Droombeelden van negen internationale kunstenaars

(tijd) - Filip Luyckx, de curator van de Sint-Lukasgalerij in Brussel, treedt in het S.M.A.K. aan met 'Dream Extensions', een tentoonstelling exclusief opgebouwd uit video-installaties. Daarin proberen negen internationale kunstenaars twee verschillende media met elkaar te verzoenen.

Voor een eerste oordeel over het artistieke kunnen van Peter Doroshenko moeten we nog even geduld hebben, want voorlopig deelt die de artistieke verantwoordelijkheid voor het S.M.A.K. nog even met Jan Hoet. Maar in een eerste opwarmingsronde in het woord vooraf van de nieuwe tentoonstellingscatalogus verbaast Doroshenko alvast door niet alleen te wijzen op de primeur die de tentoonstelling van Filip Luyckx voor het S.M.A.K. is (louter videokunst, nog nooit vertoond in dit museum), maar ook door België al meteen als 'ons land' te omschrijven.

Een formele conventie of een oprechte wil tot integratie van deze ingeweken Amerikaan? Afgaand op het feit dat hij al vaak wandelend met vrouw en kind in Gent en Brussel werd gesignaleerd, lijkt het eerder de richting van dat laatste uit te gaan.

De tentoonstelling 'Dream Extensions' zelf heeft het over de artistieke dromen van negen internationale kunstenaars die twee verschillende media met elkaar trachten te verzoenen. De kunstenaars brengen niet alleen video's, maar creëren er ook installaties omheen die een osmose willen bereiken tussen het gefilmde beeld en de materiële werkelijkheid.

Dit is een artistiek procédé dat in de laatste jaren veelvuldig is opgedoken en naar aanleiding van de 'virtual reality'-hype de aloude vragen over het onderscheid en de invloed van het beeld op de realiteit op bijna dwingende wijze opnieuw gesteld heeft.

Het gebeurt vaak dat een installatie rond een video er als een weeskindje maar wat bijhangt en zo zichzelf vaak volledig overbodig maakt. Getuigen van het tegendeel zijn in 'Dream Extensions' de werken van Lori Hersberger en Georgina Starr. In het werk 'Preview of the Hollow Sky' heeft Hersberger een hele ruimte en video opgebouwd rond een fragment uit een van de 'Die Hard'-films met Bruce Willis.

Op een tv-scherm zien we een voortdurende herhaling van het einde van de film waarin de actieheld zijn geliefde in de armen sluit terwijl ambulances het menselijke puin aan het ruimen zijn. De gebroken spiegels die op de grond liggen in de installatie van Hersberger sluiten - op een gelukkig niet al te letterlijke manier - aan bij die half geruïneerde omgeving waarin de actie van de film heeft plaatsgegrepen. Een aaneenschakeling van beelden met prachtige landschappen, zonsopgangen en bomexplosies, begeleid door licht triomfalistische muziek, drijft verder heerlijk de spot met deze doorzichtige pathetische heldenfilms.

Vandaar dat de eerste installatie in 'Dream Extensions' in het water valt. Abigail Lane overdrijft met een trompetspelende panda, rondlopend in een bos, zo sterk dat de video-installatie zelf kitsch wordt. Haar persiflage op lekker makende filmaffiches gaat net zoals de video en de installatie de mist in. Lane weet geen maat te houden en drijft daarmee de tegenstelling tussen commerciële en artistieke films in een ongeloofwaardige zwartwitverhouding op de spits.

Ook van het werk van Mariko Mori wordt een mens niet warmer of kouder, tenzij hij zich laat verleiden om in haar werk een aanleiding te zien om over een interessant cultureel en technologisch conflict te discussiëren. Mori sluit gedurende een tiental minuten de toeschouwer op in een ronde ruimte waarin op de gehele wand films worden geprojecteerd van Mori zelf, die zich te mediteren heeft gelegd in een doorzichtige capsule op verschillende drukke plaatsen in wereldsteden zoals New York, Tokio, Sjanghai en Parijs. De symboliek van het hele werk is zodanig doorzichtig en voorspelbaar (het horizontale karakter van de liggende Mori, de verticale posities van de toeschouwers, de boeddhistische onverstoorbaarheid vertaald in een afgesloten vorm) dat het geen of weinig recht lijkt te doen aan een boeddhistisch of futuristisch ideaal.

Het meest hilarische werk is ongetwijfeld de video-installatie van Olaf Breuning, die op een zinvolle manier gebruik maakt van twee verschillende projectieschermen. Op het ene scherm zien we een morsige adolescent in een pompeus-fantasierijk bourgeoismilieu ronddolen terwijl hij allerlei verhalen vertelt die zich dan simultaan op een ander scherm afspelen. Breuning persifleert stereotypes uit de massacultuur en zet een portret neer van een sympathieke antiheld die zijn voorbeelden uit de pop-, rock- en rapcultuur maar evengoed westernfilm of leisure-class soap vrolijk achterna holt, maar daar evengoed op tijd het belachelijke van inziet.

Het deel over een stel would-be metalpubers die de boel afbreken is even tragisch-realistisch als de jonge snob die in een openluchtzwembad al kotsend zijn eerste bewuste ervaring van zijn bestaan beleeft. Breuning beheerst de kunst van de kritische zelfrelativering perfect en sluit daarmee aan bij dat soort van heerlijke antihelden zoals in de strip Guust Flater neergezet, of in de pop door Jonathan Richman tot leven gebracht. Artistiek gezien is hij verbonden met de trotse losers in het werk van Urs Lüthi en Jari Silomäki.

Op het moment dat het realiteits- en geloofwaardigheidsgehalte van de video's daalt, verdwijnt ook de kwaliteit. De alom geroemde Finse Eija-Liisa Ahtila maakt met haar werk in 'Dream Extensions' niet de sterkste indruk. Ze heeft met andere werken al beter gedaan. In 'The Wind' vertelt ze op drie schermen het verhaal van een jonge vrouw die zich dik en dom vindt en langzamerhand haar eigen frustraties omzet in een gevoel van rebellie waardoor plots de hele wereld slecht en boos wordt en 'de schuld van alles' in zijn schoenen geschoven krijgt.

Ahtila neemt als kunstenares de plaats in van psychiater en patiënt door psychoanalytische verhalen te verzinnen en in beeld te brengen. Maar het blijkt aartsmoeilijk de beelden die in een psychoanalyse talig worden gemaakt opnieuw in een video beeldend te maken. De scène van drie jonge, magere pubermeisjes die het schaamtegevoel van het hoofdpersonage over haar eigen lichaam aandikken door plots in haar appartement zonder aanwijsbare reden op te dagen, komt bijzonder geforceerd over.

De kwaliteit van de werken in 'Dream Extensions' (met verder nog werk van Susan Hiller, Anne-Mie Van Kerckhoven en Jane & Louise Wilson) wisselt sterk, maar is ook - vermoedelijk nog meer dan anders - even afhankelijk van het soort dromen waarin elke individuele toeschouwer bereid is zich in in te leven.

'Dream Extensions', tot 21 maart in het S.M.A.K., Citadelpark, Gent. Elke dag open van 10 tot 18u. Gesloten op maandag. Inlichtingen: 09-221.17.03, www.smak.be

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud