Galerie Oscar De Vos brengt hommagetentoonstelling aan Frits Van den Berghe

(tijd) - Frits Van den Berghe overleed 65 jaar geleden. Kunsthandelaar Oscar De Vos heeft in zijn galerie in Sint-Martens-Latem 25 schilderijen van hem bijeengebracht, waaronder enkele topwerken.

De tijd heeft het werk van Van den Berghe inhoudelijk niet ingehaald. Na al die jaren zijn veel van zijn doeken even ondoorgrondelijk als grimmig gebleven, maar daarom niet minder aangrijpend.

Frits Van den Berghe overleed in 1939, op 56-jarige leeftijd. Na zijn dood deemsterde zijn naam als kunstenaar weg. Nu wordt hij al enkele jaren in een adem genoemd met twee van zijn vrienden, Constant Permeke en Gustave De Smet. Alle drie werkten zij in een eigen expressionistische stijl, maar Van den Berghe had ook surrealistische trekjes. Hij was ook de meest stedelijke van de drie, de intellectueel die existentiële problemen schilderde. Precies wanneer Van den Berghe, die socialist en vrijdenker was, zijn eigen ego uitbeeldde, werd de voorstelling grimmig. De kunstenaar had duidelijk een gekweld gevoelsleven en een realistisch zelfbeeld.

Frits Van den Berghe (1883-1939) heeft zo'n 600 schilderijen gemaakt. Het grootste deel ervan, zo'n drie vierde, bevindt zich in privé-bezit. Volgens Oscar De Vos bezitten maar vier musea buiten de Benelux een werk van Van den Berghe. 'De Fransen mogen Van den Berghe nog steeds niet. Wat het buitenland betreft wordt zijn werk vooral door Nederlanders en Duitsers gewaardeerd. De weerbarstige inhoud en de nadrukkelijke ernst van z'n werk roepen bij veel kunstliefhebbers, ook bij ons, nog altijd een zekere weerstand op. Je moet al tot de gevorderden in de kunst behoren om van bepaalde werken, zoals 'De overvallen dichter' uit 1929 en 'De metgezellen' uit 1932, te houden. Beide werken exposeer ik nu. Als kunsthandelaar heb ik, in de loop van veertig jaar activiteit, maar 20 werken van Frits Van den Berghe verhandeld. Dat zegt iets over de moeilijkheidsgraad van zijn werk.'

Van den Berghe verkende vanaf 1925 steeds vaker het onderbewuste. Het opkomende surrealisme was voor hem een belangrijke bron van inspiratie. Oscar De Vos: 'De inhoudelijke verdieping bracht bij hem een stijlverandering mee. De grote expressionistische volumes van vroeger moesten wijken voor een vrije omgang met de materie. Twee van de tentoongestelde werken, 'Fetisjen' uit 1928 en 'Rijm' uit 1930, zijn gemaakt op gemaroufleerd papier. De textuur van de verf bepaalt mee de sfeer. Het centrale thema van de late werken van Van den Berghe was de mens, de mens in al zijn tragiek. Zo spreekt uit het geëxposeerde schilderij 'De woonwagen' uit 1930 helemaal geen gezelligheid, zoals je dat zou verwachten, of zin voor avontuur. Angst en vertwijfeling overheersen, de tocht van de woonwagen is een sukkelgang. Van het sociale engagement van de kunstenaar getuigt ook het grote doek 'De arme' uit 1924. Van den Berghe schilderde een sjofele zwerver die met opgetrokken kraag aan een warme huiskamer voorbij schuifelt. Het is hartje winter. Binnen zit een vrouw bij de kachel, zij geeft de borst aan een big, het symbool bij uitstek van verkwisting.'

Diverse werken hebben een erotisch thema. Een van de allermooiste schilderijen op de tentoonstelling is 'De ogen' uit 1920. Het werk stelt een vrouwenbuste voor, omgeven door loerende ogen. De Vos: 'De voorstelling heeft alles met voyeurisme te maken, waarbij de vrouw echter geen willoos slachtoffer is, maar integendeel de hitsigheid stimuleert. Zij pent haar mantel om haar borsten te tonen. Van den Berghe zelf was over dit schilderij tevreden. In een brief uit 1921 schreef hij aan de koper van het werk, de kunstcriticus André De Ridder: 'Het doet me genoegen dat het stuk De Oogen in uw bezit is. Het is een van de weinige dingen waar ik zelf veel van houd, en ik hoop dat u het niet alleen kocht om mij een dienst te bewijzen.'

Tussen 1928 en 1932 maakte Van den Berghe een aantal doeken op het thema van wat hij de 'metgezellen' noemde. Een typisch voorbeeld is het reeds genoemde schilderij 'De overvallen dichter' uit 1929. Oscar De Vos vindt dit doek een meesterwerk. 'Het gaat om een psychisch zelfportret. De hoofdfiguur wordt omgeven door zonderlinge wezens die verlangens, angsten en driften personifiëren. Demonen, zeg maar. Ze zijn half-mens, half-dier, en zijn uit het hoofd en de borstkas van de centrale figuur gekropen. Hoe moeilijk een dergelijk onderwerp bij het grote publiek ligt, heb ik gemerkt in Amsterdam. Ik toonde het schilderij vorig jaar op de kunstbeurs Pan Amsterdam. Niemand had er belangstelling voor. Van den Berghe heeft zichzelf ook meedogeloos geanalyseerd in het schilderij 'Zelfportret met doodshoofd'. Het doek stamt uit 1938, is dus een jaar voor de dood van de kunstenaar geschilderd. Het werk is opgenomen in de tentoonstelling in Latem, maar het is niet te koop, het komt uit mijn persoonlijke verzameling. Het schilderij moet voor Van den Berghe een geestelijk testament geweest zijn. De kunstenaar voelde zijn einde naderen. Hij beeldde zichzelf af met een verbitterde trek rond de mond. Zijn rechterhand is grauw en rimpelig, maar houdt alsnog een penseel vast. Hij wordt omgeven door zijn angsten, hartstochten en driften die letterlijk staan te verdrinken in een poel.'

'Maar het publiek heeft doorgaans een voorkeur voor werken met een minder getourmenteerde sfeer', zegt Oscar De Vos. 'Daartoe behoort onder meer het geëxposeerde werk 'Avondschemering' uit 1924. Van de voorstelling bestaan diverse versies. Het werk wordt soms ook 'De aardappelloofbrander' genoemd, omdat er aardappelloof wordt opgestookt. Het gaat hoe dan ook om een landelijk tafereel, waaraan op een gebalde wijze vorm gegeven is. De diverse warme tinten, van wijnroden over goudbruinen tot fluweelzwarten, geven aan het werk een sfeer van geborgenheid en intimiteit. Voor dit schilderij wordt 275.000 euro gevraagd.'

Volgens Oscar De Vos is het niet juist de doeken van Van den Berghe uitsluitend literair te lezen. 'Wie zijn oeuvre alleen op de inhoudelijke aspecten bekijkt, doet de schilder onrecht aan. Van den Berghe had een heel eigen plastische taal, die tot uiting kwam in een rijkdom en volheid van de materie, in een ongekende kleurenweelde geschilderd volgens een subtiele harmonie. Ook al groef Van den Berghe diep in de menselijke gevoelswereld, hij bleef in de eerste plaats een beeldend kunstenaar, een schilder. Hij wist de sensualiteit van het expressionisme te combineren met de inventieve methode van het surrealisme. Het merkwaardige is dat zijn werken aan begrip en waardering winnen, wanneer zij op een heldere wijze worden toegelicht.'

De waardering voor Frits Van den Berghe is in de loop van de jaren nogal geëvolueerd. Tijdens zijn leven heeft Frits Van den Berghe zeker geen voorschot op latere roem gekregen. Oscar De Vos: 'In de jaren twintig was een schilderij van hem 15.000 frank waard, op het einde van de jaren 1930 niet meer dan een tiende daarvan. Een echte internationale richtprijs voor zijn werk bestaat er niet, omdat de laatste jaren geen belangrijk doek bij een groot veilinghuis werd aangeboden. In 1975 werd een schilderij van Van den Berghe, met name 'Bloemen boven de stad' geveild voor 7,5 miljoen frank, 183.000 euro. Sindsdien zijn de prijzen van zijn werk in de kunsthandel blijven stijgen. De door kenners verwachte internationale doorbraak is er nog steeds niet gekomen. Voor belangrijke doeken vraag ik 275.000 tot 300.000 euro, voor uitzonderlijke schilderijen 500.000 euro en meer. Het goedkoopste doek dat ik aanbied, 'Tegenlicht in het Gooi', een door het impressionisme geïnspireerd landschap uit 1916, moet 45.000 euro kosten. Voor een tekening uit 1923, een zelfportret, vraag ik 3.500 euro. Een verzamelaar van moderne Belgische kunst die geen werk van Frits Van den Berghe bezit, heeft geen collectie, vind ik. Maar zodra er een schilderij in de verzameling is opgenomen, is het ontzettend moeilijk haar verder uit te bouwen. Zo sterk is Van den Berghe dat hij alle anderen van de muur slaat.'

'Herinnering aan Frits Van den Berghe' in Galerie Oscar De Vos, Latemstraat 94, 9830 Sint-Martens-Latem. Tel. 09/221.27.29. Tot 29 november. Behalve op maandag dagelijks open van 14 tot 18 u.

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud