Tentoonstelling over Giorgio Armani in Londense Royal Academy

LONDEN (tijd) - Mode is 'in'. Na een eerder kleinschalig overzicht van de modeontwerper Versace vorig jaar in het Victoria & Albert Museum, is het dit jaar de beurt aan het mode-imperium van Giorgio Armani. Een tentoonstelling die oorspronkelijk gecreëerd werd door het Guggenheim Museum in New York, is nu te zien in de Royal Academy in Londen.

Wanneer een eerbiedwaardige instelling als de Royal Academy een tentoonstelling wijdt aan mode, fronst de traditionele kunstcriticus de wenkbrauwen. Volgens zijn geijkte opvattingen is het tonen van mode immers niet meer dan een poging van een ouderwetse instelling om zich een eigentijds en fris imago aan te meten. Meer zelfs: in de ogen van die critici is er iets fundamenteels mis met het onderwerp zelf. Mode staat in hun boekje gelijk met een door de industrie aangedreven systeem dat volledig bepaald wordt door de flitsende opeenvolging van oppervlakkige en inhoudsloze trends. Het argument dat mode naast een bloeiende industrie en een experimentele vrijplaats voor formele vernieuwing ook een cruciaal instrument is om de hedendaagse verhouding tussen de seksen te denken, is aan hen niet besteed. Toch is het precies dat wat mode zo'n wezenlijke plaats geeft in onze maatschappij: mode is onze manier om de verhouding tussen man en vrouw tastbaar te maken, om de rolverdeling tussen de beide seksen vorm en zichtbaarheid te geven.

De opkomst en het overdonderende succes van Armani's mode-imperium kan alleen maar begrepen worden door rekening te houden met de maatschappelijke context. Het is niet door zijn formele inventiviteit dat Armani op zoveel publieke waardering kan rekenen, wel omdat zijn werk feilloos aansluit bij een maatschappelijke revolutie in de wijze waarop het onderscheid tussen man en vrouw vandaag wordt gedacht. Zoals de positie van man en vrouw onderling inwisselbaar is geworden in de huidige maatschappij, zo beklemtoont Armani in zijn ontwerpen de fundamentele gelijkheid van de beide seksen. En dat op een manier die in de wereld van de mode tot nu toe onuitgegeven is. Vernieuwing en verandering worden in de mode vooral bepaald door een bitse concurrentiestrijd tussen mannelijke en vrouwelijke mode. Armani ontwikkelt strategieën die de twee modes met elkaar moeten verzoenen.

Een van die strategieën bestaat erin vrouwelijke accenten toe te voegen aan het mannelijke pak. Armani gaat daarbij uiterst secuur te werk en vermijdt zorgvuldig elk opzichtig shockeffect. Hier dus geen travestie waarbij mannen in jurken of rokken worden gestoken, maar wel een zorgvuldig afvijlen van de viriele scherpte van het mannelijke pak. Het mannelijke pak is geen harnas meer, maar een soepele tweede huid die de hoekigheid van de mannelijke lichaamstaal inwisselt voor een vrouwelijke sierlijkheid. Een formele keuze die gedragen wordt door het verlangen een nieuwe, hedendaagse variant van de dandy te ontwikkelen. Maar dan een variant zonder de ironie of de exuberante overdrijving van het 19de-eeuwse voorbeeld: de dandy van Armani is een brutaal flirterige maar tegelijkertijd ongevaarlijke jongen. Hij lijkt nog het meest op het personage dat Richard Gere vertolkte in de film 'American Gigolo' (niet toevallig een film waarvoor Armani de garderobe ontwierp). De gigolo is de metafoor bij uitstek van de nieuwe man, de pakken van Armani zijn perfect aangepast aan de levensomstandigheden van deze postmoderne kameleon: ze sluiten het lichaam niet op in één heldere lijn, maar maken een geruisloos glijden van de ene vorm in de andere mogelijk.

Zijn vrouwelijke ensembles zijn even omfloerst als zijn mannelijke kostuums. Ook hier is de subtiele suggestie belangrijker dan brutale directheid. Het vrouwelijke lichaam wordt meestal omhuld door frêle jurken of sensuele maatpakken. Het maatpak wordt niet langer geritmeerd door een opeenvolging van statige lijnen, maar is, net zoals het mannelijke pak, omgetoverd in een vloeiende vorm. Armani toont zich in dit alles een uiterst bedeesde modeontwerper. Alhoewel naakt geen taboe is - sommige jurken bestaan uit niet meer dan één doorschijnende laag met daarop wat bloemen geborduurd - is die naaktheid nooit platvloers of seksueel uitdagend. De vrouwen worden omgetoverd tot betoverende nimfen, niet tot agressieve amazones. Mode is bij Armani een uitnodiging tot intimiteit en heeft dan ook als primaire taak de afstand tussen man en vrouw op te heffen. Niet door visueel te prikkelen (door de jurk van verrassende door- of inkijkjes te voorzien) maar door letterlijk de ruimte tussen beiden te verkleinen.

Niet alleen het bitse duel tussen man en vrouw wordt door Armani verzacht, ook andere tegenstellingen worden van hun scherpe kantjes ontdaan. Motieven en vormen, ontleend aan niet-westerse vestimentaire tradities, worden naadloos ingepast in zijn modestrategie. Meer dan wat oppervlakkige ornamenten zijn die vormen echter niet. Mode wordt hier één grote meltingpot waarin alle fundamentele tegenstellingen - verschillen tussen historische periodes, tussen man en vrouw, tussen Oost en West - kunnen worden geassimileerd en dus geneutraliseerd. De mode van Armani is in zekere zin anti-mode. Niet alleen omdat haar ingehouden vormentaal refereert aan een soort van klassieke tijdloosheid, maar vooral omdat ze haar energie ontleent aan het ontzenuwen van een hele reeks tegenstellingen die tot het hart van de mode behoren. Verschillen worden hier uitgevlakt en herleid tot variaties op hetzelfde thema: de man is een variant van de vrouw, geen radicaal andere entiteit. En het Oosten is enkel een leverancier van weelderige motieven en vormen, geen cultuur op zich.

Mode is niet langer een theatrale scène waar de beide seksen een harde strijd uitvechten, maar een speelplaats vol jonge, blozende maagden en schuchtere, timide jongemannen. Het is dus niet verwonderlijk dat Armani de geliefde modeontwerper is van een tijdperk dat seksualiteit denkt vanuit het tedere lichaam van de tiener. De mode van Armani is daarbij niet de uitdrukking van de hysterische verschrikkingen die in datzelfde allesbehalve onschuldige tienerlijf schuilgaan, maar de romantische, zeemzoeterige versie ervan. Een versie die na een tijdje vreselijk begint te vervelen en te irriteren.

De toeschouwer van de tentoonstelling snakt na een uitputtende tocht door een opeenstapeling van dames- en herenpakken (begeleid door een hoogst ergerlijke vorm van muzak) naar iets dat vloekt met deze wonderlijke harmonieën, een moment van baldadige mateloosheid, iets wilds en ongetemds dat als een schrille dissonant de lieflijke melodie aan flarden scheurt. Helaas, hij zal het niet vinden.

Giorgio Armani. A Retrospective, tot 15 februari, Royal Academy of Arts, Burlington Gardens 6, Londen.Meer informatie: www.royalacademy.org.uk

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud