Biënnale Venetië toont architectuurloos Kinshasa

(tijd) - De Architectuurbiënnale van Venetië is een van de belangrijkste smaakmakers voor internationale architectuurontwikkelingen. Trends worden er gemaakt en gebroken. België, ook dit jaar weer van de partij, neemt een gedurfd standpunt in, met een wel hoogst eigen visie omtrent de (afwezigheid van) architectuur in de Kongolese stad Kinshasa.

Een van de hoofdstraten in het centrum van de Congolese hoofdstad, Kinshasa.

Voor het eerst werd de organisatie van de Belgische bijdrage toevertrouwd aan het Vlaams Architectuurinstituut (VAI). Dat organiseerde een ideeënwedstrijd waarbij er na twee selectierondes drie inzendingen overbleven. Uiteindelijk won het voorstel van antropoloog Filip De Boeck, fotografe Marie-Françoise Plissart en curator Koen Van Synghel. Met fotografie en video-opnames wordt het Belgische paviljoen in de Giardini diCastello omgedoopt tot een tafereel van het dagelijkse stedelijke leven in de postkoloniale stad Kinshasa. Daarbij wordt volgens de makers niet zozeer geteerd op een zoveelste representatie van het koloniale erfgoed, maar veeleer ingegaan op wat er niet is, wat er aan traditionele stedelijkheid ontbreekt, en hoe dat zou kunnen leiden naar een ontwikkelingsstrategie.

De Boeck en Plissart werkten jarenlang aan deze studie, die met de Biënnale eindelijk een duidelijk momentum lijkt te krijgen. Vragen als: kan een stad bestaan zonder architectuur, en wat is architectuur dan, hoe universeel is stedenbouw, vormen de ondertoon van deze presentatie. De Belgische bijdrage werd bekroond met de Gouden Leeuw. Volgens de jury is deze tentoonstelling 'een provocerende manier om aan te tonen hoe traditionele stedebouwkundige strategieën niet altijd het beste antwoord bieden op de uitdagingen van onze tijd'.

Met 'Kinshasa, the invisible city' trachten de makers op zoek te gaan naar de verborgen structuren van de Congolese hoofdstad. Tegelijk willen ze het debat over het Centraal-Afrikaanse stedelijke landschap stimuleren. De studie presenteert dan ook een stadslandschap waar de architectuur geen vat op lijkt te hebben. Constant verval en schaarste van middelen genereren hier een 'nulgraad van de architectuur'. Het failliet van de stedelijke infrastructuur en de sterk ontwikkelde cultuur van mythes en religieuze beeldspraak hebben een parallelle stedelijkheid doen ontstaan, geënt op nieuwe vormen van sociale interactie. Geen plek zo ideaal als deze Architectuurbiënnale om de impact en doeltreffendheid van de westerse architectuurcultuur ter discussie te stellen.

Wat de bezoeker te zien krijgt, is niet zozeer het gebouwde Kinshasa dan wel het vertelde Kinshasa, het religieus gepredikte Kinshasa, het dansbare Kinshasa, het behekste Kinshasa. De Kinois is - los van een oneigenlijk gebruik van de stedelijke ruimte - door culturele overmacht niet geïnteresseerd in architecturale constructies of aangelegde publieke ruimte. De stedelijke ruimte wordt teruggebracht tot de grenzen van het lichaam - het lichaam als eigen huis, het enige 'gebouw' waar permanent aan gewerkt wordt.

Wat volgt, is een verslag van een stad opgebouwd uit mensenstromen. Beelden van dansers, behekste kinderen, zombieachtige religieuze sessies, bodybuilders..., dat alles fotografisch pakkend weergegeven door Marie-Françoise Plissart. Kinshasa is een stad die niet bij de gratie van haar stedelijke artefacten (dis)functioneert, maar dankzij haar menselijke collectiviteit weet te bedwelmen.

Samen met de tentoonstelling verschijnt het boek 'Kinshasa, tales from the invisble city', een lijvig werk gebaseerd op De Boecks antropologische doorlichting van deze onwaarschijnlijke stad. Dit boek biedt, beter dan de tentoonstelling die een sterk visueel standpunt inneemt, een aangepast en overzichtelijk format om de uitgangspunten te begrijpen en te doorgronden.

Peter SWINNEN

'Kinshasa, the imaginary city', in het Belgisch paviljoen, tot 7 november. Elke dag van 10 tot 18 uur. Informatie: www.labiennale.org 'Kinshasa, tales of the imaginary city' verscheen bij Ludion, 288 blz., 100 ill., prijs 40 euro, ISBN 90-5544-528-2.

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud