelf niet over een verhalende structuur beschikken. De conversaties lijken nog het meest op brieven die over banaal huishoudelijke zaken handelen.

De beelden die Torfs bij deze woorden creëerde, komen deels tegemoet aan het verlangen naar een verhaal, maar voldoen nooit volledig aan die eisen. We zien personages die uit een andere tijd lijken te stammen en zonder woorden noch andere acteermiddelen dagdagelijkse bezigheden uitvoeren. Alles is in zwart-wit en met veel zorg geënsceneerd en gefilmd. De vraag waar Torfs naartoe wil, slaat nooit om in ergernis, daarvoor is de spanning tussen het beeld en het woord te groot. Het lijkt vooral op een mentale film, alsof de keurig en ouderwets geklede personages, uit een ander tijdperk dan dat van Beethoven, in hun beheerste manier van doen zich beroepen op het beeld dat zij van Beethoven hebben geconstrueerd.

Een ander hoogtepunt uit de tentoonstelling is gebaseerd op een vergelijkbaar procédé. Het gaat om een verfilming van Gerard Byrne van een symposium over 'New Sexual Lifestyles' uit een Playboy-editie van 1973. Alleen is hier het soort tekst en de verfilming een stuk conventioneler. Byrne verfilmde de tekst met echte acteurs in een modernistisch huis op het Ierse platteland. Op het symposium komen verschillende soorten mensen aan het woord: gewone mensen die als typetjes voor een specifiek seksueel gedrag worden opgevoerd, en specialisten die in een heel ander jargon over seks praten. Het hoogtepunt van het verfilmde Playboy-symposium is het moment waarop een man openlijk voor zijn possessief mannelijk en seksistisch standpunt uitkomt en door alle andere leden wordt terechtgewezen.

Dit perfect getypecaste personage vertegenwoordigt de oude dubbele moraal, zoals die van Montaigne tot de Clement Peerens Exposition gethematiseerd wordt: een man die zijn vrouw bedriegt begaat een minder grote zonde dan omgekeerd. 'If my wife cheated, I'd kill her. She's part of my property. I mean, I am a sexist. And since I pay the bills, I feel I own her, the way I own my car, and I don't lend my car out to people'. De tijdskloof van dertig jaar tussen het Playboy-artikel en Byrnes verfilming is nauwelijks af te lezen van de manier waarop er over seks en mannelijkheid wordt gepraat. De ironiserende politieke ondertoon van dit thema past uitstekend in het opzet van Extra City om kunstwerken te presenteren met een bredere maatschappelijke betekenis.

'Dedicated to a Proposition', Extra City, Mexicostraat, Kattendijkdok, kaai 44 Antwerpen. Open: vr., za. en zo., van 11 tot 23u. Informatie: 0484/42.10.70, http://www.extracity.org

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud