'Wij zijn meer dan een groot café'

(tijd) - De Amerikaanse soullegende James Brown sluit morgenavond in het Sportpaleis de eerste van twintig opeenvolgende Night of the Proms-avonden af. De meeste concertavonden zijn al uitverkocht. Wat is het geheim achter het succes van dit, volgens de felste Proms-tegenstanders, 'goedkope muziekcircus'? 'Wij zijn meer dan een groot café waar de muziek op de achtergrond slechts als sfeerschepper dient', reageert Jan Van Esbroeck, organisator van de Night of the Proms.

'De Proms zijn als een koe, geef ze gewoon eten', zei Night of the Proms-organisator Jan Van Esbroeck bijna een jaar geleden aan een Vlaamse krant. Welke maaltijd doet er niet toe, voeren de criticasters van de Night of the Proms aan, want het publiek blijft toch in groten getale naar het Sportpaleis afzakken. Maar het evenement dat die-hard cultuurliefhebbers vandaag beschouwen als een hapklare brok, begon 20 jaar geleden als een risicovolle operatie.

Het concept van de Night of the Proms kreeg in 1983 vorm in de hoofden van Jan Van Esbroeck en Jan Vereecke, twee studenten Toegepaste Economische Wetenschappen aan de Ufsia in Antwerpen. Beiden vatten het plan op voor een grootschalig evenement rond klassieke muziek naar analogie van de jaarlijkse Last Night of the Proms in Londen. Twee jaar later huurden ze het Sportpaleis af voor de eerste editie van de Night of the Proms. Op de affiche: het Koninklijk Filharmonisch Orkest van Vlaanderen onder leiding van Emil Tchakarov, François Glorieux en orkest, Toots Thielemans, fluitist Thijs van Leer en de toen al onvermijdelijke John Miles.

Met 13.500 toeschouwers was de eerste editie meteen een voltreffer. 'Niemand zat in de jaren 80 op zo'n evenement te wachten', zegt Jan Van Esbroeck, die ook bestuurder is van het Sportpaleis. 'Maar zodra ze er waren, vond iedereen de Proms plots leuk. We hadden een gat in de markt gevonden.'

En de trein denderde voort. In 1990 volgde een eerste try-out over de grens in Apeldoorn. In 1992 lokten de drie shows in Antwerpen en de twee in Rotterdam ruim 75.000 bezoekers. Na Nederland volgde in 1995 ook Duitsland. Later gingen Spanje, Frankrijk, Zwitserland en Oostenrijk overstag.

In 2002 bereikte het muziekspektakel de kaap van 50 concerten in twaalf Europese steden. Dit concertseizoen staan 62 concerten geprogrammeerd in Antwerpen en Rotterdam en in een rist Duitse en Franse steden. Voor de twintig shows in het Sportpaleis staat de teller op 300.000 verkochte tickets. Ruim 400 Proms-concerten brachten al 4,8 miljoen mensen op de been.

Wat is het geheim achter de Proms? Jan Van Esbroeck: 'We mikken op de grootste gemene deler. Dat is een bewuste keuze waarmee we niemand afstoten. Een uitgebalanceerde mengelmoes van bekende klassieke melodieën en evergreens uit de pop blijft onze sterkte. Wie thuis nooit naar klassieke muziek luistert, doet bij ons probleemloos mee met Offenbachs 'French Cancan' of de Sabeldans van Katsjatoeran.'

'Als Van Esbroeck en Vereecke een Proms-editie zonder headliner organiseren, krijgen ze het Sportpaleis nòg gevuld', zegt Stijn Meuris, de zanger van Monza, over wat hij 'het Proms-fenomeen' noemt. Meuris stond er in 1999 tien opeenvolgende avonden als verrassingsgast met zijn toenmalige groep Noordkaap. 'Ik vreesde dat we er niet op onze plaats stonden, maar al bij de eerste noot bewees het publiek dat ik ongelijk had. Puur kippenvel', zegt hij.

Het succes van de Proms is volgens Meuris terug te brengen tot een eenvoudige wiskundige formule. 'Men gaat omdat anderen gaan. Dat is een vaststelling, zeker geen waardeoordeel. Veel jongeren trekken om dezelfde reden naar Rock Werchter of Pukkelpop. Mensen komen naar de Night of the Proms om zich een avondje te amuseren. Prima toch? Ik ben van nature een volksmens: 300.000 mensen kunnen zich onmogelijk vergissen.'

Een andere sterkte is de niet-aflatende wil van de organisatoren om de Night of the Proms als product te verbeteren. Van Esbroeck: 'We zijn gestaag gegroeid en hebben in ons eigen tempo aanpassingen doorgevoerd. Pas toen we in 1987 met Art Garfunkel de grens van 30.000 toeschouwers overschreden, zijn we van twee naar drie avonden gegaan. In het begin klaagde iedereen ook over de slechte geluidskwaliteit. Zodra dat probleem van de baan was, durfden we een stap vooruit te denken. Zo werd ons product almaar sterker, tot frustratie van de vele na-apers die de Proms naar de kroon proberen te steken.'

En de muziek op de Night of the Proms? Een randfenomeen, roepen de criticasters. 'Het klassieke ingrediënt is niet meer dan een verkoopsargument. Het verleent de Proms hooguit wat educatieve uitstraling', meent Stijn Meuris. Organisator Jan Van Esbroeck is de kritiek gewoon. Maar eigen onderzoek spreekt de critici tegen: uit een enquête blijkt dat het publiek een inkrimping van het klassieke aanbod op de Proms-avonden niet zou appreciëren. 'Wij zijn dus geen groot café waar de muziek op de achtergrond slechts als sfeerschepper dient', stelt Van Esbroeck. 'We verhogen de aanvaarding van klassieke muziek, al hebben we niet de ambitie de grootste cultuurdrager van Vlaanderen te worden.'

Kan een evenement als de Night of the Proms zijn bezoekers aanzetten om een 'echt' klassiek concert bij te wonen? Jan Briers, intendant van het Festival van Vlaanderen, denkt van niet: 'Night of the Proms haalt de mensen uit hun besloten huiskamer. Ze zullen weleens naar een pop- of jazzconcert gaan, maar de barrière naar klassieke muziekconcerten blijft te groot.' Er wordt onterecht neergekeken op de Night of the Proms, vindt Briers. 'De Proms zijn kwalitatief even hoogstaand als het Festival van Vlaanderen. De goedkope Music Hall-operaproducties uit het Oostblok van midden jaren 90 hebben de sector veel meer schade berokkend', meent hij.

Night of the Proms trekt straks een nieuw kleedje aan. Zo wordt de show niet meer ingezet met 'Also Sprach Zarathustra' en zijn voor het eerst enkele klassiekers uit de filmmuziek te horen. Op de affiche staan John Miles, Shaggy, Joe Cocker en als headliner James Brown. De Roemeense virtuoos Damian stelt de panfluit centraal. Daarnaast krijgen de muzikanten een andere plaats op het podium, dat in het begin van de avond onzichtbaar wordt gemaakt. 'Er zat sleet op de formule', bekent Jan Van Esbroeck. Toch krijgen de honderdduizenden Proms-bezoekers na twee volle decennia straks opnieuw John Miles' zeemzoete rockballade 'Music' op hun bord.

Night of the Proms: van 15 oktober tot 13 november in het Sportpaleis. Daarna op tournee in Nederland, Frankrijk en Duitsland.

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud