Christian Zacharias: De kunst van het interpreteren

(tijd-cultuur) - Het Kamerorkest van Lausanne is deze week te gast bij Bozar en het Festival van Vlaanderen in Brussel. Op het programma staat werk van Dvorak en het 'Tweede Pianoconcerto' van Chopin. Dirigent en solist is Christian Zacharias, die sinds 2000 muziekdirecteur en chef-dirigent is van het Zwitserse kamerorkest. Door de hechte band met dat ensemble kan hij zich uitgebreid in zijn geliefkoosd repertoire verdiepen.

Christian Zacharias is in de pianistenwereld altijd al een buitenbeentje geweest. Hij heeft een eigenzinnige repertoirekeuze en holt niet de hele tijd van het ene orkest naar het andere om na één repetitie zoveel mogelijk concerten te spelen. De afgelopen jaren manifesteerde Zacharias zich meer dan eens als dirigent-solist. Hij nam een aantal pianoconcerti van Mozart en het concerto van Schumann op als pianist-dirigent. Die werkwijze was in het begin van de 19de eeuw nog heel courant maar raakte tijdens de 20ste eeuw in onbruik.

Wat zijn volgens Zacharias de voor- en nadelen van die aanpak? 'Het nadeel is dat je natuurlijk niet twee personen tegelijk kan zijn', zegt Zacharias. 'Dat betekent dat je af en toe een stuk van de controle over het orkest uit handen moet geven, wat nu en dan voor technische probleempjes kan zorgen. Uit ervaring weet ik intussen dat de voordelen veel groter zijn dan de nadelen. Een dirigent is in het beste geval een goede vertaler van de ideeën van de solist. Maar voor een deel van het repertoire kan die tussenschakel gerust worden uitgeschakeld. Als musici zelf luisteren naar wat de solist doet, verhoogt de interactie. Op die manier scharen de musici zich ook meteen rond één interpretatie. Het verhogen van het kamermuziekgehalte en de betere communicatie van ideeën zijn de belangrijkste voordelen van deze aanpak. Met grotere formaties wordt zoiets moeilijker, maar bij het tweede pianoconcerto van Chopin bijvoorbeeld is de werkwijze perfect mogelijk.'

Ook Mozart en Beethoven hebben hun klavierconcerti zo uitgevoerd. De werkwijze is dus ook historisch te verantwoorden. Al wil Zacharias niet te ver gaan in die historische argumentatie.

'Het gebruik van oude instrumenten associeer ik met het restaureren van meubels', zegt Zacharias. 'Grote kunst, of het nu over plastische kunst, muziek of theater gaat, draagt altijd iets in zich wat precies niets met restauratie te maken heeft. Shakespeares oeuvre draagt zoveel universele boodschappen in zich dat het ook in een moderne enscenering brandend actueel kan zijn. Ook de grootste muziek kan zonder enige vorm van historische reconstructie haar boodschap overdragen: grote kunst vraagt interpretatie in plaats van restauratie. Die interpretatie kan via een accordeon, piano, orkest of zangers veruitwendigd worden. Telkens gaat het erom de essentie van de werken naar boven te halen. Ik heb niets tegen de historische beweging want ze heeft ervoor gezorgd dat het muziekleven zijn platgetreden paden heeft verlaten en ze heeft vooral bij de orkesten heel wat losgemaakt wat al decennia vastgeroest zat. Maar het gebruik van historische instrumenten is voor mij geen must.'

Ondertussen bouwt Christian Zacharias ook een carrière als dirigent uit. Onlangs werd hij zelfs benoemd tot eerste gastdirigent van het Gothenburg Symfonieorkest. 'Sinds 1992 word ik uitgenodigd om te dirigeren', zegt Zacharias. 'Ik doe dat om twee redenen. Ten eerste gaf het alleen musiceren achter de concertvleugel me bijna een claustrofobisch gevoel. Ik heb me daarom altijd al goed gevoeld in kamermuziek en ik merkte dat ik ook met grotere groepen goed kon communiceren. Die samenwerkingen met andere musici hebben mijn vizier als muzikant geopend. Een tweede reden is het repertoire. Als je Haydnsymfonieën wil horen zoals je ze zelf voorstelt, moet je gewoon zelf gaan dirigeren. Het resultaat is dat ik nu in Lausanne voor een 44-koppig orkest verantwoordelijk ben en in Gothenburg ben ik eerste gastdirigent. Dat laatste orkest is wel een veel grotere formatie dan Lausanne, maar voor één productie per jaar deel ik het orkest ook eens in twee groepen zodat we met twee kleinere orkesten werken. Zo kunnen de musici eens uit de massa treden en worden ze uitgedaagd om alerter te spelen.'

'De opbouw van mijn repertoire hangt samen met de keuzes die ik als pianist maakte', zegt Zacharias. 'Zo zal ik geen Tsjaikovski doen, net zoals ik als pianist weinig of geen Rachmaninov heb gespeeld. Natuurlijk duiken nu ook componisten op die meer kwaliteiten hebben als symfonicus dan als pianocomponist. De accenten liggen op het symfonische oeuvre van Haydn, Mozart, Schubert, Brahms, Beethoven, Dvorak, en eventueel ook Bruckner. Daarnaast heeft Lausanne een traditie van Franse muziek en vroege twintigste-eeuwse muziek die ik niet wil negeren.'

In Brussel brengt Zacharias deze week twee serenades voor orkest van Dvorák. De 'Serenade voor strijkers' is de meer intieme, met onder meer een melancholische wals, de 'Serenade voor blazers' is een optimistisch en extravert werk. 'Bij de woorden serenade en Dvorak denken velen wellicht aan ontspannende volksmuziek, maar Dvorak leverde met de serenades twee hoogstaande composities af', zegt Christian Zacharias. 'Ook Schubert kon met een op een Ländler geïnspireerde melodie uitpakken en er toch een groots kunstwerk van maken. Dvorak gaat even subtiel om met de folklore-reminiscenties.'

Zacharias is zelf de solist in het 'Tweede Pianoconcerto' van Frédéric Chopin. In het werk zijn de typische ingrediënten van Chopins muziek aanwezig, waaronder een originele harmonisatie en een vloeiende lyriek met subtiele ornamenten. 'Chopin was een groot klaviervirtuoos, maar ook een van de gevoeligste romantici. Dirigenten laten de werken vaak links liggen omdat ze vinden dat virtuositeit en sentiment in zijn concerti overheersen, maar ze zien te weinig dat deze stukken ook een diepe muzikale inhoud hebben. De trage bewegingen hebben die typische vroeg-romantische uitdrukking, maar ze zijn uniek in hun soort. Vergeleken met Liszt getuigt Chopins langzame beweging van een bijzondere subtiliteit en een ongelooflijke discretie. Ik benader die werken dan ook vanuit mijn ervaringen met Mozart, Beethoven en Schumann en niet vanuit de muziek die veel later is gekomen.' Tom EELEN

Paleis voor Schone Kunsten (Brussel) - do 9 okt, 20 uur - 02/507.82.00

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud