'Muziek is voor mij een levensproces'

(tijd) - De Duitser Wolfgang Rihm staat dit jaar opnieuw centraal in Ars Musica. Als prille twintiger zorgde hij in de jaren 70 mee voor de overgang van de moderne naar de postmoderne muziek. Nog steeds is hij een toonaangevende toondichter, die bij de toeschouwers duidelijke reacties uitlokt. Maar zeggen dat men van Rihm houdt of niet houdt, is hem onrecht aandoen. Daarvoor is zijn oeuvre, dat meer dan vierhonderd werken omvat, te verscheiden en te omvangrijk. In de editie van Ars Musica 2001 stonden zijn strijkkwartetten centraal, nu biedt men een breder scala van zijn werk.

Wolfgang Rihm staat overigens voor de tweede keer in een paar jaar tijd centraal bij Ars Musica. Dat vindt hij een goede zaak. 'Het is een probleem dat men van een auteur één stuk één keer hoort, en de andere stukken niet kent. Ik ben zeer gelukkig dat men de verscheidenheid en veelheid van wat ik gedaan heb kan leren kennen. Het is ook belangrijk dat werk gespeeld wordt uit het verleden. In het concert van zaterdag brengt Kazushi Ono 'Cuts and Dissolves' uit 1976. Ik was toen 23 jaar. Enkele jaren geleden heeft Kazushi Ono het werk in Karlsruhe opnieuw opgevoerd. Zo kan het stilaan een repertoirestuk worden. Dat is ook nodig voor muziek. Muziek is geen object waar je van kunt weg gaan en naar terug komen zonder dat het verandert. In muziek is er geen herhaling. Wat eenmaal was, zal er nooit weer zijn. Het is altijd anders.'

Als aanvulling bij de 'Chiffre-Zyklus' hebt u een nieuw stuk geschreven, 'Nachschrift'. U schrijft vaker een werk dat betrekking heeft op iets wat u vroeger hebt geschreven.

Wolfgang Rihm:'Dat noem ik het werken met een 'Prätext' (lett. voorwendsel). In het geval van 'Nachschrift' betekent het dat datgene wat voordien geklonken heeft als basis voor de ontwikkeling van iets nieuws genomen wordt. Het stuk grijpt terug op 'Chiffre I', niet op het geheel, maar op delen ervan. Het is alsof ik het bestaande materiaal zou overschilderen, overschrijven en zo tegelijkertijd iets nieuws ontwikkel. In mijn manier van werken is dat woekeren altijd al aanwezig geweest. Woekering gebruik ik in de betekenis dat muzikaal materiaal verder ontwikkeld wordt in een richting en vorm die niet te voorzien is, niet vooraf te bepalen. Voor mij is muziek iets genetisch, wat zich uit zichzelf ontwikkelt. Het is een levensproces.'

Uw muziek roept weerstand op. Heeft uw werk een filosofisch en/of ethisch aspect?

Rihm: 'Dat is niet de bedoeling. Mijn werk dient zich aan, en kan misschien op zich een oplossing voor een filosofisch of ethisch discours bieden, maar het komt er niet uit voort. Kunst kan de vraag stellen of dat wat ons omgeeft de werkelijkheid is, dan wel of die werkelijkheid een constructie is. Maar kunst fungeert niet als afbeelding, als afspiegeling van deze werkelijkheid.'

'Daarmee komen wij bij het probleem van de bemiddeling van de muziek. De werkelijkheid spreekt zich altijd in een algemene taal uit, vandaag is dat de taal van de popmuziek. Amusementsmuziek is van alle tijden en ze was er altijd in grotere mate dan kunstmuziek. Maar vandaag heeft ze een hegemonie. De media spreken de taal van de op events georiënteerde amusementsindustrie. Ze versterken haar als een megafoon, vergroten haar tot iets gigantisch. Zo komt het dat iets wat heel normaal was tot een allesbeheersende economische macht is geworden.'

'Onze werkelijkheid wordt door de media en de amusementssector beheerst. Het merkwaardige is dat dit in het publieke debat met democratische termen gemotiveerd wordt. Men gebruikt het populistische argument dat men het moet ondersteunen, omdat zovele mensen er zich voor interesseren. Maar dat is een pervertering van democratie. De democratie vandaag is niet langer de bescherming van de minderheid, maar de heerschappij van de meerderheid. Zoals bij Chroestjov en Brezjnev het socialistische realisme bestond, zo is de popmuziek vandaag in Duitsland de staatskunst. Ik klaag echter niet. Ik doe mijn werk. Steeds meer mensen interesseren zich voor actuele muziek. Het blijft een zaak van een minderheid, maar het is niet iets marginaals: tenslotte gaat het over honderdduizenden mensen. Maar het economische denken heeft ons gehersenspoeld, en dat is zeker niet enkel in Duitsland zo.'

In uw muziek is het subjectieve, het intuïtieve sterk aanwezig. Het intuïtieve wordt vaak gezien als niet-rationeel.

Rihm:'Wat is de ratio zonder het intuïtieve moment? Beide hebben elkaar nodig. Er bestaat geen kunst die louter uit de buik ontstaat, net zo min als er kunst is die enkel uit het hoofd ontspringt. Van in het begin heb ik vanuit een louter intellectueel standpunt gevonden dat intuïtie en het irrationele belangrijk zijn in de kunst. Daarom is een componist als Robert Schumann voor mij zo belangrijk, omdat hij zowel rationeel als irrationeel was. Iemand als Stockhausen heeft het belang van het intuïtieve nadrukkelijk naar voren geschoven, maar tegelijkertijd zeer doordacht over deze dingen gereflecteerd. Uit de spanning tussen de twee ontstaat kunst.'

Rihm:'Iedereen verhoudt zich traditioneel tot de wereld die hij waarneemt. Traditie is niet louter bagage maar net zo goed energie. Men begint niet telkens van voren af aan. Men leeft in een wereld die al bestaat. Ik reflecteer over dat wat is. Ik doe niet alsof ik uit de hemel gevallen kom en van niets weet. Maar mijn verhouding tot dat wat ik weet krijgt telkens een nieuwe bestemming. Traditie is voor mij iets zeer levendigs, bestaat slechts door diegene die nu leeft. Traditie is altijd nu. In de mate dat wij over een kunstwerk uit het verleden, of een techniek of iets dergelijks reflecteren, zijn wij de traditie. Het is niet zo dat Brahms in de traditie van Van Beethoven schrijft. Nee, Brahms ís de traditie van Van Beethoven, Schönberg ís de traditie van Brahms en Boulez ís de traditie van Schönberg.'

Op vr. 19 mrt om 20.30 u. brengt musikFabrik NRW in het Brusselse Théâtre Marni de integrale Chiffre-Zyklus. Op za. 20 mrt om 20u. brengt het Symfonieorkest van de Munt o.l.v. Kazushi Ono werk van Turnage en Rihm in Bozar. Op zo. 21 mrt speelt om 11u. Arne Deforce werk van Scelsi en Rihm, om 17u. brengen Quatuor Diotima en Trio Recherche werk van Posadas, Sciarrino en Rihm. En om 20.30 u., op het slotconcert, spelen de London Sinfonietta o.l.v. Martyn Brabbins werk van Haas, Clarke en Rihm.

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud