Tino Haenen toont in festival Ars Musica nieuwe tendensen in actuele muziek

(tijd) - Het Brusselse festival voor actuele kunstmuziek Ars Musica opent voor de 17de keer zijn deuren. Bijna drie weken lang kunnen we weer een keur van componisten en ensembles gaan beluisteren. Dit is de derde editie onder leiding van Tino Haenen. 'We leven in een prikkelmaatschappij. Er wordt constant van alles op ons afgevuurd. En we moeten razendsnel keuzes maken.' Ook in de actuele muziek is dat zo.

Tino Haenen poogt een antwoord te geven op een van de grote paradoxen van de actuele kunstmuziek. Enerzijds wordt intrinsiek diepgaande muziek ons veelal vluchtig en sporadisch voorgesteld. Anderzijds werkt een te sterke focus op één componist te remmend. Wolfgang Rihm was vorig jaar een van de grote sterren, en ook dit jaar is hij aanwezig met twee werken. Toshio Hosokawa was twee jaar geleden een centraal componist, en ook van hem is er nu werk geprogrammeerd. Het aanbod is nu diverser. Haenen weerstaat daardoor aan de tendens om van een componist een hype en zo een wegwerpding te maken. Bovendien krijgt het festival dit jaar een duidelijk historisch kader: met de componisten Karlheinz Stockhausen, Tristan Murail en Olga Neuwirth worden vijf decennia overspannen.

Karlheinz Stockhausen, een van de founding fathers van de naoorlogse kunstmuziek, komt hoofdzakelijk met vroeg werk uit de jaren 50 en 60 aan bod. Tino Haenen: 'Stockhausen is een van de bekendste componisten zonder gekend te zijn. Iedereen heeft die naam wel al gehoord, maar wie kent zijn werk? Zeker het vroege werk wordt bijna niet meer uitgevoerd. Toch kan je net daarmee tonen waar de hedendaagse muziek vandaan komt. 'Stimmung', 'Kreuzspiel' en 'Klavierstücke' hebben ten tijde van hun creaties ongelofelijke schandalen veroorzaakt en zijn in een chaos ten onder gegaan. Ik wil zien wat er nu nog van die muziek over blijft, hoe sterk die muziek nog leeft. Tristan Murail vertegenwoordigt de generatie na Stockhausen die zich voor het eerst resoluut afgezet heeft tegen het serialisme, maar ook tegen de intuïtieve muziek, de twee tendensen waar Stockhausen toch een van de boegbeelden van was. Ook van hem wordt nog heel weinig werk live uitgevoerd.'

Tino Haenen plaatst met Michel van der Aa, Enno Poppe, Olga Neuwirth, Bruno Mantovani en Misato Mochizuki nadrukkelijk de jonge generatie van twintigers en dertigers naast de oudere. Zo kan je duidelijk zien in welke mate deze jongere componisten zich over de oudere geïnformeerd hebben en hoe zij op de eerdere statements antwoorden.

Tino Haenen: 'Vooral belangrijk is het aantonen dat 'de' hedendaagse muziek niet bestaat. Er bestaat muziek van Neuwirth, van Stockhausen en van Murail. Er zijn gelijkenissen, maar er zijn vooral ongelooflijk grote verschillen. Het is belangrijk bepaalde persoonlijkheden voor te stellen, niet zozeer een bepaalde stijl. Ik wil vooral muziek die een maatschappelijke relevantie heeft. Niet dat ze de wereld zal veranderen. Maar ik geloof dat componisten als Rihm of Neuwirth aan het topje van een piramide staan. Die topjes wil ik tonen. Kunst in zijn meest pure vorm zal altijd invloed hebben op kunst in een minder pure vorm. Deze muziek verrijkt de maatschappij door haar te tonen dat je op andere wijzen naar muziek kunt luisteren. Dat is genoeg. Je hebt zoveel dat op elkaar gelijkt, en daar steekt deze actuele kunstmuziek met zijn zeer specifieke vormentaal scherp tegen af.'

Bij de jonge componisten is er een zucht naar een directe communicatie, maar tegelijk is er bij diezelfde componisten de tendens die directe communicatie zo complex mogelijk te maken. Je krijgt een muzikale slag in je gezicht, zonder dat je kan uitmaken welke hand je geslagen heeft. Haenen: 'Sommige componisten overspoelen je zo met informatie dat je tilt slaat. Uit afweer moet je als luisteraar informatie discrimineren en zo je eigen discours bepalen. Dat is iets heel nieuws, maar tegelijk is het een duidelijk afspiegeling van bepaalde processen in de maatschappij. We leven in een boodschappenmaatschappij, een prikkelmaatschappij. Er wordt constant van alles op ons afgevuurd. Maar wat wordt er gecommuniceerd? Het zijn allemaal kleine boodschappen in een fles die op ons eilandje aanspoelen, die wij razendsnel moeten opendoen en waarbij we razendsnel keuzes moeten maken en moeten beslissen of we reageren of niet. Neuwirth bijvoorbeeld springt van de ene stijl naar de andere. Je hebt niet de tijd om te beseffen in welke stijl of in welk idioom je zit. Dat je voortdurend keuzes moet maken, staat vele mensen dan ook tegen. Een pastoraal gevoel dat je over je heen gekapt krijgt, zoals bij Beethoven, bestaat niet meer. Je moet zelf creëren. Dat is goed. Het houdt je wakker', zegt Tino Haenen.

De uitwassen van het cultuurrelativisme van de afgelopen decennia hebben ervoor gezorgd dat hoe langer hoe meer verfijnde uitdrukkingsvormen verdacht worden gemaakt. Als een uitdrukking niet onmiddellijk voor de meerderheid toegankelijk is, wordt ze snel als irrelevant beschouwd. Een festival van actuele kunstmuziek moet zich veel meer dan vroeger legitimeren.

Tino Haenen: 'Ars Musica bestaat 17 jaar. Toch moet ik de bestaansreden voortdurend verduidelijken. Dat is frustrerend. Voetbal moet zichzelf niet bewijzen, maar ik vraag mij ook dikwijls af waarom dat eigenlijk bestaat. Met hedendaagse muziek doe je niets fout. In de best mogelijke wereld maak je iemand wakker en zeg je dat je ook anders kan leven, dat je anders naar klanken kan luisteren. De wereld van de muziek is niet alleen te vatten in een drieklank en deuntjes. Esthetisch genot kan nog op zoveel andere manieren veroorzaakt worden. Het is bijzonder erg dat je als elitair beschouwd wordt als je aan verfijnde, complexe, niet voor de hand liggende kunst doet. We zijn geen intellectuele elite die mensen weert. De mensen sluiten zich liever zelf uit. Omdat het leren kennen van actuele kunstmuziek een inspanning vergt. Het is als een taal leren. Toch zegt niemand dat Italiaans elitair is. Je kan het ook vergelijken met het leren waarderen van een vreemde keuken. Bijvoorbeeld in de Japanse keuken tracht men de smaak erg te prikkelen. Dat is een heel subtiel spel, al lijkt het voor ons in eerste instantie alleen maar te pikant. Ook bij onze componisten wordt het palet van zoet en bitter en zout enorm opengetrokken. Deze muziek brengt je aanvankelijk misschien tot de limiet van jouw esthetisch welbehagen, maar eens je daarover bent kom je in een totaal andere wereld terecht.'

'Ars Musica' vindt plaats van 3 tot 18 maart op verschillende locaties, vooral in Brussel. Uitgebreide informatie vindt u op www.arsmusica.be . Inlichtingen en tickets ook via tel. 02/542.11.22.

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud