Bruno Mistiaen / 'In het land van de kersen'

(tijd) - Je kan er als schrijver voor kiezen het je critici gemakkelijk te maken. Neem nu de Vlaming Bruno Mistiaen, voorheen videast en toneelauteur en nu ook romancier. Hij debuteert met een verhalenbundel genaamd 'In het land van de kersen'.

Hoe ziet zijn verhaalwereld eruit? Bruno Mistiaen definieert het gewoon zelf, in de eerste regels van het vierde verhaal uit de bundel. 'Er was geen geschreeuw aan te pas gekomen, geen gegooi met vaatwerk, geen scheldpartij, er waren geen slaande deuren geweest. Wel heerste er daags tevoren, met name tijdens het avondeten, een ongewoon grote spanning.' Het land van de kersen is een wereld waar mensen in gedachten tegen elkaar op botsen, in een paringsdans vol wederzijdse schroom waarvoor een onbestemde angst tot zelfverlies het ritme aangeeft. Het is een stilzwijgende danse macabre, een spel gedreven door onmacht en een tekort aan juiste woorden. Er wordt weinig gelachen in het land van de kersen. En als er al wordt gelachen, dan slaat het veelal over in sadisme.

Geen wonder als je bedenkt dat het land van de kersen het naoorlogse ex-Joegoslavië is, waarschijnlijk Servië(-Montenegro). Het titelverhaal van de bundel speelt zich af na de recente Balkanoorlog, wanneer de vredestroepen de precaire wapenstilstand proberen te bewaken. Twee vrouwen uit de vredesmacht rijden zich vast in de modder. In hun verwarring schieten ze een hond dood. Een Servische vrouw maakt misbruik van hun verwarring om hen geld af te troggelen. Vreemd genoeg heeft ze daarvoor nog voldoende luciditeit. De twee vrouwen zijn immers haar huis binnengekomen op het moment dat de Joegoslavische vrouw zelf bezig was haar man te vermoorden met de kachelpook. Haar man vocht in het nationalistische leger maar had zich bij zijn terugkeer niet gedragen. In deze verhalen komt veel chaos voor. Er wordt hier en daar een echtgenoot vermoord, of een zus, of een bedrijfsleider ontvoerd of er ontploft een huis. Die dingen lijken echter min of meer vanzelfsprekend voor de personages. En die vanzelfsprekendheid maakt deze verhalen gruwelijker dan de chaotische gebeurtenissen. Want wat zegt het over je gevoelsleven als je over een moord laconiek kunt praten? De echte dramatiek zit onderhuids. De trauma's van de personages hebben zich op iets anders vastgezet. Het leven na de catastrofe is voor de personages zwaar. De overblijvenden staan machteloos tegenover elkaar, en doen er het zwijgen toe. Al worden ze niet gestraft voor hun wandaden, emotioneel zijn ze ontredderd en sprakeloos.

Zo is er in 'Uit de film geknipt' een rijke eenzame dame die een kamer verhuurt aan een meisje dat - op de vlucht voor haar ex - wil afkicken. De ontmoeting is meteen geladen met de suggestie van een geheime agenda, aan beide kanten. Waar is bijvoorbeeld de zus van de rijke dame? Die was ooit filmactrice maar haar beroemdheid stokte toen Godard haar bij de montage uit zijn film verwijderde. Bruno Mistiaen suggereert allerlei dingen, en tovert zijn verhaal in de ontknoping ook om tot een vaudeville van gebeurtenissen om de suggestie concreet te kunnen maken. Het verhaal balanceert dan op de grens van de geloofwaardigheid.

Kortverhalen zijn meestal zoals een one night stand: je bent er snel doorheen, maar uiteindelijk was het ook maar wat het was. 'In het land van de kersen' valt niet vrij te pleiten van dat one-night-standsyndroom. De stijl van Bruno Mistiaen staat een vlotte doorgang niet in de weg. Hij hanteert eenvoudige zinnen, een neutraal taalregister met slechts hier en daar een moeilijk woord. Toch is het gevoelsleven van zijn personages gezwollen. Mistiaen heeft de dramatiek in zijn verhalen uitgerekt tot het kleinste kind doorheeft dat de wereld er gruwelijk aan toe is. Maar dan begint het interessante toch pas voor een schrijver? Wat en hoe en waarom? Die uitwerking laat Mistiaen liggen. Zijn personages doen rare dingen, maar die worden niet gemotiveerd. Zoiets haalt je geloofwaardigheid onderuit. Het grootste manco van de bundel is de richtingloze manier waarop Bruno Mistiaen de dramatiek in zijn personages heeft uitgewerkt. Een arme jongen zoekt de letterlijke en figuurlijke warmte op van een oude dame. Hij wordt verliefd op haar. Hoe dan, en waarom? Het gebeurt gewoon. En dan zou die dame ook nog eens haar man vermoord hebben. Of heeft ze iets met haar tuinman, die een konijn op wrede wijze naar een andere wereld helpt? Heeft die dan haar man vermoord? Als je dat soort grote vragen oproept, moet je als schrijver je tragiek meer uitgewerkt hebben.

Zo bijvoorbeeld ook de jongen die er na de scheiding van zijn ouders ineens voor kiest nazi te worden. Eerst haalt hij zijn vriend over om hetzelfde te doen, daarna zijn vader. Op school oefent hij een terreurbewind uit, maar hij slaagt erin de schuld op zijn vriend af te schuiven. Van zijn moeder krijgt hij vervolgens 'Mein Kampf' cadeau, samen met de smeekbede om vergiffenis omdat ze weggegaan was uit zijn leven. Het enige antwoord van de jongen is een slag in haar gezicht. Je kan je personages ver drijven en buitenissige dingen laten doen, maar het shockeffect is slechts beperkt en nadat het uitgewerkt is, komt de vraag naar het waarom onvermijdelijk toch naar boven. Ook dat nazi-verhaal gaat niet veel verder dan het constateren van een onplaatsbare wreedheid. Het heeft een beperkte houdbaarheid.

De achterflap vermeldt dat Bruno Mistiaen werkt aan een roman. Hij loop daarin a fortiori het gevaar van zijn debuut: personages met veel abstract drama maar met te weinig body. Zijn karakters zouden in hun pathos bescheidenheid kunnen gebruiken, en in hun afgeslankte dramatiek meer inhoud. Het zou hun danse macabre meer geloofwaardigheid geven. Het zou je als lezer niet met de vraag achterlaten waarmee 'In het land van de kersen' je wel opzadelt: waar wil dit boek in hemelsnaam naartoe? 'In het land van de kersen' is een ontpitte verhalenbundel.

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud