Ard Huiberts en Sander Kooistra / 'Zelf kunst kopen'

(tijd) - In 'Valse kunst', het vorige boek van de niet-professionele kunstliefhebbers Ard Huiberts en Sander Kooistra, stelden de auteurs vast dat 20 procent van alle kunst die op de Nederlandse markt wordt aangeboden, vals is. Een ontnuchterende vaststelling (hoe zou dat overigens in ons land zitten?), die hen in de Nederlandse kunstwereld niet populair heeft gemaakt. Maar hun uitspraak werd nergens ontkracht en zelfs nauwelijks tegengesproken.

Huiberts en Kooistra hekelen de hypocrisie die in het wereldje heerst. Aan de ene kant streeft men er naar maximale authenticiteit, maar anderzijds wordt niet opgetreden tegen diegenen die de kunsthandel verzieken. 'Veel belangstellenden op de kunstmarkt - handelaren, veilinghouders, kunsthistorici - reageerden woedend op ons boek. Meestal waren dat types met boter op hun hoofd. Maar we kregen ook een paar negatieve reacties van zeer betrouwbare kunsthandelaren. Zij geven toe dat er veel valse werken op de markt worden gebracht, maar ze vinden het slecht voor de handel daarover te praten. Naar onze mening is het precies omgekeerd: een zuivere kunstmarkt zou veel meer klanten trekken. Wij kennen nogal wat kunstliefhebbers die geen werk durven te kopen omdat ze bang zijn bedrogen te worden. Veel jonge kunstkopers merken na hun eerste aanschaf dat ze bij de neus zijn genomen - die komen voorlopig niet meer terug. Op de kunstmarkt worden beginnende kunstkopers niet gekoesterd, maar weggejaagd.'

In 'Zelf kunst kopen' gaan de auteurs een stap verder: dit is een handleiding voor potentiële kunstbezitters om te kunnen ontsnappen aan de talloze valkuilen die hen te wachten staan bij de aanschaf van kunst. Huiberts is tangodanser en -leraar, Kooistra economisch onderzoeker, organistieadviseur en freelance journalist. Niet meteen bezigheden die je met kunstexpertise zou verbinden, maar het bezorgt hun natuurlijk wel een cachet van onafhankelijkheid.

Ons-kent-ons is hun vreemd, ze hoeven zich niet te bekommeren om de andere leden van de club, omdat ze geen lid zijn van de club. Dat is mooi meegenomen voor de lezer van dit boek. Geen omertà in 'Zelf kunst kopen', maar de harde, vaak pijnlijke en soms ook tragikomische werkelijkheid.

Vervalsers weten perfect waar ze mee bezig zijn, ze voelen goed aan waarin de kunstliefhebber geïnteresseerd is. 'De handelaar in vals levert altijd wat de markt wil', schrijven Huiberts en Kooistra. Het doet denken aan de 'grote' vervalser Han van Meegeren, die voor de Tweede Wereldoorlog een handvol valse Vermeers schilderde, omdat hij verdomd goed wist dat Vermeer toen in was. Van Meegeren wist gereputeerde kunstcritici en museumhouders om de tuin te leiden. Dat ging zover dat sommigen - nadat Van Meegeren zélf de vervalsingen al had toegegeven en in de gevangenis zat - bleven volhouden dat het om echte Vermeers ging.

Van Meegeren was een uitzondering in de wereld van de vervalsers; zijn vervalsingen leken griezelig echt. Hij schilderde ook geen authentieke werken na, maar leverde eigen werk af met de handtekening van een groot meester uit het verleden, zoals Vermeer. De vervalsing zat hem dus niet in het schilderij zelf - want dat was een Van Meegeren in Vermeerstijl -, maar in het zetten van een valse handtekening. Je zou haast kunnen concluderen dat Han van Meegeren geen kunst- maar een schriftvervalser was.

Huiberts en Kooistra stellen vast dat mits kritisch en gedetailleerd onderzoek geleverd wordt, duidelijk kan worden of je met een echt werk dan wel met een vervalsing te maken hebt. Ze geven ontelbare tips hoe je moet te werk gaan bij het bestuderen van een kunstwerk en illustreren dat met vele voorbeelden, waarbij zij echt naast vals tonen en de verschillen onmiskenbaar opvallen. Uiteraard kan de potentiële kunstkoper dat laatste niet; hij ziet slechts één werk.

De auteurs halen de kunsthistoricus Max J. Friedländer aan, die stelde dat vervalsers in principe steeds opnieuw door de mand vallen omdat ze de ziel van het kunstwerk niet kunnen vatten. 'De kopiist gaat uit van een schilderij en niet van het leven. (...) De maker van een oorspronkelijk werk heeft begrip van de volheid van de werkelijkheid.'

Vervalsers hebben geen scrupules, getuigde schilder Anton Heyboer in een interview met het Noordhollands Dagblad in november 2003: '80 procent van de Heyboers die je ziet hangen zijn vals. In Rotterdam zit een soort fabriek die aan de lopende band mijn schilderijen vervalst. Die vervalsers zijn zo brutaal dat ze mij opbellen om te vragen welke krijtsoort ik gebruik.' In de Nederlandse gemeente Vledder bestaat zelfs een heus Museum voor Valse Kunst.

Grote veilinghuizen à la Christie's en Sotheby's zijn doorgaans betrouwbaar, hebben Huiberts en Kooistra aan den lijve ondervonden; die zijn het aan zichzelf verplicht aangeboden werken streng te controleren. Kleinere veilinghuizen en kunstmarkten bieden veel minder garanties. En het internet is al helemaal een zootje, lezen we. 'Internetveilingen als eBay hanteren allerlei methodes om de 'kwaliteit' van kopers en verkopers te waarmerken. Deze methodes zijn niet waterdicht, en kunnen dat ook niet zijn. Het is in een virtuele wereld nu eenmaal erg eenvoudig van identiteit en vestigingsplaats te wisselen. Zolang de bedrieger genoegen blijft nemen met kleine winstjes, is de kans op ontdekking en represailles gering.' Lees: alleen als de vervalser een grote slag wil slaan en overdreven sommen vraagt, wordt hij verdacht en dus ook kwetsbaar.

Wat doen naïeve kunstverzamelaars die een vals werk in huis hebben gehaald en plots tot de vaststelling komen dat ze bedrogen zijn? Blijkt dat ze de vervalsing niet zelden opnieuw in het circuit brengen, om hun verlies goed te maken. 'Natuurlijk kun je ook doen alsof je neus bloedt, en het werk weer op de markt brengen via een van de minder betrouwbare veilinghuizen die ons land rijk is', schrijven Huiberts en Kooistra. 'Dat beperkt je verlies. Maar lekker voelt het niet, dat kunnen we uit de eerste hand melden.'

Dit dunne boekje biedt vooral het voordeel van de grote overzichtelijkheid, waardoor het een letterlijk en figuurlijk handige gids vormt bij een volgend bezoek aan een veiling of kunstmarkt.

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud